Euskararen Historia: Foruen Galeratik Euskal Literaturaren Igoerara
7/ 1- Foruen galerak eta industria iraultzak dakarten egoera soziopolitiko berriek euskararen alde hainbat mugimendu eta ahalegin bideratuko dituzte. 2- Kulturan eta hezkuntzan euskarazko egiturak falta ziren: hizkuntza batua eta normalizatua, unibertsitate publiko euskalduna eta batez ere politika eta ekonomia euskalduna.
3- Jose Manterola zenbait tokitan hainbat sariketa antolatu zituzten, eta gainera, ipuinak eta antzekoak ere onartu zituzten jokoetan. 4- Euskal lehiaketak kulturalak ziren, hasieran bertsolarienak eta gerora eboluzionatzen joan ziren. Joan Baista Elizburu, Pedro Maria Otaño, Jean Barbier. 6- Oñatin 1918an, euskal munduari dagozkion gaiak ikertzea helburu zuten. Ikasliburuak egin, udako ikastaroak… 7- Euskal ikaskuntzaren Oñatiko biltzarrean sortu zen Euskaltzaindia 1918an. 1. goa, Resurrecion eta gaurko Andres Urrutia. 8- Xede garrantzitsuena euskararen batasuna zen. Hasieratik Iker eta Jagonsailak eta bigarren hizkuntza bezala irakastea. 10- 1. euskal eguneane, euskararen alde talde bat sortzeko deia egin zen: Euskaltzaleak. 12- Aitzol apaizaren kemenari esker, euskal poesiari norabide berria eman zion.
8/ 1- Auñamendiko loreak (Bizk.), Kresala (Bizk.), Garoa (Gipuzk.). 3- Euskaltzaletasuna eta kristautasuna dira haien helburuak. T.A. 4- Mundakarra. Josemanuel Etxeita izan zen, Bizkaieraz taxututako eleberriak idatzi zituena. 5- Primo de Riveraren diktaduraren denboran lehor handia sufritu zuen euskal letrak. 1930ean berriz ere esperantza piztu zen. 6- 1930-37 bitartean inprimatutako hiru obra baino ez dira iraun, beren akatsak zirelako. 7- EUZKADI aldizkarian artikulu labur, arin eta biziak argitaratu ziren, euskara irakurtzeko zaletasuna piztu asmoz.
9/ 1- Klaudio Sagartzazu, "Satarkarena", Hondarribia, haurtxoa sehaskan. 2- Jules Moulier, hainbat parrokiatan apaizgintzan jardundako idazle eta kazetari, hark bertsoz moldatutako liburu bat argitaratu zuen. 3- Lizardi (Bihotzbegietan), Lauaxeta ("Amaiur gaztelu baltza"), Orixe (Euskaldunak). 4-5- Izadia agertzen da. Begietatik sartzen zaizkionak zirrara sortzen die. Egoera afektiboek ere asko bereganatzen dute. Olerkaria baikor eta itxaropentsu agertzen zaigu. Poesian lortu zituen emaitzarik onenak Lizardik. 6-8- Esteban Urkiaga (Lauaxeta) Laukizen, Bizkaian, jaio zen (1905-1937). Bere bizitzan lan asko egin zuen Orixerekin batera. 1937ko ekainaren 26an Gazteizen fusilatu zuten. Bide Barrijak, Arrats Beran. 9- Nikolas Ormaetxea (Orixe), Orexakoa. 1923-31 bitartean Bilboko Euskaltzaindian eta Euzkadi aldizkarian aritu zen. Berriz ere jaioterrira joan zen Euskaldunak poema idazteko. Gero atxilotu egin zuten, baina ihes egitea lortu zuen. Amerikara joan zen eta 1961ean Donostian hil zen. 10- Garrantzitsuena Berne-Muinetan liburutxo mistikoa argitaratu zuen, baina 1950era arte ez zuen kalera atera: Orixe. 11- Orixe goraipatu du Aitzolek.