Mantenugai Nagusiak: Ezaugarriak, Funtzioak eta Iturriak

Ura

Ezaugarriak

• Jaiotzean, giza gorputzaren %75 ura izaten da, eta helduak garenean, %60.
• Gernuaren, izerdiaren eta gorotzen bitartez galtzen dugu.

Funtzioak

• Hainbat substantzia disolbatzen ditu.
• Substantziak garraiatzen ditu.
• Gorputzean ematen diren erreakzio kimiko guztiak bere baitan gertatzen dira.
• Gorputzeko tenperatura erregulatzen du.

Nola Eskuratu

• Zuzenean edanez.
• Ura duten elikagaiak hartuz.
• Gure organismoko zeluletan gertatzen diren prozesu metabolikoen bitartez.

Gatz Mineralak

Ezaugarriak

• Gorputzaren pisuaren %4 osatzen dute.
• Gernuaren, izerdiaren eta gorotzen bitartez galtzen ditugu.

Funtzioak

• Funtzio erregulatzailea dute: giharren uzkurtzean eta nerbio-bulkaden transmisioan parte hartzen dute.
• Egiturazko funtzioa: hezurrak eta hortzak eratzen dituzte; biomolekulekin elkartzen dira beste funtzio batzuk betetzeko (adibidez, hemoglobinarekin burdina).

Nola Eskuratu

• Edateko uretan disolbaturik.
• Zenbait elikagaitatik.
• Jakiei gehituz (adibidez, mahaiko gatza).

Gluzidoak (Karbohidratoak)

Ezaugarriak

• Motak: monosakaridoak (adibidez, glukosa), disakaridoak (adibidez, sakarosa, maltosa) eta polisakaridoak (adibidez, glukogenoa).
• Disakaridoak, sakarosa eta maltosa kasu, erraz digeritzen dira.
• Glukogenoa gluzido konplexua da.

Funtzioak

• Organismoa energiaz hornitzea da funtzio nagusia.
• Monosakaridoak, glukosa bereziki, zelulen erregai dira.
• Glukogenoaren funtzioa energia-erreserba izatea da (animalietan).

Nola Eskuratu

• Landare jatorriko elikagaietatik eta haien eratorrietatik: fruituak, zerealak, patatak, azukrea, irina, etab.

Lipidoak (Gantzak)

Ezaugarriak

• Gantzak adipozitoetan (gantz-zeluletan) metatzen dira, gantz-ehuna osatuz.

Funtzioak

• Energia ematea (gluzidoek baino gehiago).
• Energia-erreserba gisa funtzionatzea.
• Egiturazko funtzioa: zelula-mintzen osagai dira.
• Organoak babestea (gantz-ehunaren bidez).
• Gorputzari forma ematen laguntzea.
• Bitamina liposolugarriak garraiatzea eta xurgatzea.
• Hormona batzuen sintesian parte hartzea.

Nola Eskuratu

• Landare-jatorriko elikagaietatik: olioak (oliba, ekilore), fruitu lehorrak, margarinak.
• Animalia-jatorriko elikagaietatik: gurina, urdaia, esneki osoak, haragi koipetsuak.

Proteinak

Ezaugarriak

• Egiturazko mantenugairik garrantzitsuenak dira; aminoazido izeneko unitatez osatuta daude.

Funtzioak

• Egiturazkoa: hainbat ehun eta organo osatzea (giharrak, azala, ilea).
• Erregulatzailea: entzimak eta hormonak proteinak dira.
• Garraioa: oxigenoa odolean garraiatzea (hemoglobina).
• Defentsa: organismoa babestea (antigorputzak).
• Energia ematea (beharrezkoa denean).

Nola Eskuratu

• Animalia-jatorriko elikagaietan: arraina, haragia, esnea eta esnekiak, arrautzak.
• Landare-jatorriko elikagaietan: lekaleak (dilistak, garbantzuak), zerealak, fruitu lehorrak.

Bitaminak

Ezaugarriak

• Gure gorputzak, oro har, ezin ditu sintetizatu (edo kantitate nahikoan).
• Ezinbestekoa da dietan kantitate txikietan hartzea.
• Konposizio kimiko desberdina dute eta, disolbagarritasunaren arabera, liposolugarriak (gantzetan disolbagarriak: A, D, E, K bitaminak) edo hidrosolugarriak (uretan disolbagarriak: B taldeko bitaminak eta C bitamina) izan daitezke.
• Gutxiegi (hipobitaminosia) edo gehiegi (hiperbitaminosia, batez ere liposolugarriekin) hartzeak osasun-arazoak sor ditzake.

Funtzioak

• Hazteko eta garatzeko beharrezkoak dira.
• Prozesu metaboliko ugaritan parte hartzen dute, erreakzio kimikoak erregulatuz (askotan koentzima gisa).
• Organismoaren funtzionamendu egokia ziurtatzen dute.

Nola Eskuratu

• Batez ere elikagai freskoetan: fruituetan eta barazkietan.
• Beste elikagai batzuetan ere bai: esnea, arrautzak, fruitu lehorrak, arrain-olioa, zereal integralak, haragia, etab. (bitamina motaren arabera).