Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Platonen Filosofiaren Oinarriak

1.1 Pasartearen Laburpena

Laburtu pasartea. Legeak Estatu osoaren zoriona lortzeko daude, ez bakarrik pertsona baten zoriona. Horretarako, bizikidetza bilatzen da, bakoitzak ahal duen moduan laguntza emanez.

1.2 Terminoen Azalpena

Azaldu azpimarratutako terminoak:

• Zoriontasuna: Platonen iritziz, gizakiaren azken helburua zoriona lortzea da, arimaren ezaugarriekin jokatuz. Jakinduriaren eta plazeraren nahasketa orekatua izan behar da. Alde batetik, arima bakoitzak gaitasun bat bultzatzen du, eta arimaren multzoa era egokian erabiliz, arima osasuntsua egongo da. Bestetik, jakinduriarekin bertuteak eta onbideak bat datoz. Izan ere, inork ez du maltzurki jokatzen nahita; aukerek ekarriko dituzten ondorioak ez ezagutzeak

Lan Kontratua: Definizioa eta Ezaugarriak

Lan-kontratua enpresaburuaren eta langilearen arteko hitzarmena da. Langileak, ordainsari edo soldata baten truke, zenbait zerbitzu emateko betebeharra hartzen du, enpresaburuaren izenean eta hark zuzenduta.

Funtsezko Osagaiak

• Adostasuna
• Xedea
• Kausa

Kontratuaren Forma

• Idatziz: Derrigorrezkoa da, legeak hala agintzen badu. Tramite hori betetzen ez bada, kontratu mugagabetzat eta lanaldi osotzat hartuko da, ez bada zehazten aldi baterako dela.
• Ahoz: Kontratu mugagabe arruntetarako eta 4 astetik beherako aldi baterako kontratuetan aplika daiteke soilik.

Probaldia: Helburua eta Baldintzak

Probaldiaren helburua da alderdiek egiaztatzea sinatu duten lan-kontratua beren interesekin bat datorren ala ez. Probaldia antzinatasun...

Otsaileko Iraultza (1917)

Lehen Mundu Gerra eta Errusia

Errusia Lehen Mundu Gerran sartu zen 1914ko abuztuan. Lehendik ere ekonomia arazo larriak zituen Errusiak, eta gerran sartzean arazoak are gehiago areagotu ziren. Herritarrek gosetea eta gerra hura amaitzea eskatzen zuten. Ezkerreko erradikalek (boltxebikeek, sozialista iraultzaileek eta anarkistek) eskaera horiek baliatuz boterea eskuratu nahi izan zuten.

Otsaileko Gertakariak eta Protestak

1917ko otsailean herritarrek protesta ugari egin zituzten. San Petersburgon emakumeek manifestazio handia egin zuten, eta "Ogia eta bakea!" eskatu zuten.

Ondorengo egunetan ikasleek eta langileek bakea eskatu zuten eta tsarraren aurkako oihuak egin zituzten. Tsarrak jendearen aurka tiro egiteko agindu zuen,...

Trantsizioaren Hasiera eta Gertaera Odoltsuak

1976an, greba asko egin ziren Euskal Herrian, eta askatasun eta autonomia handiagoa eskatzeko manifestazio ugari egin ziren. Urte horretan bertan, bi gertaera odoltsu oso garrantzitsu izan ziren:

• Gasteizen manifestazio batean 5 langile hil zituzten tiroka.
• Juramendin karlisten kontzentrazioan ere istilu larriak izan ziren.

Langile, politikari eta ikasle guztiak atera ziren kalera askatasuna eskatzera. Gobernuarentzat, langileentzako jazarpena izan zen garrantzitsuena.

Frankismoaren Amaiera eta Erreforma Politikoa

1979ko urtea gogorrena izan zen; hilketak, tentsioa eta presioa oso gogorrak izan ziren urte honetan. Horregatik, erreformak oso azkar egingo zituztela esan zen. Erreforma bat egin zen, baina...

Bizkaiko Industria Iraultza: Testuingurua

Bizkaiko industria iraultza XIX. mendearen amaieran gertatu zen. Garai horretan, Cánovasen txandakatze sistema ezarrita zegoen, eta erregea Alfontso XIII.a zen.

Ezaugarriak eta Garapena

Bizkaiko enpresa gehienak mistoak ziren, eta Euskal Burgesen eta Atzerriko Burgesen (gehienak britainiarrak) inbertsioak zituzten. Mendiko meategietatik zuzenean jasotzen zuten lehengaia eta bertan lantzen zuten. Azpiegitura handiak zituzten (garaiko teknologia aurreratuena), hala nola meatze-trenbideak, aireko tranbiak, plano inklinatuak...

Gero, burdin mea bihurtzen zen, itsasontzietan kargatzen zen, eta Britainia Handira bidaltzen zen %90. Beste %10 Euskal siderurgian lantzen zen.

