Zelularen osagaiak: Funtzioak eta egiturak

Lisosomak

Konposaketa eta egitura

Mintz bakunez inguraturiko zakuak dira, barruan digestio-entzimak dituztenak. Golgi aparatutik askatzen dira.

Funtzioak

• Zelularen kanpoaldetik hartutako substantziak digeritzea.
• Zahartuta geratu diren organuluen digestioa burutzea.

Bakuoloak

Konposaketa eta egitura

Mintz batez inguratutako zakuak dira.

Funtzioak

Substantziak biltzea (ura, adibidez). Biltzen duten substantziaren arabera, izen desberdinak ematen zaizkie: fagosoma (elikagaia), hondakin-bakuoloa, etab.

Kloroplastoak (landare zeluletan soilik)

Konposaketa eta egitura

Bi mintzez osaturik daude: kanpokoa leuna da eta barrukoa, berriz, tolestua. Tolesturek lamela izena dute eta hauen gainean tilakoide izeneko zaku zapalak aurkitzen dira. Zaku pilaketa bakoitza grana edo granondo bezala ezagutzen da. Kloroplastoaren barrualdea estroma izenez ezagutzen da eta bertan erribosomak eta DNA molekula zirkular eta txikia aurkitzen dira.

Funtzioak

Fotosintesia burutzea, hau da:

• Fase argia: tilakoideetan.
• Fase iluna: estroman.

Zentrosoma (animalia-zeluletan soilik)

Konposaketa eta egitura

Proteinez osaturik dago. Bi zentriolo (bederatzi mikrotubulu hirukotez osaturiko zilindroak), zentrosfera (zentrioloak inguratzen dituen gai likatsua) eta asterraren zuntzez osaturik daude.

Funtzioak

• Mitosian (ugalketa zelularrean) kromosomen mugimenduak kontrolatuko dituen aparatu mitotikoa eratzea.
• Zilioak eta flageloak eratzea.

Zilioak eta flageloak

Konposaketa eta egitura

Proteinez osaturik daude. Zentrioloen antzeko egitura dute, baina hauek mintz plasmatikoz inguraturik daude. Zilioak laburrak eta ugariak dira; flageloak, berriz, luzeak eta urriak.

Funtzioak

• Zelularen mugimendua.
• Zelularen kanpo-ingurunean ur-korronteak sortu, elikagaiak hurbilaraziz.

C. Nukleoa

Nukleo-mintza

Konposaketa eta egitura

Mintz plasmatikoaren konposaketa berdina du, lipidoz eta proteinez osaturik dago. Mintz bikoitza da, erretikulu endoplasmatiko errugosoak eratzen du. Poroz zeharkatuta dago.

Funtzioak

• Kromatina (DNA molekulak) babestea.
• Hialoplasma eta nukleoplasmaren arteko substantzien trukea ahalbidetzea (poroetatik zehar).

Nukleoplasma

Konposaketa eta egitura

Ur-disoluzio bat da.

Funtzioak

DNA eta RNA molekula berrien sintesirako beharrezkoak diren molekulak izatea.

Nukleoloa

Konposaketa eta egitura

Proteinez eta RNAz osaturik dago. Esfera itxurakoak dira.

Funtzioak

Erribosomen sintesiarekin zerikusia dute.

Kromosomak eta kromatina

Konposaketa eta egitura

DNAz eta proteinez osaturik daude (bai kromosomak, bai kromatina). Kromosomek makila itxura dute. Kromatinan, DNA molekulak nahasirik daude, hari-mataza baten antzera.

Funtzioak

• Zelularen jarduera zuzentzea.
• Zelularen eta organismoaren ezaugarriei buruzko informazioa (informazio genetikoa) gordetzea eta belaunaldi bakoitzean garraiatzea.