Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

HEZUR EHUNA ehun konektibo espezializatua da. Matrize estrazelularra kaltzifikatuta dago, egitura zurrunak eratuz. Hezurrek ornodunen eskeletoaren armazoia osatzen dute, eta eskeletoak gorputzaren pisuari eusten dio, organoak babestu eta muskuluak sartzeko oinarriak eratzen ditu. Kaltzioaren eta beste mineral batzuen biltegia ere bada. Hematopoiesian hartzen du parte, hau da, odol zelulak sorrarazten dituzte, higatu eta suntsitu egiten direnak ordezteko. Zelula nagusiak osteoblastoak dira. Zelularteko substantziaren osagaiak sintetizatzen dituzte, matrize glukoproteiko organikoa eta zuntzak. Matrizea jalki ahala kaltzio mineralez busti eta gogortu egiten da. Osteoblastoak matrize zurrun batean geratzen dira harrapatuta, orduan osteozito esaten...

Fixismoa: Espezieen Iraunkortasunaren Teoria

Georges Cuvierrek proposatu zuen. Teoria honen arabera, espezie guztiak independenteak dira eta sortu zirenetik bere horretan iraun dute, aldatu gabe.

Transformismoa: Espezieen Aldaketa Denboran Zehar

Georges-Louis Leclerc, Buffon kondeak, eman zituen lehen urratsak honen alde, baina Pierre Louis Moreau de Maupertuisek hedatu zuen. Teoria honen arabera, lehen espezieak denboran zehar transformatu egin ziren, eta horrela beste batzuk sortu ziren.

Lamarckismoa: Eboluzioaren Lehen Teoria Globala

Jean-Baptiste de Monet, Lamarckeko zaldunak, Filosofia Zoologikoa lanean proposatu zuen. Eboluzio globalaren lehenengo teoria da. Pixkanako progresioa dago organismo sinpleetatik konplexuetara. Pixkanako aldaketa...

BIRUSA: Egitura azelularra, proteinaz edo azido nukleikoz osatua. Ez da gai bere kabuz elikatzeko, ez harremanik izateko, ezta ere ugaltzeko. Maila abiotikoan kokatua. Bere material genetikoa beste zelula baten barruan txertatu eta zelula horren mekanismoak abiarazi ondoren, birus berriak sortzen ditu.

ZELULA: Bizitza definitzen duten funtzioak burutzeko gaitasuna duen egitura.

ZELULABAKARRA: Zelula prokariotikoz osatuta dauden izakiak dira; zelula eukariotikoak, berriz, zelulabakarrak edo zelulanitzak izan daitezke.

EHUNA: Izaki zelulanitz tisular batean funtzio bera burutzen espezializatuta dagoen zelula multzoa.

ORGANOA: Ehun desberdinetako zelulez osatuta dauden eta funtzio jakin bat burutzen duten egiturak.

APARATUA: Funtzio jakin bat burutzeko...

Genetika Molekularraren Oinarriak

Transkripzioa

Transkripzioa DNAren informazio genetikoa RNA molekuletan kopiatzea da, RNA molekulak sintetizatuz. Prozesua RNA polimerasa entzimak promotore izeneko nukleotido sekuentziarekin elkartzean hasten da.

Itzulpena

Itzulpena informazioa nukleotidoen hizkuntzatik aminoazidoenera pasatzea da. Erribosometan egiten da, hiru etapetan:

• Hasiera
• Luzapena
• Amaiera

Genea eta Kode Genetikoa

Genea kate polipeptidiko bakar bat kodetzen duen eta RNAra transkribatzen den DNA zatia da.

Kode Genetikoa nukleotidoak proteina bihurtzeko klabe unibertsala da. 64 kodon daude (61 aminoazidoetarako eta 3 amaiera kodonetarako).

Genoma Proiektua

Genoma Proiektua geneak identifikatzeko, non dauden aurkitzeko eta nola jokatzen duten jakiteko...

ADNaren Erreplikazioa: Prozesuaren Urratsak

Erreplikazioaren Hasiera: Helizearen Desbiribilkatzea

Erreplikatzen hasi aurretik, helize bikoitza desbiribilkatzeko eta bi kateak bereizteko helikasa izeneko entzimak behar dira. Hauek molekula desbiribilkatzen dute, erreplikazio-burbuila sortuz.

Kate Berrien Sintesia: Polimerasak Lanean

Ondoren, ADN polimerasak kate berriak sintetizatzen hasten dira. Entzima horrek desoxirribonukleosido trifosfato berriaren eta hazten ari den katearen arteko lotura fosfodiesterra katalizatzen du, bi fosfato talde (pirofosfatoa) askatuz. Lotura fosfodiesterra eratzeko behar den energia fosfatoen arteko loturen hidrolisitik lortzen da.

Harizpi Aurreratua eta Atzeratua (5' → 3' Noranzkoa)

ADN polimerasak erreplikazioa...

