Gluzido eta Lipidoen Funtzioak eta Egiturak: Zelulosatik Xaboi Hidrolisira

Egiturazko Funtzioa

Zelulosa

Zelulosa landare-zelulen horma zelularren osagai nagusia da. Gizakien digestio-entzimek ez diote loturari erasotzen, hondakin handia sortzen du, eta horiek digestio-aparatuaren funtzionamendu ona ahalbidetzen dute. Animalia batzuek zelulasak dituzte.

Kitina

Kitina glukosaminaren polimero bat da. Artropodoen exoeskeletoaren eta onddoen horma zelularraren osagaia da.

Heteropolisakaridoak

Bi osagai mota edo gehiago, edo beste konposaturen bat, sortzen duten gluzidoak dira. Hemizelulosak, pektinak eta glukosaminoglukanoak.

Hemizelulosak

Osagaiak glukosa, galaktosa edo fruktosa dira. Landare-zelulen horma zelularrean daude, zelulosaren ondoan.

Pektina

Azido galakturonikoak eta galaktosak eratzen dute. Landare-zelulen horma zelularrean egoten da.

Agar-agarra

D eta L galaktosaren polimeroa da.

Glukosaminoglukanoa

Lipidoak

Lipidoak biomolekula organikoak dira, eta horien osagaiak C, H, O, P, N eta S dira. Talde heterogeneoa da, uretan eta disolbatzaile polarretan nekez disolbatzeko modukoak. Lipidoen funtzio biologiko asko daude: erregaitzat eta erreserba energetikotzat erabiltzen dira, isolatzaile eta babesle ere badira, eta batzuk funtsezko osagaiak dira mintz biologikoetan. Bi mota bereizten dira: lipido saponifikagarriak (gantz-azidoak dituztenak) eta saponifikaezinak (ez dutenak).

Gantz-azidoak

Azido organiko monokarboxilikoak dira, eta amaierako karboxilo taldea COOH dute. C atomo kopuru bikoitiak dituzte, 12-24 bitartean. Ez daude aske naturan, lipidoen barruan baizik. Bi talde bereizten dira: aseak eta asegabeak.

Aseak

Lotura bakunak dituzte kate hidrokarburoen artean. Urtze-tenperatura altuak dituzte, eta giro-tenperaturan solidoak dira. Adibidez: Laurikoa (12:0), Palmitikoa (16:0), Estearikoa (18:0).

Asegabeak

Lotura bikoitzak dituzte. Urtze-tenperatura baxuagoa dute, eta giro-tenperaturan likidoak dira. Asegabetasun-mailaren arabera, bi talde bereizten dira: monoinsaturatuak (lotura bikoitz bakarra dutenak) eta poliinsaturatuak (zenbait lotura bikoitz dituztenak). Ezinbestekoak dira organismoaren funtzionamendurako. Adibidez: Oleikoa (18:1⁹), Linoleikoa (18:2^9,12), Linolenikoa (18:3^9,12,15), Arakidonikoa (18:4^5,8,11,14).

Gantz-azidoen egitura

Molekula anfipatikoak dira, bi zona dituztenak: polarra (hidrofiloa) eta apolarra (hidrofoboa). Katea zenbat eta luzeagoa izan, orduan eta urtze-tenperatura altuagoa izango du. Molekula hauen izaera anfipatikoaren eraginez, uretan daudenean, gainazaleko monogeruzak, geruza bikoitzak edo mizelak eratzen dituzte.

Energia-erreserbarako eta Babeserako Lipidoak

Lipidoen funtzioak biltzaileak, isolatzaileak eta babesleak dira. Funtzio horiek betetzen dituzten lipidoak azilglizeridoak (gantzak) eta zeridoak (argizariak) dira.

Azilglizeridoak

Glizeridoak edo gantzak, gantz-azidoen eta glizerinaren esterrak dira. Esterifikatutako gantz-azido molekula kopuruaren arabera, monoglizeridoak, diglizeridoak eta triglizeridoak izan daitezke. Triglizeridoei gantz neutroak ere esaten zaie, apolarrak direlako, eta, beraz, uretan ezin direlako disolbatu.

Bi funtzio dituzte: energia-erreserba eta isolamendu termikoa. Gantzak giro-tenperaturan honelakoak izan daitezke: likidoak (olioak), gantz-azido asegabeak dituztenean, eta solidoak (gurinak), gantz solido aseak dituztenean.

Esterifikazioa eta triglizeridoen eraketa

Esterifikazio-erreakzioa azido organiko batek alkoholarekin erreakzionatzean gertatzen da, ester deritzon konposatua sortzeko. Triazilglizeridoa, ordea, hiru gantz-azido glizerinaren hiru alkohol-taldeekin esterifikatzean eratzen da; hiru ester-lotura sortzen dira, gantz-azidoak glizerinarekin lotzen dituztenak, eta hiru ur-molekula askatzen dira.

Triazilglizeridoen Hidrolisia

Hidrolisi entzimatikoa

Lipasa izeneko entzima batzuek katalizatzen dute, digestio-urinetan aurkitzen direnak. Entzimek triglizeridoen ester-loturak apurtzen dituzte, 3 gantz-azido eta glizerina molekula bat sortuz. Digestio-hodietan gertatzen da, gantzak digeritzeko balio du.

Hidrolisi kimikoa edo saponifikazioa

Triazilglizeridoa base batekin tratatzen da. Erreakzioan, ester-loturak apurtzen dira, 3 gantz-molekula eratuz eta glizerina molekula bat askatuz. Xaboiak sortzen dira.