Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Errezeptore Motak

• Mekanorezeptoreak: Ukimena, oreka eta entzumena.
• Termorezeptoreak: Estimulu termikoak.
• Kimiorezeptoreak: Usaimena eta dastamena.
• Fotorezeptoreak: Ikusmena.

Nerbio-bulkada

Nerbioek erantzunak ematen dituzte eta efektoreetara bidaltzen dituzten koordinazio zentro batera helarazitako mezu elektrokimikoak dira. Nerbio bulkada emateko atariko intentsitatea egon behar da.

Nerbio bulkaden transmisioa

1. Mintza polarizatuta dago: ioi positiboak kanpoan eta negatiboak barruan. Geldialdiko gaitasuna.
2. Mintzan sodio ioiak sartzen dira eta zelularen polaritatea aldatzen da. Ekintza gaitasuna.
3. Despolarizazioa ondoko aldeetan ematen da, domino-efektua sortuz.
4. Nerbio bulkada mintz barrutik lekualdatzen da.
5. Nerbio bulkada igaro ondoren, mintz osoa berriro

...

Zelula Ama Motak eta Beraien Azalpena

• Zelula ama totipotenteak: Hazi daitezkeen eta organismo oso bat eratu dezaketen zelula amak dira.
• Zelula ama pluripotenteak: Organismo oso bat eratu ezin duten arren, beste edozein zelula mota ekoiztu ditzaketenak.
• Zelula ama multipotenteak: Bakarrik bere ataleko zelula mota ekoiztu ditzaketenak. Enbrioietatik lortzen dira.
• Zelula ama unipotenteak: Bakarrik zelula mota bat ekoiztu dezaketenak.

Zelula Amarik Garrantzitsuena: Zigotoa

Zelula amarik garrantzitsuenetakoa zigotoa da, eta espermatozoideak obulua ernaltzean sortzen da. Horrenbestez, zigotoa totipotente motakoa da, fetuaren zelula guztien eta enbrioiaren plazentaren sortzailea delako. Enbrioia hazten doan heinean, enbrioiaren zelula amak totipotentzia...

Giza Gorputzaren Funtzio Nagusiak

Digestio Aparatua

Aparatu hau gorputz osoa zeharkatzen duen hodi moduko bat da. Bi irekigune ditu: bata aurrealdean, ahoan, eta bestea atzealdean, uzkian. Nahiz eta barruan egon, kanpoko organoa dela esan daiteke, gorputzeko barne-ingurunetik isolatuta dagoelako. Digestio-aparatua antzekoa da animalia guztietan. Aldaketarik handiena ornogabeen artean dago.

Digestioa digestio-urinek, entzima desberdinei esker, burutzen da. Digestio-urinak hodiaren paretan sakabanatuta edo hoditik aparte dauden guruinek jariatzen dituzte. Azken horien artean, listu-guruinak, gibela eta pankreasa ditugu.

Ornodunen eredua nahiko orokorra da. Zati hauek ditu:

• Ahoa eta aho-barrunbea: Hemen mingaina, hortzak eta listu-guruinak daude.
• Faringea:

...

Mitosia: Zelularen Zatiketa

Metafasea

Bi kromatidak lotzen dituzten zentromeroetan zinetokoroak daude. Disko hauei zuntz zinetokorikoak lotzen zaizkie. Beste zuntzak polo batetik bestera kokatzen dira. Kromatidak erdialdean kokatzen dira, zuntz zinetokorikoekin ekuatore-plaka osatuz.

Anafasea

Kromatidak banatzen dira zuntz zinetokorikoengandik, eta bi kromosoma-talde bereizten dira, bakoitza zelularen polo batera abiatuz.

Telofasea

Bi kromosoma-sortak poloetan daude eta zuntzak zitoplasman banatzen dira. Aktinari esker, zelula erditik ixten doa, azkenean guztiz banandu arte. Sortutako zelula berriak ama-zelula baino txikiagoak dira, baina hurrengo interfasean hazten dira haren ezaugarriak lortzeko.

Mitosia landare-zeluletan

Prozesua desberdina da,...

Zelulak: Bizitzaren Oinarria

Izakiak zelulabakarrak badira, forma esferikoa izaten dute orokorrean. Bete behar duten funtzioaren arabera, forma desberdinak hartu ditzakete. Tamaina oso desberdina dago zelula batzuetatik besteetara; gehienak mikroskopio elektronikoz soilik ikus daitezkeen bitartean, beste batzuk begi bistaz ikus daitezke.

Bi zelula mota nagusi daude:

• Eukariotikoak: Nukleoa diferentziatuta dago. Talde honetan landare-zelulak (kloroplastoa eta horma zelularra dutenak) eta animalia-zelulak daude.
• Prokariotikoak: Nukleoa diferentziatu gabekoak dira, adibidez, bakterioak.

Nutrizio-funtzioa eta Digestioa

Nutrizioan digestioa, arnasketa, zirkulazioa eta iraizkera prozesuek hartzen dute parte. Digestioaren barruan, bi eraldaketa mota daude:...