T linfozitoek zelulari itsatsitako antigenoen kontra eragiten dute zuzen-zuzenean, hau da, infekzio bidez (birusak) edo mutazio bidez (tumoreak) eraldatu den gorputzeko zelularen edota gorputzari arrotz zaion zelularen (transplanteak) kontra eragiten dute zuzenean.

T Linfozitoen Heltze Prozesua

T linfozitoak timoan heltzen eta bereizten dira. Kasu honetan ere, mintzean errezeptore proteiko espezifikoak garatzen dituzte; baina hauek bi kate proteiko eta gune aktibo bakarra dituzte. Errezeptore proteiko horiez gain, zelularen funtzioa erabakiko duten beste proteina batzuk ere hartzen dituzte: T4 eta T8.

T Linfozito Motak

Honako mota hauek daude:

• Linfozito Zitotoxikoak (T8)

  Antigenoarekin elkartu eta zelulak lisi bidez suntsitzen dituzte. Mintzean T8

Erantzun Humorala

Erantzun humoral mota honetan antigorputz askeak sintetizatuko dira, eta odolean eta linfan zehar zirkulatuko dute antigenoa neutralizatu arte. Erantzun mota hau baliagarria da antigeno askeen zein mintzeko antigenoen aurrean. Antigorputz-ekoizpena espezifikoa da; beraz, B linfozito bakoitzak antigorputz mota bakarra emango du. Hori dela eta, B linfozitoak populazio edo klon desberdinetan bereizi behar dira, eta hori heltze prozesuan zehar gertatzen da.

B Linfozitoen Heltze Prozesua

B linfozitoak hezur-muinean heltzen dira. Prozesu hori antigenoa agertu aurretik gertatzen da. Linfozitoari mintzeko proteinak sortzen zaizkio etengabe; hau da, mintzari lotutako antigorputzak (immunoglobulinak). B linfozito jakin batek mintzeko errezeptore...

Biziaren Antolakuntza Mailak

• Maila subatomikoa: Atomoa eratzen duten partikulak biltzen ditu.
• Maila atomikoa: Atomoek osatzen dute.
• Maila molekularra: Molekulez osatuta dago. Bi mota bereizten dira:
  • Molekula ez-organikoak: Materia bizigabean edo bizidunetan daude.
  • Molekula organikoak: Soilik materia organikoan aurkitzen dira, polimeroz osatuta (hauek monomeroz osatuta daude).
• Zelula maila: Lehen maila biziduna da (adibidez, zelula epitelialak, gihar-zelulak eta hezur-zelulak).
• Ehun maila: Jatorri eta funtzio bereko zelulez osatuta dago.
• Organo maila: Funtzio bat betetzeko bildutako hainbat ehun motaz osatuta dago organoa.
• Sistema maila: Antzeko funtzioa duten eta koordinatuta lan egiten duten organoz osatuta dago.
• Aparatu maila: Funtzio bat (adibidez,

Egiturazko Funtzioa

Zelulosa

Zelulosa landare-zelulen horma zelularren osagai nagusia da. Gizakien digestio-entzimek ez diote loturari erasotzen, hondakin handia sortzen du, eta horiek digestio-aparatuaren funtzionamendu ona ahalbidetzen dute. Animalia batzuek zelulasak dituzte.

Kitina

Kitina glukosaminaren polimero bat da. Artropodoen exoeskeletoaren eta onddoen horma zelularraren osagaia da.

Heteropolisakaridoak

Bi osagai mota edo gehiago, edo beste konposaturen bat, sortzen duten gluzidoak dira. Hemizelulosak, pektinak eta glukosaminoglukanoak.

Hemizelulosak

Osagaiak glukosa, galaktosa edo fruktosa dira. Landare-zelulen horma zelularrean daude, zelulosaren ondoan.

Pektina

Azido galakturonikoak eta galaktosak eratzen dute. Landare-zelulen horma zelularrean...

Nerbio Bulkada eta Sinapsia

Neuronetan potentzial elektrikoa dago, hau da: karga elektrikoa ez dago berdin banatuta zelulen barnealdean eta kanpoaldean. Alde honi geldialdiko potentziala esaten zaio. Mintzaren barnealdean karga negatiboa handiagoa da (-70 mV).

Mintza estimuluren baten bitartez aktibatutakoan, estimulatutako gunean polaritatea alderantzikatu egiten da, mintza despolarizatu eta zelulen barnealdeak karga positiboa hartzen du (+40mV). Estimuluak eragindako potentzial aldaketa hori ekintza potentziala edo nerbio bulkada da.

Mintzeko puntu batean sortutako ekintza potentzialak estimulatu egiten du puntu horren ingurua eta hura despolarizatzea eta berriz polarizatzea eragiten du. Horrela, bulkada uhin baten modura hedatzen da zelula...