Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Nukleoa: ADNari loa tutako proteina metaketa bat da, eta bertan sortzen da ARNak.

Adn: Informazio genetikoa biltzen duen molekula da.

Zatiketa zelularrarik gertatzen ez denean, ADNak zuntz laxo luzeen forma izaten du; hori kromatina deritzo. Zatiketa zelularra gauzatuatzen denan lehenbizi bikoiztu egiten da ADNa eta gero kromosomak eratu arte kondentsatu egiten da.

Nukleo bilkina: babesten eta bereizten du nujleoaren edukia.

MIntz bikoitz batek osatzen du, eta gune jakin butzuetan nukleoaren poroak deritzen kanal batzuk ditu.

Kromosomak: ADNzatiketa zelularra hasi baino lehen bikoizten dela.

Bikoiztearen ondorioz sortutako kopietako vbakoitza da. Zatiketa zelularra hasten denean bi kromatido berdin ditu kromosoma batek. kromatida ahizpak zentromeroa_...

Giroaren Erasoak

Gizakiak aurre egin behar dien elementuak dira:

Faktore Fisikoak

• Energia asko duten erradiazioak.
• Zarata.

Faktore Kimikoak

1. Airearen kutsadura:

   Industriek, errekuntzek eta abarrek sortzen dutena, gai asko airera askatuz. Adibidez: CO₂, sufre eta nitrogeno oxidoak, partikula solidoak.

2. Uraren kutsadura:

   Etxe eta industriek askatutako gai organiko, inorganiko eta mikroorganismoak.

3. Elikagaien kutsadura:

   Elikagaietan agertzen diren gaiak: gehigarriak, hormonak, etab.

Faktore Biologikoak

Mikroorganismo patogenoak.

Gaixotasun Infekziosoak

Mikroorganismoek (bakterioak, birusak, protozooak, onddoak) eragindako gaixotasunak infekziosoak dira.

Mikroorganismo mota asko daude:

• Onak: Beraiek sortutako produktuak erabiltzen ditugu. Adibidez, legamiak (onddoak)

Zelula Organulu nagusiak eta haien Funtzioak

Erretikulu Endoplasmatiko Pikortsua (EEP)

• Proteinen sintesia:
  • Jariatze proteinak (zelula kanpoaldera doazenak).
  • Beste organuluentzako proteinak.
  • Mintzeko proteinak (EEko mintzean gelditzen direnak).
  • Mintz plasmatikoko proteinak.
  • Mintzez mugatutako beste edozein organuluko mintzak.
• Proteinen glukosilazioa: Proteinak glukoproteinak bihurtzeko.

Erretikulu Endoplasmatiko Leuna (EEL)

• Lipidoen sintesia:
  • Mintzeko fosfolipidoak.
  • Mintzeko kolesterola.
  • Gantz-azidoen luzapenean eta asegabetzean parte hartu.
• Detoxifikazioa: Mintzean dauden entzima detoxifikatzaileei esker.
• Proteina eta lipido fabrikatu berriak garraiatzeko besikulak ekoiztu, Golgi aparaturantz bidaltzeko.
• Hepatozitoetan glukogenoa glukosa bihurtu.

Golgi Aparatua

• Jariatze

Biziaren Antolakuntza Mailak

Izaki bizidunak egitura konplexu eta antolatuetan oinarritzen dira, maila sinpleenetatik hasi eta organismo osora iritsi arte. Hauek dira maila nagusiak:

Atomoa

Elementu baten ezaugarriak mantentzen dituen zatirik txikiena.

Molekula

Bi atomo edo gehiagoz (berdinak edo desberdinak) osatutako partikula. Materiaren propietateak dituen unitaterik txikiena da.

Makromolekula

Molekula handiak dira, polimero bezala ere ezagunak. Bizitzarako funtsezkoak dira, hala nola:

• Gluzidoak
• Lipidoak
• Proteinak
• Azido nukleikoak
• Bitaminak

Zelula

Bizia duen unitaterik txikiena da.

Ehuna

Funtzio bereko zelulak elkartuz osatzen da. Lau mota nagusi daude:

• Gihar-ehuna
• Nerbio-ehuna
• Ehun konektiboa
• Ehun epiteliala

Organoa

Ehun multzo batek osatzen du, funtzio zehatz

Eider-Onin 3. Definitu erantzun immunitarioa. Azaldu erantzun immunitario espezifiko motak: zein da B eta T linfozitoen funtzioa?

Erantzun immunitarioa sistema immunitarioak antigenoren bat sartzen denean duen erreakzioa da.

Sistema immunitarioa

Sistema immunitarioa izaki bizidunok defendatzeko eta barruan sartzen diren kanpoko substantziak, antigenoak, ukatzeko ditugun mekanismoen multzoa da. Jarduteko modu berezia du: lehenik kanpoko defentsak aktibatzen dira eta ondoren barrukoak. Barruko erantzunetan bi motatakoak bereizten dira: erantzun ez-espezifikoa eta erantzun espezifikoa.

