Zer dio Boyle-Mariotte legeak?

Tenperatura konstante mantenduz gero, gas baten presioa eta bolumena alderantziz proportzionalak dira: P1·V1 = P2·V2. Dokumentuak formula hori ematen du.

Zein da egoera aldaketa bat solidotik gasera pasatzea?

Sublimazioa deitzen zaio. Dokumentuak egoera aldaketa nagusien artean zerrendatzen du.

Materiaren egoerak, gasen legeak eta formulazio kimikoaren oinarriak

Laburpena

Dokumentuak materiaren egoerak eta teoria zinetikoa azaltzen ditu, solido, likido eta gasen propietateak barne. Gasen legeak (Boyle-Mariotte, Gay-Lussac, Charles) eta egoera aldaketak ere jorratzen dira. Azkenik, oxidoen, hidruroen eta gatz binarioen formulazio kimikoaren oinarriak aurkezten dira, sistematiko eta stock nomenklaturen bidez.

Funtsezko puntuak

Teoria zinetikoaren arabera, materia partikulaz osatuta dago eta partikula hauek etengabe mugitzen dira.
Solidoek forma eta bolumen konstantea dute; likidoek bolumen konstantea baina forma aldakorra; gasek forma eta bolumen aldakorra.
Boyle-Mariotte legea: P1·V1 = P2·V2 tenperatura konstantean.
Charles legea: V1/T1 = V2/T2 presio konstantean.
Oxidoen nomenklatura sistematikoa aurrizkiak erabiltzen ditu (monoxidoa, dioxidoa...), eta stock nomenklatura balentzia zenbaki erromatarretan adierazten du.
Gatz binarioak oxigenorik eta hidrogenorik gabeko konposatuak dira, eta amaiera "-uro" dute.

Frogatu zeure burua

Materiaren Egoerak eta Teoria Zinetikoa

Tenperatura handitzean materia dilatatu eta partikulen mugimendua handitu egiten da. Teoria zinetikoaren arabera, materia partikula txikiz osatuta dago eta hauek etengabe mugitzen dira.

Materiaren Propietateak

Solidoak: Forma eta bolumen konstantea dute; ez dira hedatzen ezta konprimatzen ere. Dentsitatea likidoen antzekoa da.
Likidoak: Forma aldakorra eta bolumen konstantea dute. Ez dira hedatzen eta oso gutxi konprimatzen dira. Tenperatura handitzean dilatatu egiten dira.
Gasak: Forma eta bolumen aldakorra dute. Hedatu eta uzkurtu egiten dira.

Gasen Legeak

Boyle-Mariotte: P1 · V1 = P2 · V2 (tenperatura aldatu gabe).
Gay-Lussac: P1 / T1 = P2 / T2 (bolumena aldatu gabe).
Charles: V1 / T1 = V2 / T2 (presioa aldatu gabe).

Egoera Aldaketak eta Efektuak

Egoera aldaketa nagusiak hauek dira: solido-likido (urtzea), likido-solido (solidotzea), likido-gas (lurruntzea), gas-likido (kondentsazioa) eta solido-gas (sublimazioa).

Indarren efektuei dagokienez:

Efektu estatikoa: Gorputza deformatzen da baina ez da tokitik mugitzen.
Efektu dinamikoa: Gorputzaren egoera aldatzen du (azeleratu, geldiarazi edo norabidea aldatu).

Indarren Eragin Deformatzailea

Gorputzak deformatzen saiatzen garenean, portaera desberdinak hartzen dituzte:

Zurrunak: Ez dira deformatzen (adibidez, harria). Indar handia egitean apurtu egin daitezke, haustura-muga gainditzen denean.
Elastikoak: Indar baten eraginez deformatu eta hasierako formara itzultzen dira (adibidez, malgukia). Elastikotasun-muga gaindituz gero, apurtu daitezke.
Plastikoak: Deformatu egiten dira eta indarra desagertzean ez dute hasierako forma berreskuratzen.

Formulazio Kimikoaren Oinarriak

Oxidoak

Sistematikoa: Aurrizkiak erabiltzen dira (monoxidoa, dioxidoa...), balentziaren arabera sinplifikatu bada.
Stock: Oxigenoa ez den elementuaren izena idazten da lehenik, ondoren erabiltzen ari den balentzia zenbaki erromatarretan, eta amaieran "oxido" hitza.

Hidrogenoa duten konposatuak

Hidrogenoa (H) amaieran badago:

Sistematikoa: Elementuaren izena aurrizkiekin (di, tri...) eta "hidruro" amaierarekin.
Stock: Berdin, baina aurrizkien ordez balentzia jarriz.

Hidrogenoa (H) hasieran badago:

Sistematikoa: "Hidrogeno" hitzarekin hasten da eta elementuaren izena "-uro" atzizkiarekin amaitzen da (adibidez, hidrogeno sulfuroa).
Stock: "Azido" hitzarekin hasten da eta elementuaren izena "-hidriko" atzizkiarekin amaitzen da (adibidez, azido sulfhidrikoa).

Gatz Binarioak

Oxigenorik eta hidrogenorik ez duten konposatuak dira:

Sistematikoa: Aurrizkiak (di, tri...) + metalaren izena + ez-metalaren izena "-uro" amaierarekin.
Stock: Metalaren izena + (balentzia) + ez-metalaren izena "-uro" amaierarekin.