MITOSIA:KONTZEPTUA ETA HISTORIA:Mitosia nukleoa zatitzeko mekanismoa da, eta funtzio nagusia S fasean bikoiztutako zelula amaren kromosomak bi multzotan banatzea du, sortu berri diren zelulek zelula amen informazio genetiko bera izan dezaten. Erreplikazio zatiketa esaten zaio, zatitu berri den zelulak aurrekoaren kromosoma berdinak dituelako. zatiketa modu hori unibertsala da. Fase hau oso korapilatsua denez , lau azpifase sailkatu dira, ikerketa errazte aldera: profasea, metafasea, anafasea eta telofasea. Mitosia amaitu ondoren, zitoplasmaren zatiketa edo zitozinesia gertatu ohi da.FASEAK PROFASEA: Faserik luzeena da. Fase horretan, kromatinak pixkanaka-pixkanaka kondentsatzen jarraitzen du, Kromosoma bakoitza bikoiztuta dago, bi erdiz...

ANIMALIEN EHUNAK: 1) Epitelio ehuna: a)estaldura epitelioa b)guruin-epitelioa:exokrino eta endokrino. 2)Ehun konektiboa:a)ehun konjuntibo: laxo edo trinko. b)ehun adiposoa c)kartilago-ehuna:kondrozito d)hezur ehuna: osteozito.3)Muskulu-ehuna 4) Nerbio-ehuna.

LANDARE EHUNAK: 1)Irunkorrak:a)babeslea:epidermisa eta suber-a. b)parenkimak:klorofilikoa, erreserbakoa, akuiferoa,aeriferoa. c)eroaleak:xilema eta floema. d)eskeletikoa: kolenkima eta esklerenkima. e)jariatzeileak.    2)Meristemoak:enbrionarioak, primarioak eta sekundarioak:felogenoa eta kanbium.

ARNASKETA MOTAK: 1)arnasketa zuzena:belakiak, zelentereoak eta paramezioak.2)azaleko arnasketa: anelidoak, molusku batzuk eta anfibioak.3)trakea arnasketa:intsektuak araknidoak eta miriapodoak....

Mintza: lipidoz  eta proteinaz osatua, zelula inguratu, barneko eta kanpoko aldeak konektatu. horma zelularra: eukariotikoetan, zelulosaz osatua, egitura ematen dio. zitoplasma: zatirik handiena, disoluzio bat(ioiak, ARN zatik). mitokondrioak: erribosomak et azido nukleikoak dute, ugal daitezke, adn mitokondriala, motabolismo= energia eta co2. kloroplastoa: landare zeluletan, klorofila, fotosintesia egin. erribosomak: proteinen sintesia(aminoazidoak elkartuz). bakuoloak: substantzia biltegi funtzioa. lisosomak: digeritze prozesua bete. Nukleoa: material genetikoaren gordelekua kromatina eta kromosomak daude, nukleoloa nukleoaren funtzioa bete. erretikulu endoplasmatikoa: nukleoa inguratu.bi mota: bikorra eta leuna. golgiren aparatua: substantziak...

phyluma:poriferoak,zelenteratuak,platelminteak,anelidoak,moluskuak,artropodoak,ekinodermatuak,kordatuak(ornodunak)

nutrizioa:ingestioa,digestioa,xurgapena,o2xurgatu,garraioa,metabolismo zelularra,egestioa,iraizketa

digestioa:irentsitako elikagaiak mantenugai baliagarri bihurtzeko prozezua.Digestioa ahoan:mekaniko=elikagaiak xehasten dira eta listuarekin nahastu(elikadura boloa),kimikoa:almidoiaren digestioa(amilasa)da(disakaridoak).Urdailean:mekaniko=mugimendu peristaltikoei esker elikadura boloa eta urin gastrikoekin nahasten da kimoa eratuz,kimikoa:urin gastrikoa(entzimak,azido klorhidrikoa,mukia,...),entzima pepsina proteinak→peptido,ura,ioiak alkohola,botikak xurgatu.duodenoan:are urina(area)bikarbonato(-PH),lipasa:lipidoak→glizerina+

...

Endosinbiosiaren teoria:zelua urkarioto anaerobio eta heterotrofo batek(zelula kanpoko digestioa zuena)mintza tolestu zuen,xurgapen azalera anditzeko.2mintza tolestearen eragines,besikulak eratzen joan ziren,horrela zelula barruko digestioa asi zen.nukleoa sortu zen.3sortutako besikula nukleo sorberria inguratu zuen.4endozitoziaren bitartez,zilioak,flageloak eta zentrioloak sortu ziren.5nukleoa eboluzionatu zuen benetako organulu biurtu arte.fagozito primiyiboa sortu zen.6zelula prokariotoak endozitatzen joan ziren,gero zelual oriek organulo biurtu ziren.fagozitoak segurtasuna eta janaria eman zien zelula prokariotoei.7organulu biurtzean,mitokondrioek eta kloroplastoak galdu zuten material genetikoaren zatirik andiena.lEndoxitosia:-partikulak...