Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Migrazio Mugimenduak Espainian

Barruko Migrazioak

Estatuko mugen barruan egiten dira. Bi motatakoak: tradiziozkoak (1975 artekoak) eta gaur egungoak.

Tradiziozko Barruko Migrazioak

XIX. mendearen azken herenean eta 1975eko krisi ekonomikoaren artean garatu ziren. Nekazaritza-migrazioa izan zen batez ere, jomuga beste nekazal lurrak eta industria-guneak izan ziren.

Urtaroko eta Aldizkako Migrazioak (XIX. mendea – 1960ko hamarkada)

Nekazal munduan eman zen eta jomuga beste nekazaritza-inguruak izan ziren (mahats-bilketa, oliba-bilketa…). Garai hartako mekanizazioa oso urria zen eta horregatik ematen ziren. Bestalde, beste batzuk hirira joaten ziren lana bilatzera, soroek lanik ematen ez zuten garaietan, nekazaritzarekin zerikusirik ez zuten beste...

Material Zeramikoak: Ezaugarri Orokorrak

Material zeramikoak honako ezaugarri hauek dituzte: gogorrak, zurrunak eta apurkorrak dira, eta korrosioarekiko nahiz zahartzearekiko iraunkortasun handia dute.

Bost Familia Nagusiak

• Beirak
• Zeramika tradizionala
• Zementua eta beraren deribatuak
• Prestazio handiko zeramikak
• Zeramika berriak

Beirak

Beirak azido gisa jokatzen duen silizioz osatuta daude. Material amorfoak dira (benetako kristaltzerik gabe heltzen dira egoera solidora) eta birziklatzeko gaitasun handia dute.

Zeramika Tradizionala eta Industriala

Zeramika tradizionala: buztina sutan egosita sortzen diren zeramikak dira. Erabileraren arabera, bi mota nagusi daude: eltzegintzako buztinak eta lozarako buztinak.

Industriako Produktuak Fabrikatzeko Prozesuak

Prozesu...

Erromantizismo aurrea (I. Karlistaldia)

F. Amezketarra, Izuelako Artzaia.

Herriaren oroitzapenari esker jasoak, gehienak galdu dira. Nekazari giroko mundua islatzen dute. Bertsio saioak desafioak ziren.

Erromantizismoa (Karlistaldien arteko aroa)

Juanmari Lekuonak urrezko aroa deitu zion. Xenpelar, Bilintx, Iparragirre, Etxahun, Bordel.

Gaiak: nekazari giroa, industria eta ondoriozko garapenak. Ahapaldiak luzeagoak eta landuagoak dira: puntuak aberatsagoak, zailagoak eta doinu berriak.

Pizkunde aurrea (Gerra bitartea)

Aldi luzea: Foruen galeratik Gerra Zibilera arte. Otaño, Txirrita, Kepa Enbeita.

Gaiak: kultura, eskakizun politikoak, euskararen defentsa eta abertzaletasuna. Neurri eta gai aniztasun handia.

Bertsoak osatzeko prozesua:

1. Mezuaren eta gaiaren

Trantsizioa Espainian (1975-1982)

Franco jenerala hil eta bi egunetara, 1975eko azaroaren 22an, Lege Organikoa jarraituz, Juan Carlos de Borbón izendatu zuten gorteek Espainiako errege.

Juan Carlosek ez zituen botere guztiak biltzen Francok bezala. Erregea estatuaren eta armadaren buru izatera mugatzen zen, beraz, ezin zuen gobernua zuzendu ezta gorteetako presidente izan. Dena den, gobernuko zein gorteetako presidentearen izendapenean parte hartu zezakeen.

Erregeak aldaketa politikoak nahi zituela esaten da. Hau ulertzeko presio gune batzuk aipatzea ezinbestekoa da:

• Espainiar gizartearen zati esanguratsu batek eskaera demokratikoak aldarrikatzen zituen kalera irtenaz protestaka.
• Nazioarte mailan presioa zegoen Espainia demokratizatu zedin, honetarako

Eragileak eta higadura-faktoreak

Espainiako erliebean faktore desberdinek eragina dute. Hauen artean daude:

• Faktore tektonikoak: hau da, falla-egiturak eta tolestura-egiturak.
• Faktore litologikoak: materialaren jatorria eta ezaugarriak (igneo, sedimentario eta metamorfikoak) erliebean eragina dute.
• Higadura- eta garraio-faktoreak: hotza eta beroa, ura, haizea, grabitatea, landareen eta animalien jarduera eta, era berean, giza jarduera (higadura bizkortzen dutenak).

