Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

 Completivas --> ela; t(z)eko -- Causales --> elako -- Temporales --> enean

 Comparativas --> Tan como=bezain/Tanto como=adina -- Modales --> N bezala

 Consecutivas --> ...Non ez -n... -- Concesivas -- aditza + arren

 relativo - tako + hitz -A.

 Hasi naiz/jakin dut/ikasi dut/saiatu naiz/utzi --> ten/tzen

 Nahi/Behar/Ezin/ahal/nahiago --> ezer ipini

 El resto de verbos --> tea/tzea

 Nik (ni) joan nahi dut - kuando el ke la ace y la recibe es el mismo

 Nik (zu) juatea nahi dut - kuando el ke la ace y la recibe no es el mismo

 Las preguntas Zein,Zer,Zenbat y las palabras Hainbat,Zenbait y Edozein Siempre   mugagabe

Berotegi efektua:Asko handitu da berotegi-efektua eragiten duten gasen kontzentrazioa.Azkeen urteetan hainbat erabaki hartu dira nazioartean arazoari aurre egiteko:Kyotoko protokoloa da garrantzitsuenetako bat./Beroketa efektu naturala: 1)Eguzkiaren izpien parte bat ozono geruzak gelditzen ditu.2)Beste izpiek atmosfera zeharkatzen dute.3)Lurrak berotasuna sortzen du izpi infragorriei esker.Izpi horien zati bat gasa geruzak blokeatzen ditu.Geruza horrek lurraren azalerantz berriz botatzen ditu eta lurra berotzen du.4)Izpien beste zatia atmosferara itzultzen da./Beroketa efektua kutsaduragatik: 1)Aurreko kasuan gertatuakoaz gain:2)Lurrak berotasuna ekoizten su infragorri izpien bidez.Izpien zati bat gasa geruzaz geldituko da eta lurrazalerantz...

osagarriak : zentzumen prozesuak , sentzazioak Prozesu simbolikoa
errealitateak jasotakoa.Afektuzko prozesua. aurrekoekin lotuta.
Ezaugarriak: motibazioa, aginduak,ingurua,aurreikuspena,
fatore kulturalak,emozioa,aurreko esperientzia, bakoitzaren berezitasunak.
Legeak: Bateratzaileak , hurbiltasunarena.
antzekotasuna, jarraitasuna, itxidurazkoa , simpletasuna eta
kontrasteaIrudi onddoa,Konstantzia, itxurazko
mugimendua ,haluzinazioak, haluzinosiak
Nahasteak: ilusioak dira. geometrikoak , miller,ambiguoak paradoxic

Organismoen Antolaketa

Izaki Zelulanitzak

• Talo Antolaketa

  Elkarren artean estu lotuta egon arren, benetako ehunik osatzen ez duten zelula berdinez osatutako organismoen egiturak dira. Sinpleenek harizpi edo orri itxura dute, eta konplexuenek zeregin zehatzak betetzeko aproposak diren eta morfologia berezia duten atalak izan ditzakete.

• Kormo Antolaketa

  Landare kormofitoen berezko antolaketa-mota da; horrelako landareei landare baskularrak esaten zaie. Likidoak eroateko ehunak dituzte.

  Hiru ehun mota dituzte:

  • Urik ez galtzeko isolatze-sistemak
  • Ura eta elikagaiak banatzeko ehun eroaleak
  • Egitura oso espezializatuak (sustraia, zurtoina eta hostoak)

• Animalien Antolaketa Mailak

  Beren gorputzen antolaketa-maila oso desberdina da filum batetik bestera.

  • Zelulen

...

Metabolismoaren Oinarriak

Gluzidoen Metabolismoa

Glukogengenesia: Elikagaietatik gluzidoak hartu ondoren eta glukogenogenesi izeneko erreakzioaren bidez, gehiegizko glukosa gibelean metatzen da glukogeno moduan.

Glukogenolisia: Organismoak glukosa behar duenean, glukogenoa hidrolizatzen du: glukosa unitateak askatu eta, odolean zehar, beharrezko zeluletaraino iritsiko dira.

Glukoneogenesia: Baraualdietan edo ariketa fisiko asko egiten denean, ohiko glukosa kantitatea ez da nahikoa. Glukoneogenesia metabolito ez-gluzidikoen bidez glukosa sintetizatzeko egiten den prozesua da.

Fotoarnasketa

Fotoarnasketa: Prozesu hau gertatzen da zelulan CO₂ urria bada eta O₂ ugari badago. Egoera hau giro bero eta lehorrean landareak lurrunketagatik ura galtzea eragoztearren...

Nerbio Kinadaren Transmisioa Neuronan Zehar

Nerbio kinadaren transmisioa prozesu konplexua da, despolarizazio eta birpolarizazio faseak barne hartzen dituena:

1. Mintz Polarizatua

   Kanpoan ioi positiboak eta barruan ioi negatiboak dituen mintza da, Na⁺-K⁺ bonbari esker mantentzen dena.

