Batxilergoa mailako Beste atzerriko hizkuntzak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Amor cortés eta trobadorak

Amor cortés: trobadorek amodio espiritual bat bizi zuten.

• Ezkontzaz kanpo gertatzen zen, amodio debekatua zen.
• Pertsonaiak: trobadorra, dama, senarra eta leusengiers.
• Trobadoreska lirikaren genero nagusia kanço zen.
• Generoak: sirventesa, planyu, alba, pastorela, balada eta dantza.
• Trobadorak: musika ere konposatzen zuten.
• Juglarrak: trobadoreska poesia interpretatzen zutenak.

Latinetik hizkuntza erromanikoetara

Iberiar penintsula erromatarrek okupatu zuten K.a. III. mendean. Hizkuntza eta kultura pixkanaka sartu ziren. Hizkuntza zelta edo euskal-iberiarra hizkuntza erromanikoen parte izan zen.

Erdi Aroko gizartea eta kultura

• Gizarte: Erdi Aroko gizartea estamentala zen.
• Politika eta ekonomia: erregea, pribilegiatuak eta pribilegiorik

John Steinbeck

Steinbeck Tortilla Flat eleberriarekin ezagutarazi zen, eta bere gizarte-kezka agerian utzi zuen. The Grapes of Wrath eleberriarekin Pulitzer saria irabazi zuen.

Ondorengo obra nabarmenak The Pearl eta East of Eden izan ziren. 1962an Literaturako Nobel saria jaso zuen.

William Faulkner

Faulknerrek Ipar-Amerikako hegoaldeko egoera txarrak aztertu zituen Secession gerraren ondoren. Soldier's Pay eleberrian gai horiek landu zituen.

Bere kontakizun-lanetan beltz eta zuri biztanleen pasioak aztertzen ditu, kontraste tragikoan.

Obra garrantzitsuak

• The Sound and the Fury (Soinua eta haserrea)
• Sanctuary (Santutegia)
• Intruders in the Dust (Intrusoak hautsean)

Marcel Proust

Karaktere erreserbatua eta sentikorra zuen. Bere homosexualitateagatik jasan...

Prosa didaktikoa, erlijiosoa eta moralizatzailea

Erdi Aroan termino nagusiak Jainkoa eta erregea ziren. Literatura guztiak asmo moralizatzailea zuen, eta gizarte egozentriko baten erantzuna zen. Jarduera erlijiosoa eta literarioa erlijio-nukleoen inguruan biltzen ziren.

• Erlijiositatea: jainkotasunarekiko devozioaren sentimendua.
• Moralizazioa: kristautasunaren balio etikoak iritzian eta portaeran eragiteko orientazioa.
• Didaktismoa: balio etiko eta moralak ulergarri bihurtzen dituena.

Generoak eta errekurtsoak

Lau genero didaktiko daude:

• Fabula: animalia pertsonifikatuek protagonizatutako narrazioa, moral-irakaspen bat transmititzen duena.
• Exemplum: moral-irakaspen bat argitzen duen ipuina.
• Sermoia: preceptu moralei eta doktrinalei buruzko azalpen ahozkoa.

Corrent Satíric Valencià

Al segle XV, hi havia una visió de la literatura com a divertiment, com a activitat social i col·lectiva.

Hi havia certàmens poètics amb temes religiosos.

Tertúlies literàries

Es reunien grups d'escriptors afins que debatien temes literaris, donaven a conèixer les seues obres i col·laboraven en la creació d'obres col·lectives.

Les tertúlies

• La dels aristòcrates: amants del classicisme i d'un estil llatinitzat. El màxim representant fou Rois de Corella.
• La dels burgesos: enraonaven, debatien i escrivien col·lectivament. Bernat Fenollar té un precedent en L'Espill de Jaume Roig i es desenvolupa pels burgesos.

La producció dels burgesos

La seua producció més important és una poesia realista i satírica amb...

Espainiako ibaien ezaugarriak

Kaudala

Kaudala ibai batek daramaten ur batezbestekoa da. Bi modutara neur daiteke: kaudal absolutua, m³/s-tan adierazita, eta kaudal erlatiboa, arroaren azalera (km²) kontuan hartuta. Kaudal absolutua prezipitazioekiko proportzionala da. Kaudalaren balioak erabileraren eta kontsumoaren araberakoak dira. Espainiako ibaiek kaudal txikia edo urria dute, oro har.

