Osasuna eta ingurumeneko faktoreak: gaixotasun infekziosoak eta defentsa

Laburpena

Dokumentuak gizakiari eragiten dioten ingurumen-faktoreak azaltzen ditu: faktore fisikoak, kimikoak eta biologikoak. Gaixotasun infekziosoen sorrera, transmisio-bideak, garapen-faseak eta prebentzio-neurriak ere jorratzen dira. Azkenik, gorputzaren defentsa inespezifikoa eta espezifikoa (sistema immunea) laburki azaltzen dira.

Funtsezko puntuak

Faktore fisikoak dira erradiazio energetikoak eta zarata; faktore kimikoak airearen, uraren eta elikagaien kutsadura.
Faktore biologikoak mikroorganismo patogenoak dira: bakterioak, birusak, protozooak eta onddoak.
Gaixotasun infekziosoak transmititzen dira zuzeneko kutsaduraren, uraren, elikagaien edo animalien bidez.
Gaixotasun infekziosoen garapena lau fasetan banatzen da: infekzioa, inkubazio-aldia, garapena eta beheraldia, susperraldia.
Prebentzio onena transmisioa eragoztea da: janaria ondo prestatu, higienea eta preserbatiboak.
Defentsa inespezifikoa larruazalak, mukosek eta hanturak osatzen dute; defentsa espezifikoa sistema immuneak, antigenoen aurkako B linfozitoen bidez.

Frogatu zeure burua

Giroaren Erasoak

Gizakiak aurre egin behar dien elementuak dira:

Faktore Fisikoak

Energia asko duten erradiazioak.
Zarata.

Faktore Kimikoak

Airearen kutsadura:
Industriek, errekuntzek eta abarrek sortzen dutena, gai asko airera askatuz. Adibidez: CO₂, sufre eta nitrogeno oxidoak, partikula solidoak.
Uraren kutsadura:
Etxe eta industriek askatutako gai organiko, inorganiko eta mikroorganismoak.
Elikagaien kutsadura:
Elikagaietan agertzen diren gaiak: gehigarriak, hormonak, etab.

Faktore Biologikoak

Mikroorganismo patogenoak.

Gaixotasun Infekziosoak

Mikroorganismoek (bakterioak, birusak, protozooak, onddoak) eragindako gaixotasunak infekziosoak dira.

Mikroorganismo mota asko daude:

Onak: Beraiek sortutako produktuak erabiltzen ditugu. Adibidez, legamiak (onddoak) ogia egiteko edo bakterioak jogurta egiteko.
Txarrak: Parasito moduan jokatzen dutelako.

1. Organismo Patogenoak (Kaltegarriak)

Bakterioak: Zelula prokariotoak dira. Toxinak sortu eta zelula barruan ugaltzen dira (adibidez, kolera, salmonelosia).
Birusak: Ez dute zelula egiturarik. Beharrezko parasitoak dira, zelulen barruan ugaltzen dira, zelulak akabatuz (adibidez, gripea, hepatitisa, HIESa).
Protozooak: Eukarioto zelulabakarrak dira (adibidez, malaria).
Onddoak: Eukariotoak dira (adibidez, atleta-oina).

2. Gaixotasun Infekziosoen Transmisioa

Mikroorganismoek gorputzean sartzeko dituzten bideak:

Zuzeneko kutsadura (zuzenean gaixo batengandik).
Uraren bidez (ura organismoz kutsatuta dagoenean).
Elikagaien bidez.
Animalien bidez (horiek garraiatzaile moduan jokatuz, adibidez, eltxoa).

3. Gaixotasun Infekziosoen Garapena

Infekzioa: Gorputz barruan sartu eta ugaltzen hastea.
Inkubazio-aldia: Sintomak azaldu bitartean.
Garapena: Gaixotasunaren sintomak ematen dira (sukarra, mina).
Beheraldia: Sintomak arintzen doaz, gaixotasunari aurre egin zaio.
Susperraldia.

4. Gaixotasun Infekziosoen Aurrean Prebentzioa

Hobeena transmisioa eragoztea da. Neurri batzuk:

Janaria ondo prestatu eta garbitu.
Higienea.
Sexu harremanetan preserbatiboak erabiltzea.

5. Infekzioen Aurkako Defentsa

Mekanismo desberdinak daude:

Defentsa Inespezifikoa (Ez da zehatza, orokorra da)

Gure gorputzak zenbait hesi ditu inbasioa ekiditeko:

Larruazala.
Mukosak: Barruko barrunbeak estaltzen dituzte (digestio-aparatua, arnas aparatua, emakumeen genitalak).
Hantura: Globulu zurien borroka, inflamazioa, gorritzea eta mina sortuz.

Defentsa Espezifikoa (Sistema Immunea)

Sistema immunea zehatza da. B linfozitoek proteinak dauzkate azalean itsatsita. Horiek antigenoekin elkartzen dira, eta bi hauek osagarriak badira, elkartu eta bikoizten joaten dira.

Ohiko galderak

Zein dira osasunari eragiten dioten faktore kimikoak?

Faktore kimikoak airearen kutsadura (CO2, sufre eta nitrogeno oxidoak, partikula solidoak), uraren kutsadura eta elikagaien kutsadura dira. Industriek, errekuntzek eta etxeko isurketek sortzen dituzte.

Zer da inkubazio-aldia gaixotasun infekzioso batean?

Mikroorganismoa gorputzean sartu eta ugaltzen hasten denetik sintomak agertzen diren arte igarotzen den denbora da. Garai horretan sintomarik ez dago.

Nola transmititzen dira gaixotasun infekziosoak?

Zuzeneko kutsaduraren bidez, uraren bidez, elikagaien bidez eta animalien bidez, adibidez eltxoek garraiatzaile moduan jokatuz.