Zelula: egitura, funtzioak eta bizi-prozesuak

Laburpena

Dokumentu honek zelularen oinarrizko kontzeptuak aztertzen ditu: teoria zelularra, nutrizio zelularra eta bi metabolismo motak (katabolismoa eta anabolismoa). Era berean, autotrofo eta heterotrofoen nutrizio-moduak eta materia organikoaren sintesia azaltzen ditu, mitosiaren faseak barne.

Funtsezko puntuak

Zelula izaki bizidunen egitura- eta funtzio-unitatea da, eta aurretik dagoen zelula batetik zatiketaz sortzen da.
Katabolismoa degradazio-erreakzioak dira: substantzia organiko konplexuak konposatu txikiagoetan banatzen dira energia askatuz.
Anabolismoa eratze-erreakzioak dira: substantzia txikiak zelularen substantzia organiko konplexu bihurtzen dira.
Autotrofoek materia organikoa sortzen dute ura, karbono dioxidoa eta gatz mineralak argi-energiaz erabiliz, eta oxigenoa askatzen dute.
Heterotrofoek beste organismoek egindako mantenugai organikoak hartzen dituzte eta mitokondrioetan katabolizatzen dituzte.
Mitosian kromosomak bikoiztu, zelularen erdian kokatu, erdibitu eta bi nukleo sortzen dira.

Frogatu zeure burua

Teoria Zelularra

Zelula izaki bizidunen egitura- eta funtzio-unitatea da. Zelula oro aurretik dagoen beste zelula batetik sortzen da, zatiketaz.

Nutrizio Zelularra eta Metabolismoa

Nutrizio zelularra zelulek dagozkien bizi-funtzioak betetzeko beharrezkoak dituzten materia eta energia lortzeko prozesuen multzoa da. Bi metabolismo mota daude:

Katabolismoa

Degradazio-erreakzioei dagokie. Substantzia organiko konplexuak, energia ugari dutenak, konposatu txikiago eta bakunago bihurtzean datza.

Anabolismoa

Eratze-erreakzioei dagokie. Substantzia txikiak eta bakunak zelularen berezko substantzia organiko konplexu bihurtzeko prozesua da.

Nutrizio Motak

Autotrofoak

Zelulek ura, karbono dioxidoa eta gatz mineralak hartzen dituzte kanpotik, eta materia organikoa sortzen dute, argi-energia erabiliz. Oxigenoa askatzen da eta zelulatik kanpora botatzen da.
Sortutako materia organikoaren zati bat mitokondrioetan erabiltzen da. Horietan katabolismoa gertatzen da oxigenoa erabiliz, energia eta substantzia ez-organikoak lortzeko.
Katabolismoaren ondorioz karbono dioxidoa sortzen da eta kanpora botatzen da.
Molekula organiko handiak sintetizatzen dira.

Heterotrofoak

Beste organismo batzuek egindako mantenugai organikoak hartzen dira eta zelulan sartzen dira.
Materia organikoaren zati bat mitokondrioetan erabiltzen da. Hor katabolismoa gertatzen da oxigenoa erabiliz, energia eta substantzia ez-organikoak lortzeko.
Gero, karbono dioxidoa sortzen da eta, toxikoa denez, zelulatik kanpora botatzen da.
Substantzia organiko handiak sintetizatzen dira.

Materia Organikoaren Sintesia

Kloroplastoetan H₂O, CO₂ eta gatz mineralak konposatu organiko bihurtzen dira. Gero, lortutako glukosa horretatik abiatuta, zelulak gainerako biomolekulak sortzen ditu: almidoia, lipidoak, etab. Ondoren, zelulak sortutako substantzia organikoak gorde egiten ditu, energia-iturri gisa erabiltzeko: hazteko eta funtzio zelularrak betetzeko.

Mitosiaren Prozesua

Kromatina-zuntzak bikoiztu eta trinkotu egiten dira.
Nukleoa desagertu eta kromosomak agertzen dira.
Kromosomak zelularen erdian kokatzen dira.
Kromosomak erdibitu eta zelularen muturretara joaten dira.
Zati bakoitza zelularen mutur batera iristen da, kromosoma-multzoa zabaltzen da eta kromatina eratzen da.
Bi nukleo sortzen dira eta zelularen zatiketa hasten da.

Ohiko galderak

Zer da teoria zelularra?

Zelula izaki bizidunen egitura- eta funtzio-unitatea dela dio, eta zelula oro aurretik dagoen beste zelula batetik sortzen dela.

Zein da katabolismoaren eta anabolismoaren arteko aldea?

Katabolismoa degradazio-erreakzioak dira, substantzia konplexuak txikiagoetan banatzen dituztenak. Anabolismoa, berriz, eratze-erreakzioak dira, substantzia txikiak konplexuago bihurtzen dituztenak.