Historia geomorfikoa

Espainiako historia geomorfikoan bost aro nagusi bereizten dira:

• Aro arkaikoa edo kanbriaurrekoa (4.000–600 milioi urte)
• Paleozoikoa edo aro primarioa (600–225 milioi urte)
• Mesozoikoa edo aro sekundarioa (225–70 milioi urte)
• Zenozoikoa edo aro tertziarioa (70–2

Miletoko Filosofoak

Homero eta Hesiodo antzinako olerkariek asmaturiko kontakizunak munduko edozein gertakariren azalpenerako giltza ziren. Beraz, gertatzen zen guztia norbaiten eskuetan omen zegoen, alegia, jainko nahiz giza itxurako naturaz gaindiko indarren menpe. Miletotarrak, aitzitik, Europako lehenengo zientzialari bilakatu zirenak, jainkoen edo goi-izakien aipamena alde batera uzten hasi ziren, eta gauzen gertakarien galderei erantzun berriagoak eta libreagoak ematen ahalegindu ziren. Lehen filosofoen ikergai nagusia gauza guztien lehen ekaia, arjea edo lehendabiziko materia izan zen.

Tales Miletokoa

Mileton jaio zen. Joniarrek Egipto eta Babiloniarekin merkataritza-harremanak izan zituztelako, segur aski bere gaztaroan Egipton izan zen,...

II. Mundu Gerra: Ardatzeko potentzien aldeko jarrera (1939-1945)

Espainiako Gerra Zibila amaitu eta Bigarren Mundu Gerra hasi zen. Ordena faxistak miresten zituztenez, Kominternen aurkako itunarekin bat egin zuten, Nazioen Elkartetik atera ziren eta itun bat sinatu zuten Hitlerren Alemaniarekin.

1939an Franco neutral deklaratu zen. Falangek, Serrano Suñer (Frankoren koinatu eta Kanpo Arazoetako ministroa) gidari zutela, Alemaniak munduan ordena politiko berria ezartzeko egindako erasoaldia arrakastatsutzat jo zuten. Francok gerran parte hartu nahi zuen, baina Espainiaren egoera kaskarra zenez, ezin izan zuen. Madril eta Berlinen arteko harremanak onak ziren, eta 1940an Hitler eta Franco Hendaian elkartu ziren. Topaketak porrot egin zuen, baina...

Zer izan zen Gerra Hotza?

Bigarren Mundu Gerraren amaierak ez zuen bake egonkorrik ekarri. Gerra amaitu eta berehala, agerikoa zen bi superpotentzien arteko antagonismo izugarria: AEB eta SESB, politika, ideologia eta ekonomia arloetan. Antagonismo horrek Gerra Hotza izeneko gatazka eragin zuen.

Aldi horretan, mundua elkarren aurkako bi bloketan banatu zen:

• Mendebaldeko blokea: Estatu Batuak eta haren aliatuak.
• Bloke komunista: Sobietar Batasuna eta Ekialdeko Europako haren aliatuak.

Bloke bakoitzeko herrialdeek antolaketa uniformea zuten. Mendebaldeko herrialdeetako ekonomia eta politika sistemak Estatu Batuen sistemen antzekoak ziren, eta sobietar blokeko herrialdeenak, berriz, SESBen sistemen parekoak. Potentzia bakoitzak bere blokea kontrolpean...

1.1. Erromantizismoa eta aberria

XIX. mendean, erromantizismoaren garaian, abertzaletasunak indar handia hartu zuen artean eta literaturan. Aberriarekiko atxikimendua modu idiliko eta afektiboan islatu zen.

Garai hartan gertaera eta aldaketa sozial handiak izan ziren: Karlistaldiak, foruen galera, industria eta hirien garapena. Artearen bidez, paisaia naturalen eta ezaugarri kultural tradizionalen (hizkuntza, ohiturak...) edertasuna goraipatu zen, literatura indartuz.

1.2. Topiko literarioak: toki eta izaera tradizionala

Industriaren garapenarekin, hiriko paisaiak eta bizimoduak indarra hartu zuten, Euskal Herriaren irudi berri bat ekarriz. Horregatik, leku tradizionalekiko ikuspegi erromantikoa gailendu zen. Topiko erabilienak hauek dira:

• LOCUS

Arnaud Oihenarten Bizitza eta Ibilbidea

Bizitza: Euskal idazle, historialari, legelari, politikari eta poeta izan zen. 1592ko abuztuaren 7an jaio zen Maulen (Zuberoa) eta 1667ko urtarrilaren 14an hil zen Nafarroa Beherean.

Hezkuntza: Zuzenbidean lizentziatu zen Bordeleko Unibertsitatean.

Lanbidea eta ibilbidea: Abokatu eta legegizona izan zen, eta Nafarroako Parlamentuan lan egin zuen. 1623an Zuberoako hirugarren estatuko diputatu hautatu zuten. 1627an Joana Ordorekin ezkondu zen, familia garrantzitsu bateko kidea, eta ondorioz Donapaleura joan zen bizitzera eta lanera.

Euskal Literaturaren Historia eta Ikerketa

Euskal literaturaren historia: Oihenart lehen idazle laikoetako bat da euskaraz eta Euskal Herriko literaturan. Euskara lantzen duen poesia...