DBH mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Digestio-prozesua eta Gas Trukea

Digestio-prozesuari eta gas trukeari esker, gure organismoan zehar doazen mantenugaiak eta oxigenoa lortzen ditugu. Barne Ingurunea zelulak inguratzen dituen likido multzoari deritzo. Homeostasia: barne inguruneari aldaketarik gabe eustea da, garrantzitsua da, bestela ez bailuke ondo funtzionatuko. Likido interstizialak, odolak eta linfak arduratzen dira aurrera eramateaz. Likido interstizialak zelulak bustitzen ditu, eta odolak eta linfak baztertzen dutena bildu, banatu eta kanporatzen dute.

Odola

Likido gorri eta likatsua da, odol-sistemaren barrena dabilena. Plasmaz eta odol-zelulez osatuta dago. Odol-zelulak muin gorrian sortzen dira eta % 45 hartzen dute. Haren 4 funtzio aipagarrienak: 1. Substantzia solidoak...

Anomeriaren kausa, beraz, karbono karbonilikoak eratzen duen lotura hemiazetalikoan datza. Egoera solidoan, karbono karbonilikoa ez da asimetrikoa, baina disoluzioan asimetriko bihurtzen da (hemiazetala sortu duelako) eta isomeria berria sortzen da: anomeria. Anomeroak (+) edo (-) izendatzen dira, karbono anomerikoaren (karboniloa zena) espazio-arkitekturaren arabera: alfa isomeroetan, karbono anomerikoaren -OH eta ziklotik kanpoko karbonoarena erdiespazio desberdinean daude; beta isomeroetan, karbono anomerikoaren -OH eta ziklotik kanpoko karbonoarena erdiespazio berean daude. Glukosaren egitura ziklikoaren sorrera (uretan): Hemiazetal lotura eratu behar da (Pentosek eta Hexosek eratzen dute hemiazetala).

Holosidoak

Oligosakaridoak: bi-tik hamar-...

Itzulpena: Proteinen Sintesiaren Mekanismoa

Proteinen sintesia ARN mezulariaren kodoien ordenaren arabera ematen da. Elementu hauek parte hartzen dute:

• ARNt aktibatuak (aminoazil-ARNt)
• Erribosomak: zitosolean aske edo EEB lotuta. Hiru gune dituzte:
  • A lokusa: aminoazil-ARNt berria sartzeko lekua
  • P lokusa: sortzen den peptidoa gordetzeko lekua
• ARN mezularia: proteina bakoitzeko desberdin bat. 5'-3' zentzuan irakurtzen da.
• Faktore proteikoak:
  • Hasierakoak
  • Elongaziokoak
  • Amaierakoak

Aurrefasea: Aminoazidoen Aktibazioa

Aminoazidoa ARNt-ri lotzen zaio bere 3' muturrean dagoen CCA kodoiari. Aminoazil-ARNt sintetasa entzimak erreakzioa katalizatzen du, ATP baten gastuarekin. Aminoazido-ARNt konplexuari transferentzia-konplexua deritzo.

Itzulpenaren Faseak

Proteinen

Nutrizioa eta Elikadura: Giza Gorputzaren Oinarriak

Organismo batek, bere materia sortzeko eta bizi-funtzioak betetzeko behar dituen materia eta energia lortze aldera, zenbait prozesu baliatzen ditu; prozesu multzo horri nutrizioa deritzo. Izaki bizidunok elikaduraren bidez hartzen ditugu elikagaiak. Elikagai horiek gure dieta osatzen dute eta gure nutriziorako behar ditugu.

Mantenugai Motak

Bi mantenugai mota daude:

• Ez-organikoak: Animalia- eta landare-jatorriko elikagaietan egon daitezke, bai eta iturri ez-organikoetan ere. Adibidez: ura eta gatz mineralak.
• Organikoak: Jatorri organikoko elikagaietan soilik daude (landare- nahiz animalia-jatorrikoetan). Adibidez: gluzidoak, lipidoak, proteinak.

Elikagai Motak

Hiru elikagai mota daude:

• Elikagai energetikoak:

Landareak

Ezaugarri komunak: zelulanitzak eta eukariotoak. Egitura: begetatiboa (nutrizioa) eta ugaltze-egitura (ugalketa). Nutrizioa: autotrofo fotosintetikoa. Ugaltze-organoak: estalki bat barneko zelula emankorra babesteko. Funtzio garrantzitsuenak: ekoizleak lehorreko ekosisteman, fotosintesia egin, ur lurruna askatu (transpirazioa), kontinenteak higaduratik babestu eta luzerako emankorrak. Landareak algen eboluziotik etorri.

Biofritoen Dibisioa

Altuera xumea. Ingurune oso hezeak ura xurgatzeko. Egitura begetatiboa: taloa (ehunik gabe). Tamaina txikia (ez organo garaturik).

