Harreman Funtzioa eta Nerbio Sistema: Oinarrizko Kontzeptuak
Harreman Funtzioa
Izaki bizidunon eta ingurunearen arteko interakzioa ahalbidetzen du.
Zentzumen-errezeptoreen funtzioa
Nerbio-zentroetara garraiatzen dute informazioa, eta gero nerbio-zentroek efektoreetaraino garraiatzen dute.
Erantzun Motak
- Erantzun motorra: Gihar bat da efektorea.
- Jariatze-erantzuna: Guruin bat da efektorea.
Koordinazio Sistemak
Bi organo-sistema nagusik hartzen dute parte:
- Nerbio Sistema: Informazioa hartu eta transmititzen du.
- Sistema Endokrinoa: Guruinek osatzen dute.
Zentzumen Errezeptoreak
Kanpo- eta barne-inguruneko informazioa hartzen dute.
Zentzumen Errezeptore Motak
- Barne-errezeptoreak: Organismo barruan daude.
- Kanpo-errezeptoreak (Exterorrezeptoreak): Gorputzaren kanpoaldean daude.
Estimulu Motak
- Kimioerrezeptoreak: Substantzia kimikoak hautematen dituzte.
- Mekanoerrezeptoreak: Estimulu fisikoak (adibidez, presioa).
- Fotoerrezeptoreak: Argia (adibidez, begiak).
- Termorrezeptoreak: Tenperatura aldaketak.
- Nozizeptoreak: Presio altuak edo kalteak (gorputz barruan zein kanpoan).
Zentzumen Organoen Zainketa eta Higienea
- Elikadura egokia: Janari bitaminadunak kontsumitu.
- Substantzia toxikoak ez kontsumitu: Ez alkohola, ez erre, etab.
- Azterketa medikoak: Ikusmena eta entzumena berrikusteko.
- Higiene ona: Egunero higiene egokia mantendu.
Ohitura Osasungarriak
- Bizimodu ordenatua izan.
- Ariketa fisikoak egin.
- Jarduera intelektuala sustatu.
- Ez tabakoa kontsumitu.
Nerbio Sistemaren Osagaiak
Nerbio-ehunak osatzen du nerbio-sistema.
Zelula Motak
Bi zelula mota nagusi daude: Neuronak eta glia-zelulak.
Neuronak
Hiru atal nagusi dituzte: dendritak, zelula-gorputza eta axoia.
- Zentzumen-neuronek: Informazioa transmititzen dute errezeptoreetatik.
- Neurona motorrek: Efektoreetara transmititzen dute informazioa.
- Interneuronek: Zentzumen-neuronekin lotzen dute.
Glia-zelulak (Neuroglia)
Neuroglia osatzen dute, neuronen funtzioari laguntzeko.
- Astrozitoak: Izar itxura dute.
- Mikrogliak: Hondakinak garbitu eta babes-funtzioa dute.
Nerbio Sistema
Nerbio Sistema Zentralak (NSZ) eta Nerbio Sistema Periferikoak (NSP) osatzen dute.
Nerbio Sistema Zentrala (NSZ)
- Entzefaloa:
- Garuna: Gainazala tolestuta dago eta zirkunboluzioak eratzen ditu.
- Zerebeloa: Bi hemisferiotan banatuta dago.
- Garun Enborra: Garuna eta bizkarrezur-muina lotzen ditu.
- Bizkarrezur-muina: Kordoi mehe bat da.
Nerbio Sistema Periferikoa (NSP)
Nerbioek osatzen dute:
- Zentzumen-nerbioak: Errezeptoreetatik eramaten dute informazioa NSZra.
- Nerbio motorrak: NSZtik efektoreetara transmititzen dute informazioa.
Nerbio Sistema Somatikoa eta Autonomoa
Nerbio Sistema Somatikoa
Zentzumen-organoetako errezeptoreak eta Nerbio Sistema Zentrala lotzen ditu.
Nerbio Sistema Autonomoa
Nerbio Sistema Zentralak kontrolatzen ditu barne-organoen funtzioak.
- Nerbio Sistema Sinpatikoa
- Nerbio Sistema Parasimpatikoa
Nerbio Sistema Somatikoaren Erantzunak
- Borondatezko ekintza: Garunak kontrolatzen du.
- Ekintza erreflexua: Erantzun azkarra eta inkontzientea. Hiru neuronek hartzen dute parte: zentzumen-neurona, interneurona eta neurona motorra.