Erantzun espezifikoa: hirugarren defentsa-lerroa

Erantzun espezifikoa hirugarren defentsa-lerroa da eta hainbat ezaugarri ditu:

• Erantzuna eragin duen antigenoaren aurka

1. Zelula: Oinarrizko Osagaiak eta Funtzioak

Zelula izaki bizidunen oinarrizko unitatea da. Zelulak funtsezko osagai hauek ditu:

• Mintz Zelularra: Zelula inguratzen duen egitura oso aktiboa da. Zelularen osagaiak sistematik irtetea eta galtzea eragozten du, hau da, zelulak zelula izateari uztea. Horrez gain, zelularen barnealdearen eta kanpoaldearen arteko substantzia mugimendua erregulatzen du.
• Zitoplasma: Barneko ingurune jariakorra da, kimikoki aktiboa. Entzimek katalizatutako erreakzio metabolikoen bidez, energia handiko elikagaiak erabiltzen ditu, funtzio hauek betetzeko:
  • Zelularen osagaiak sortzea eta berritzea.
  • Kanpoko eta barneko aldaketei erantzutea.
• Material Genetikoa (Azido Nukleikoa): Bikoizteko eta zelularen hazkuntza kontrolatzeko ahalmena

Bi Organulu Mintzdun eta Mintz Gabekoen Egitura eta Funtzioa

Organulu Mintzdunak

1. Mitokondrioak
   • Funtzioa: Zelula-arnasketa gertatzen da bertan.
   • Egitura: Bi mintz ditu, kanpokoa laua eta barrukoa tolestua (kristak).
2. Kloroplastoa
   • Funtzioa: Fotosintesia egiten da bertan.
   • Egitura: Bi mintz dituen organulua da.

Organulu Mintz Gabekoak

1. Golgi Aparatua
   • Funtzioa: Sintetizatutako substantziak eraldatu, zelulatik kanporatu eta molekulak eratu.
   • Egitura: Elkarren artean konektatu gabeko zaku (zisterna) batzuez osatua.
2. Zentrioloak
   • Funtzioa: Zelula zatiketan parte hartzen dute.
   • Egitura: Zutik jarritako bi egitura zilindriko osatuz (9+0 eraketa).

Prokariotoaren eta Eukariotoaren Desberdintasunak eta Eukariotoaren Agertzea

Desberdintasunak

• Zelula Eukariotoa: Material genetikoa

Teoria Zelularra

Zelula izaki bizidunen egitura- eta funtzio-unitatea da. Zelula oro aurretik dagoen beste zelula batetik sortzen da, zatiketaz.

Nutrizio Zelularra eta Metabolismoa

Nutrizio zelularra zelulek dagozkien bizi-funtzioak betetzeko beharrezkoak dituzten materia eta energia lortzeko prozesuen multzoa da. Bi metabolismo mota daude:

Katabolismoa

Degradazio-erreakzioei dagokie. Substantzia organiko konplexuak, energia ugari dutenak, konposatu txikiago eta bakunago bihurtzean datza.

Anabolismoa

Eratze-erreakzioei dagokie. Substantzia txikiak eta bakunak zelularen berezko substantzia organiko konplexu bihurtzeko prozesua da.

Nutrizio Motak

Autotrofoak

1. Zelulek ura, karbono dioxidoa eta gatz mineralak hartzen dituzte kanpotik, eta materia organikoa

Arnasketak bi esanahi ditu: gas trukea eta arnasketa zelularra. Gas trukea albeoloetan eta zeluletan gertatzen den prozesua da, non O₂ hartu eta CO₂ botatzen den. Arnasketa zelularra, berriz, zelulen mitokondrietan gertatzen den prozesua da, energia lortzean datzana, eta digestioan lortutako mantenugaiak erabiltzen dira.

Gas Trukea

Gas trukea difusioaren bidez gertatzen da. Difusioa gasak trukatzeko prozesu fisikoa da, ez du energia gasturik, eta gasak gutxien dagoen tokitik gehien dagoen tokira mugitzen dira, oreka lortu arte. Hau presio partzialari esker gertatzen da. Albeoloetan O₂ sartu eta CO₂ kanporatzen da; zeluletan, berriz, CO₂ kanporatu eta O₂ barneratzen da.

Prozesu hau egiteko, baldintza batzuk behar dira:

• Ingurune fisikoa: Airea gordetzeko

Neodarwinismoa edo eboluzio-teoria sintetikoa

Izen hori du biologiaren hainbat eremu batzen baititu; esaterako, genetika, paleontologia, biokimika eta ekologia.

• Lamarckismoa baztertzen du.
• Aldakortasun genetikoa bi prozesuk eragiten dute: mutazioek eta birkonbinazioak.
• Hautespen naturalak eragina du aldakortasun genetikoan.
• Hautespen naturalak populazio baten aleloak aldatzen ditu.
• Populazioak eboluzionatzen du, ez banakoek.
• Pixkanaka gertatzen da eboluzioa.

Oreka taiduna

Teoria horri oreka taidunaren teoria esaten zaio eta teoria sintetikoaren gradualismoaren alternatiba bat proposatzen du. Niles Eldredge eta Stephen Jay Gould paleontologoek proposatu zuten, fosilen erregistroan ikusten zituzten jauzi handiak azaltzeko.

Teoria horren arabera, eboluzio-...