Arnaud Oihenart: Euskal Idazle eta Historialari Handia
Arnaud Oihenarten Bizitza eta Ibilbidea
Bizitza: Euskal idazle, historialari, legelari, politikari eta poeta izan zen. 1592ko abuztuaren 7an jaio zen Maulen (Zuberoa) eta 1667ko urtarrilaren 14an hil zen Nafarroa Beherean.
Hezkuntza: Zuzenbidean lizentziatu zen Bordeleko Unibertsitatean.
Lanbidea eta ibilbidea: Abokatu eta legegizona izan zen, eta Nafarroako Parlamentuan lan egin zuen. 1623an Zuberoako hirugarren estatuko diputatu hautatu zuten. 1627an Joana Ordorekin ezkondu zen, familia garrantzitsu bateko kidea, eta ondorioz Donapaleura joan zen bizitzera eta lanera.
Euskal Literaturaren Historia eta Ikerketa
Euskal literaturaren historia: Oihenart lehen idazle laikoetako bat da euskaraz eta Euskal Herriko literaturan. Euskara lantzen duen poesia mota berritzailea, metrika eta egitura herrikoiaren hobekuntzak nabarmendu zituen.
Historialari eta ikertzaile gisa: Euskal Herriari buruzko lan historiografiko kritiko eta zientifiko bat eman zuen garai hartan.
Les Proverbes Basques (1657)
Les Proverbes Basques Recueillis par le Sr. d'Oihenart plus les Poésies Basques du mesme Auteur (1657): Euskal folklorearen lehen bilduma sistematikoetako bat da. Parisen argitaratu zen frantsesezko izenburu batekin, baina eduki nagusia euskaraz dago.
Edukia, Helburuak eta Garrantzia
- Edukia:
- Oihenartek euskal lurraldeetan bildutako 537 atsotitz tradizional biltzen ditu.
- Asko atsotitz moralizatzaileak dira, jakinduria praktikoa eta ironia ona dutenak.
- Erlijio-eremutik kanpoko euskarazko lehen corpus literarioetako bat da.
- Helburuak:
- Euskal hizkuntza eta kultura zaintzea, euskaraz lan gutxi idazten zen garaian.
- Euskara hizkuntza literario bihurtzea, Europako beste tradizio batzuen parekoa.
- Herri-jakituria oso baliotsua dela erakustea, historia jakitea bezainbeste.
- Garrantzia:
- Funtsezkoa da euskal hizkuntzalaritzarentzat: XVII. mendeko euskara baxenabartarraren formak gordetzen ditu.
- Euskal poesia ez-erlijiosoaren lekukotasunik zaharrenetakoa da.
- Euskal Herriaren pentsamoldea, balioak eta umorea aztertzeko balio du.
Notitia utriusque Vasconiae
Notitia utriusque Vasconiae, tum Ibericae, tum Aquitanicae: 1638an argitaratua eta 1656an handitua, Oihenarten maisulan historiko eta jakintsua da eta latinez idatzita dago.
Gai Nagusiak
- Euskal Herriaren Historia
- Euskal zuzenbidea, foruak eta ohiturak
- Euskarazko literatura eta poesia
- Atsotitzak eta herri-jakinduria
- Euskal nortasuna eta kultura