Goroldioak

Egitura begetatiboa: koloniak: kuxinak (taldean elkarri eutsi). 3 atal: filoideak (hostoak, kloroplastoak - fotosintesia), kauloideak (zurtoina, ez da zelula desberdinik)...

Animalien Nutrizio Aparatuen Eboluzio-Joerak

Lehenengo animaliek zelula barneko digestioa zuten (adibidez, belakiek). Geroago, zelula barneko eta kanpoko digestioa agertu zen (zelenteratuak). Azkenik, zelulaz kanpoko digestioa garatu zen: hasieran, urdail-barrunbe bat irekidura bakar batekin; gero, hodi itxura hartu zuen, eta zati bakoitza prozesu ezberdinetan espezializatu zen. Gaur egun, gehienek elikagaia irentsi, digeritu, xurgatu eta hondakinak kanporatzen dituzte.

Digestio Aparatua

Digestio-aparatuaren eboluzioan, hasierako zelula barneko digestiotik (belakiak) zelula barneko eta kanpoko digestio mistora (zelenteratuak) igaro zen. Azkenik, zelulaz kanpoko digestioa garatu zen, hasieran irekidura bakar bateko urdail-barrunbe batekin, eta...

Digestio Aparatua

Digestio-aparatua elikagaiak deskonposatzeaz eta mantenugaiak xurgatzeaz arduratzen den organo-multzoa da. Prozesua hainbat fasetan banatzen da:

1. Ahoa

   Hemen hasten da digestioa:

   • Digestio mekanikoa: Murtxikatzearen bidez elikagaiak txikitzen dira.
   • Digestio kimikoa: Listu-guruinek jariatutako listuak (amilasa entzima duenak) gluzido konplexuak (almidoia) disakarido bihurtzen hasten ditu. Mihiak elikagai-boloa eratzen laguntzen du.

2. Irenstea

   Elikagai-boloa faringetik hestegorrira igarotzen da. Epiglotisak trakea ixten du elikagaiak arnasbideetara ez joateko.

3. Hestegorria (Esofagoa)

   Elikagai-boloa urdaileraino garraiatzen du uhin moduko mugimendu peristaltikoen bidez.

4. Urdaila

   Elikagaiak gordetzen eta nahasten ditu:

   • Digestio mekanikoa: Urdailaren

Heteropolisakaridoak

Animaliak

Heteropolisakaridoak animalietan, gutxienez 2 MN motaz osatuak eta askotan eratorriak. Glukosaminoglukosanoak ere deituak, aminoazukreen NAG eta azido uronikoen eratorriak direlako.

Mukopolisakaridoak

• Heparina: PS konplexua eta hondar sulfatatu ugari. Antikoagulatzaile naturala arteria eta zaindu paretetan metatua. Oso ugaria izainongan.
• Kondroitina: Ugaria kartilago, kornea eta hezurretan.

Landareak

Hemizelulosa

Metil-D-galaktosamikoz eta beste MN batzuez osatua. Zelulosarekin batera landareen zelula-pareta osatu. Propietate gehigarria elikagaigintzan, marmeladak egiteko erabiltzen da: sagarretan, madarietan, aranetan.

Agaragar

Alga gorrietan ugaria, D eta L-galaktosaz eta hondar sulfatu ugari. Propietateak: gelifikatzailea....

Antolakuntza Mailak

Bizitza Funtzioak

1. Nutrizioa: organismoak kanpotik hartzen dituen elikagaiak eraldatu eta mantenugai bihurtzea.
2. Erlazioa: organismo batek bere ingurumenarekin erlazionatzeko duen gaitasuna

Neutralizazioa

O: Azidoak eta baseak elkar neutralizatzen dute. Azidoa + Basea → Gatza + Ura.

M:

• Erlentmeyer matrazea
• Ontzi bat
• Pipeta eta xurgagailua
• Espatula
• Azido nitrikoa
• Berun (II) ioduroa

P: Hartu pipetaz 0,5 ml azido nitriko eta isuri erlenmeyer batean. Gehitu ura txorrotatik eta bi tanta metiloranjarekin gorri jarriko da. Gehitu espatulaz berun (II) ioduro solidoa eta irabiatu. Behin neutralizatuta, kolorea aldatuko da. Bota hondakinak harraskatik ur ugariz.

Erlenmeyer matrazea

Erreakzioetarako ontzia da. Pareta konikoak ditu, bueltak ematean irabiatzeko eta likidoa ez ateratzeko. Ontzia berotu eta estal daiteke.

Pipeta

Bolumena neurtzeko erabiltzen da.

Iodoaren sublimazioa

O: Iodoa, presio arruntean ere, sublimatu egiten da.

M:

• Ontzi bat
• Erloju-beira
• Espatula
• Berotze-