Nutrizioa eta Giza Aparatuak: Funtzioak eta Prozesuak

Nutrizioa eta Elikadura: Giza Gorputzaren Oinarriak

Organismo batek, bere materia sortzeko eta bizi-funtzioak betetzeko behar dituen materia eta energia lortze aldera, zenbait prozesu baliatzen ditu; prozesu multzo horri nutrizioa deritzo. Izaki bizidunok elikaduraren bidez hartzen ditugu elikagaiak. Elikagai horiek gure dieta osatzen dute eta gure nutriziorako behar ditugu.

Mantenugai Motak

Bi mantenugai mota daude:

• Ez-organikoak: Animalia- eta landare-jatorriko elikagaietan egon daitezke, bai eta iturri ez-organikoetan ere. Adibidez: ura eta gatz mineralak.
• Organikoak: Jatorri organikoko elikagaietan soilik daude (landare- nahiz animalia-jatorrikoetan). Adibidez: gluzidoak, lipidoak, proteinak.

Elikagai Motak

Hiru elikagai mota daude:

• Elikagai energetikoak: Energia-iturri gisa jarduten dute, organismoak bere bizi-funtzioak bete ahal izan ditzan. Adibidez: gluzidoak eta lipidoak.
• Elikagai plastikoak edo eratzaileak: Gorputzeko zelulak, ehunak eta organoak eratzeko behar ditugu. Adibidez: jogurta, haragia, arrautzak, arraina.
• Elikagai erregulatzaileak edo babesleak: Ezinbestekoak dira gure organismoak beste elikagaiak erabil ditzan eta bere funtzioak behar bezala bete ditzan. Adibidez: fruituak eta barazkiak.

Egunean zehar elikagai gisa hartzen ditugun substantzia solido eta likidoen multzoari dieta deritzogu.

Elikadurarekin Lotutako Gaixotasunak

Hauek dira elikadurarekin lotutako gaixotasun ohikoenak:

• Desnutrizioa
• Gizentasuna
• Anorexia
• Bulimia

Giza Gorputzeko Aparatu Nagusiak

Gure gorputzak funtzionatzeko ezinbestekoak diren hainbat aparatu ditu:

• Digestio-aparatua: Digestio-aparatuaren funtzioa elikagaiak digeritzea eta substantzia sinpleago bihurtzea da.
• Arnas-aparatua: Gas-trukean aritzen da.
• Zirkulazio-aparatua: Odolaren bidez, oxigenoa eta elikagaien substantzia baliagarriak gure gorputzeko zeluletara garraiatzen ditu, zelulek erabil ditzaten.
• Iraitz-aparatua: Odolak garraiatzen dituen hondakin-substantziak kanporatzen ditu.

Digestio Prozesua

Elikagaiak gure gorputzean prozesu batzuk igarotzen dituzte, mantenugaiak lortzeko:

• Ahoratzea: Elikagaiak digestio-hodira ahotik sartzen dira. Ahoan, hortzek elikagaiak txikitzen dituzte, eta listuarekin nahasten dira.
• Digestioa: Elikagaiak eraldatu eta mantenugai izeneko substantzia sinpleagoak eratzen dira, zelulek erabil ditzaten. Bi mota daude:
  • Mekanikoa: Elikagaiak moztu, txikitu eta nahasi egiten dira (elikagaiak fisikoki eraldatzen dira).
  • Kimikoa: Elikagaiak eraldatu eta konposatu sinpleagoak eratzen dira.
• Xurgapena: Digestioan lortutako mantenugaiak digestio-hodiaren pareta zeharkatzen dute.
• Egestioa: Digeritu gabeko substantziak edo elikagaien substantzia ez-baliagarriak kanporatu egiten dira.