1890-1910 bitartean, Nerbioi ibaiaren

Euskal Literaturaren Hastapenak eta Egileak

J. A. Mogel

Eibar. Aita mediku (asko mugitu). Markina errektorea. Hizkuntzalalea. Letra zale ilobei transmititu. Hasieran gipuzkoar lagun kexu Bizkaieragatik. Gaiak: erlijioa, alegiak garrantzitsuak, Peru Abarca (elkarri liburuak) herri ohiturak eta jakinduria goraipatu.

Peru: baserritarra, zintzo, euskara ederra, kristau ona.
Maizter Juan: kaletarra, bizargina, euskara txarra, badaezpadako kristaua.

Elkarri bidez ohiturak eta bizimodua.

B. A. Mogel

Euskal Herriko lehen emakume idazlea. Gurasoak hil eta osabarekin hasi eta hezi zen. Gipuzkoeraz idatzi zuen. Latin ikasketak egin zituen, alegiak itzuli zituen, eta Ipui Onac (Esoporen 50 fabula) idatzi zituen.

Frai Bartolome

Markina. Elizgizona. Hizlari aparta....

Antropologia: Gizakia 2 sustantzia(gorputza, arima)-- Arima gorputzean kartzelatua-- Gorputza mundu sentigarriaren barruan(irudiak, gauzak)-- Arima ideien munduan(ideiak, matematika)-- Arima 3 zatitan: 1- irritzeskoa= zaldi beltza= sabelean 2-suminkorra= zaldi= sentimenduak 3-arrazionala=pentsamendua, adimena-- Bakoitzak bertute 1: irritsizkoa=neurritasun 2-suminkorra= adore, sendotasuna 3-arrazionala=jakinduria, zuhurtasuna-- 3 dominatu zuzentasuna lortu.

Politika: platonek bere ideiak politikan aplikatu-- irritsezkoa= artisau-nekaza heziketa maila minim. Suminkorra= gudariak, hezkuntza mate minim. Arrazionala= Filoso agintariak, ongia ezagut dialektika bidez. Hau beteta hiri zoriontsua lortu(zorionatasun-oreka soziala).Estatu formak 1-aristokrazia...

(2) Amerikako Iraultzaren arrazoiak

1. Zazpi Urteko Gerraren ondoren, Britainia Handiak koloniei zerga gehiago ezarri nahi izan zizkien gerraren gastuak ordaintzeko.

2. Koloniek ez zuten hori onartu, Britainia Handiko Parlamentuan ordezkaririk ez zutelako; horregatik, "ordezkaritzarik gabe, zergarik ez" defendatu zuten. Gainera, metropoliak kolonien merkataritza eta hedapena kontrolatzen zituen.

3. 1773an, Bostongo Tearen Matxinadan, britainiar ontzietako tea itsasora bota zuten zergen aurka protesta egiteko. Britainia Handiaren erantzun gogorrak Independentzia Gerra piztu zuen 1775ean.

1.2 Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra (1775-1783)

1776ko uztailaren 4an, Hamahiru Koloniek independentzia aldarrikatu zuten Filadelfian, berdintasuna,...

Euskal Hiztegia: Hitz Arraroak eta Esanahiak

Hurrengo zerrendan euskarazko hitz arrunt eta arraroen esanahiak aurkituko dituzu, alfabetikoki antolatuta.

A eta B hizkiak

• Gozagarria – atsegin, gustukoa.
• Habe – zutoina, zutabea.
• Haltz – onttoilo.
• Harandiko – haragokoa.
• Harraldoi – handi.
• Harrikoa egin – ontziak garbitu.
• Hasperen – zipurrena, arnasa botatzea.
• Hats egin – arnasa hartu.
• Hatzeman – harrapatu.
• Hazkatu – urratu.
• Haztatu – ukitu.
• Haztura – ohitura.
• Hernio – hernia.
• Higadura – narriadura, akatsa.
• Hizpide – hizketagaia.
• Hondarrean – azkenean, azkenik.
• Honezkero – jadanik, jada.
• Idisko – zekorra, abere txoa.
• Igarr – nabarmendu, ezagun izan.
• Inkurrio gaiztoa – gorroto.
• Irain – laidoa.
• Irrauli – buelta, apiko gora ipini.

Proteinak: Funtzioa, Konformazioa eta Konposaketa

Funtzioaren arabera

Egiturazkoak: batez ere haritsuak dira.

• Zelula mailan: glukoproteinak, histonak eta tubulina/aktina.
• Organo mailan: kolagenoa, elastina eta keratina.

Garraioa:

• Parmeasak/bonbak: garraio pasiboa erraztu.
• Zitokromoak: elektroiak garraiatu.
• Hemoglobina/hemozianina: ornodunen eta ornogabeen odolean oxigenoa garraiatu.
• Mioglobina: oxigenoa muskuluan gorde.
• Lipoproteinak: lipido disolbaezinak garraiatu.
• Seroalbumina: gantz-azidoak garraiatu.

Erreserba: proteina batzuek aminoazidoak pilatzen dituzte, enbrioia garatzen denean nutrizio-osagai gisa erabiltzeko.

• Obalbumina: arrautzan.
• Kaseina: esnean.

Homeostasia: gorputzaren barne-baldintzak konstante eta neurri fisiologikoen barruan mantentzen dituzte...