Irregulartasuna

Espainiako ibaiak irregularrak dira, uholde handiak eta uraren jaitsiera nabarmenak izaten dituztelako. Hainbat faktorek eragiten dute: urtaroa, prezipitazio- eta tenperatura-erregimena, lurrunketa eta erabilera-maila.

Kaudalaren aldaketak

Ibaiek uholdeak (kaudalaren gehikuntza anormalak) eta uraren jaitsierak (estiaje) jasaten dituzte. Faktore...

Sant Vicent Ferrer

7/ 1- Foruen galerak eta industria iraultzak dakarten egoera soziopolitiko berriek euskararen alde hainbat mugimendu eta ahalegin bideratuko dituzte. 2- Kulturan eta hezkuntzan euskarazko egiturak falta ziren: hizkuntza batua eta normalizatua, unibertsitate publiko euskalduna eta batez ere politika eta ekonomia euskalduna.

3- Jose Manterola zenbait tokitan hainbat sariketa antolatu zituzten, eta gainera, ipuinak eta antzekoak ere onartu zituzten jokoetan. 4- Euskal lehiaketak kulturalak ziren, hasieran bertsolarienak eta gerora eboluzionatzen joan ziren. Joan Baista Elizburu, Pedro Maria Otaño, Jean Barbier. 6- Oñatin 1918an, euskal munduari dagozkion gaiak ikertzea helburu zuten. Ikasliburuak egin, udako ikastaroak… 7- Euskal ikaskuntzaren...

Lexikoa

Aidarte - Umore, humor

Aitzakia (2) - Desenkusa, ihesbidea, escusa

Aitzinean - Aurrean, delante

Arras (3) - Gustiz, erabat, osorik, completamente

Atxiki (2) - Lotu, itsasi, unido

Behiala (2) - Antzina, aspaldi, hace tiempo

Egonarri - Pazientzia, paciencia

Eri - Gaixo, enfermo

Hausnarketa - Burutazioa, reflexión

Indarge (2) - Ahula, indargabea, débil

Inoiz - Sekula, nunca

Jomuga - Helburu, objetivo

Kausitu (2) - Topatu, aurkitu, encontrar

Malur - Zoritxar, desgracia

Mintzatoki - Prestatu, preparar

Ondikoz (2) - Tamalez, zoritxarrez, desgraciadamente

Otu - Bururatu, ocurrir

Parada - Aukera, oportunidad

Sits - Perretxikoak, setas

Sustatu - Indartu, reforzar

Taxuzko - Gonorazko, bien hecho

Umel - Heze, húmedo

Unatuta - Aspertuta, aburrido

Utzi - Laga, dejar

Zail...

Juan Antonio Mogel (1745-1804)

Sarrera

Juan Antonio Mogel Eibarren jaio zen 1745ean. Mogel XIX. mendeko pertsonaia garrantzitsua izan zen. Euskararen jatorriari buruzko hainbat azterketa egin zituen, eta hizkuntza erromanikoekin zein horien aurrekoekin konparaketak egiten zituen gure hizkuntzaren jatorria zein den deskubritzeko.

1789ko Iraultza Frantsesak eta beronek gure artean izandako era guztietako ondorioek gogor markatu zuten J.A. Mogel, eta haren jokabidea zein idazlangintza baldintzatu zituzten. Erlijioaren defentsa izango zen, mendea bukatu arte, haren kezka nagusia.

Biografia

Juan Antonio Mogel idazle eta apaiz euskaldun oso ezaguna da. Peru Abarka, lehen euskal eleberria, idazteagatik da hain ospetsua. Mogelek Eibarren igaro zituen bere...

Gerra Zibilaren ondorioak euskal literaturan

Gerra Zibilak ondorio latzak ekarri zizkion euskarazko literaturgintzari:

• Aurreko urtean nabarmendutako idazle batzuk gerra garaian hil ziren.
• Zenbaitek preso egon behar izan zuten; beste batzuek, berriz, atzerrirako bideari ekin zioten.
• Gerra denborako penak eta nekeak sufritu zituzten autoreen artean, Aitzol eta Lauaxeta dira ezagunenak, fusilatu egin baitzituzten. Baina beste askorentzat ere sasoi iluna eta latza izan zen gerraostekoa.

Gerra amaitu, eta hamar bat urtez frankismoak debekatu egin zuen Hegoaldean euskarazko liburuak argitaratzea. Eta gerora ere ez zen eragozpenik izan. Zurrunbilo politiko hartan, euskal idazle askok, beste herritar askoren antzera, erbestera jo behar izan zuten.

Atzerriko