   Estimuluak: Na⁺ ioientzat iragazkortasuna handitu egiten du, hauek mintza zeharkatuz neuronan sartu eta polaritatea aldatu egiten dute, akzio potentziala sortuz.

2. Despolarizazioa

   Ioien birantolaketa eragiten du, ondoko aldea despolarizatuz, eta honek, era berean, aldamenekoa, mintz osoan zehar hedatuz, nerbio kinada sortzen du.

3. Birpolarizazioa

   Azkenik, mintza birpolarizatu egiten da, hasierako egoerara itzuliz.

Neurotransmisoreak eta Plaka Motorra

Neurotransmisorearen Hartzaileak

...

Fotosintesia: Sarrera

Fotosintesia landareek eguzkiaren energia energia kimiko bihurtzeko erabiltzen duten prozesua da, glukosa sortuz eta O₂ askatuz; bizitza aerobikoaren oinarria da.

Fotosintesiaren Faseak

Bi fasetan banatzen da:

• Fase argitsua: argiaren menpekoa da, tilakoide-mintzean gertatzen da.
• Fase iluna edo Calvin zikloa: argi zuzena behar ez duena da, estroman gertatzen da.

Fase Argitsua

Fase honetan, argiaren energia molekula erabilgarri bihurtzen da (ATP eta NADPH).

Uraren Fotolisia

Uraren fotolisia Fotosistema II-an gertatzen da: 2 H₂O → 4 H⁺ + 4 e⁻ + O₂. Argiak aktibatutako klorofilak Fotosistema II aktibatzen du, elektroiak galtzen ditu eta ura zatitzen da horiek ordezkatzeko. Elektroiak ETS-an (Elektroi Garraio Katea) sartzen...

Lipidoak, biomolekula organikoak dira, eta C, H eta O-z osatuta daude. Kasu batzuetan fosforoa (P), sufrea (S) eta nitrogenoa (N) izaten dituzte. Gantz azidoak izatearen edo ez izatearen arabera saponifikagarriak eta ez saponifikagarriak izan daitezke. Lipidoen Propietatea: - Disolbaezinak dira uretan eta disolbatzaile polarretan. - Disolbatzaile polarretan, aldiz, disolbagarriak dira. - Joera hidrofoboa dute, oxigeno-proportzio txikiagoa dutelako. - Koipetsuak dira, eta dentsitate baxua dute. - Substantzia nahiko erreduzituak dira. Horregatik, oxidatzean energia asko askatzen dute. Lipidoen Funtzio Biologikoak: ➢ ENERGIA- FUNTZIOA: erregai edota erreserba energetiko garrantzitsuak dira, oxidatzean energia asko askatzen dutelako. Ezin direnez...

-ESTIMULUA: Hartzaile batek jaso dezakeen kanpo edo barne inguruan gertatzen den aldaketa.
1) Kanpo ingurua: tenperatura, ukimen edo presio, substantzia kimikoen, eta abarren aldaketak.
2) Barne ingurua: elikagaien edo substantzia kimikoen kontzentrazio aldaketak, pH, tenperatura.

-HARTZAILEAK: Estimuluak jasotzen espezializatuta daude zelula edo zelula taldeak dira, batzutan zentzumen-organoak osatzen dituztenak.
Kokapen arabera:
1) Kanpo errezeptoreak: kanpo estimuluak jaso.
2) Barne errezeptoreak: organismo barruko estimuluak jaso.

-HARTZAILE MOTAK:
1) Mekanoerrezeptore: energia mekanikoa. Ukimena, soinua.
2) Termoerrezeptore: hotza edo beroa.
3) Kimioerrezeptore: substantzia kimikoak. Usaimen, dastamen.
4) Fotoerrezeptore: argia jaso.
5) Nozizeptore:...

Kloroplastoak

Disko itxura dute. Mintz bikoitza eta mintz arteko espazioa dituzte. Barneko mintzak inguratutako ingurune urtsua: estroma. Mintz tilakoidala + espazio tilakoidala = tilakoidea (zaku laua). Grana (tilakoide multzoa). Lamelak (barne mintzaren tolesdurak).

Funtzioa

Fotosintesia:

• Mintz tilakoidalean: argipeko fasea
• Estroman: ilunpeko fasea
• Gantz azidoen biosintesia
• Nitratoa nitrito bihurtzeko erredukzioa.

Kokapena

Zelula eukariotoen (landare-zelula) zitosolean. Kopurua aldakorra.

Mitokondrioak

Forma luzanga baina oso aldakorra dute. Atalak: kanpo mintza, mintzen arteko gunea, barne mintza (honen tolesdurek gandorrak eratu) eta matrizea (barneko gune urtsua, ADN mitokondriala, ARN eta erribosomak bertan egon, zenbait proteinekin batera).

Funtzioa

Funtziorik...