Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Zertan datza sindikatu baten lana?

Sindikatu bat langileen erakunde bat da, bere kideen eskubideak babesteko eta interesak sustatzeko prestatua, soldatari, prestazioei eta lan-baldintzei dagokienez. Sindikatuak langileek sortzen dituzte, langileek osatzen dituzte eta langileei mesede egiteko pentsatuta daude.

Sindikatuek, askotan, talde profesional jakin bateko langileak biltzen dituzte, adibidez, itsasoko jendea.

Lan kontratua:

Lan-kontratua enpresaburuaren eta langilearen arteko akordioa da. Horren arabera, enpresaburuak bere gain hartzen du enpresaburuaren kontura eta haren zuzendaritzapean zenbait zerbitzu emateko betebeharra, ordainsari baten truke.

Hitzarmen Kolektiboa:

Konstituzioan aitortuta dago, negoziazio kolektiborako eskubidearen bermearen...

Gaixotasunen Transmisio Bideak

Gaixotasun infekziosoak hainbat modutan hedatu daitezke. Hona hemen ohikoenak:

Harreman Zuzena

Interakzioa dago ostalariaren, gaixotasun-iturriaren eta banako osasuntsuaren artean. Adibidez: musuak, sexu-harremanak, edoskitzean edo karenaren bidezko transmisioa. Adibidez: HIESa, sifilisa, herpesa.

Airea

Mikroorganismoek ur-tantatxoetan edo hautsean esekita bidaiatzen dute. Gertuko transmisioa da eraginkorrena. Adibidez: katarro arrunta, gripea, tuberkulosia.

Garraiatzaileak (Bektore Inerteak)

Patogeno bat hedatzeko balio duen edozein likido, elikagai, material edo objekturi garraiatzaile deritzo. Adibidez: kolera, salmonelosia, sukar tifoidea.

Bektoreak (Bektore Biziak)

Patogeno bat transmititzeko gai den edozein organismo....

Higidura Harmoniko Sinplea (HHS)

Higidura Periodikoa

Denbora tarte konstante bat pasa ondoren errepikatzen diren higidurak dira. (Adibidez: HZU).

Higidura Oszilakorra

Puntu baten bi aldeetara mugitzea da. Denbora tarte berdinean higikariaren aldagai guztiak berdinak badira, periodikoa da. (Adibidez: Pendulua).

Higidura Harmoniko Sinplea (HHS)

Lerro zuzenean desplazatzen eta modu periodiko batean jatorritzat hartzen duen puntu baten bi aldeetatik ibiltzen den partikularena da.

HHS-ko Magnitudeen Definizioa

• Oszilazioa: Mugimendu osoa egiten du, puntu batetik ateratzen denetik puntu berdinera iritsi arte.
• Oreka Puntua: Higikariak egiten duen lerroaren erdiko puntua.
• Anplitudea (A): Oreka puntutik mutur batera dagoen distantzia, desplazamendu handiena.
• Elongazioa

Berrezarkuntzako Sistema Politikoa (1875-1923)

Berrezarkuntza Sistemaren Ezarpena eta Funtzionamendua

1868-1874ko seiurteko "iraultzailearen" ondoren, burgesiak sistema egokia aurkitu zuen bere nagusitasunak sendo iraun zezan: Berrezarkuntza. Izenak aditzera ematen du Borboiak berriz ere tronuan jarri zirela eta bertan iraun zutela II. Errepublika ezarri zen arte (Alfontso XII.a, 1875-1885; Maria Kristina, 1885-1902; Alfontso XIII.a, 1902-1931). Aginteaz lur-jabe handien burgesia jabetu zen, eta euren interesak sustatzeko erabili zuten.

Cánovasek antolatu zuen sistema politikoa burgesiaren nagusitasuna ziurtatzeko. Horretarako, gerrei (karlista eta kubatarrei) amaiera eman behar zien, eta burgesentzako antolamendu sozial eta politiko finkoa ezarri...

1. Sailkapena

Aurrean daukagun testua 1896ko maiatzean La lucha de clases astekari sozialistan argitaratu zen, eta urte bereko maiatzaren 1ean (langileen eguna) Bizkaiko langileei banatutako panfleto bat da. Izaerari dagokionez, testu historikoa da; formari dagokionez, literarioa; eta edukiari dagokionez, sozio-politikoa.

Panfleto hau 1896ko maiatzaren 23ko astekariko alean argitaratu bazen ere, ziur aski maiatzaren 1a baino lehenago idatzia izango zen langile guztien artean banatzeko. Testuaren egilea ezezaguna da, baina ideologia sozialisten eta langileen eskubideen defendatzaile bat izango zen.

Artikuluaren helburu nagusia meatzeetako langileen bizimodu gogorra salatzea da, bereziki barrakoien (egoera higieniko txarretan bizi ziren langileen...

1923ko irailean, Primo de Riverak estatu-kolpea jo zuen, eta horren ondorioz, sistema parlamentarioa eta 1876ko Konstituzioa amaitu ziren. Erregeak, kolpe militarra onartu zuenez, Primo de Riverari gobernua osatzeko agindu zion. Kolpeak, ia oposiziorik gabe, arrakasta izan zuen.

Horrela, bi fase nagusi bereiz daitezke:

1. Direktorio Militarra (1923-1925)

   Militarrak jarri zituen estatuko kargu garrantzitsuenetan. Parlamentua deuseztatu egin zen, eta alderdi politikoen ekintzak debekatu zituen. Arazo sozialei aurre egiteko, greba-eskubidea kendu zuen. UGTk Primo de Riveraren diktadura onartu zuen; CNTk, aldiz, ez. Alderdien arteko jazarpena gogorra izan zen: anarkistak, komunistak, euskal nazionalistak, besteak beste.

   Primo de Riveraren diktadura estatua

Aintzinaroa (K.a. VI. mendetik K.o. I. mendera arte)

Filosofiaren lehen etapa honetan, hiru azpi-etapa nagusi bereizten dira:

• Etapa Kosmologikoa

  Naturaren jatorria azaltzen zuen osagaia (arjea) aurkitu nahi zuten pentsalariek. Etapa honetako filosofoei naturaren filosofoak edo presokratikoak deitzen zaie. Haien artean, Tales, Parmenides, Heraklito, Pitagoras, eta beste batzuk daude.

• Etapa Antropologikoa

  Gizakia bera aztertzen hasi ziren, natura alde batera utziz. Sokrates izan zen hori egiten hasi zen lehen filosofoa, baina sofistak Sokrates baino lehenago hasi ziren.

• Sistema Handien Etapa

  Filosofia bere heldutasunera iritsi zen. Gai handi guztiak aztertu zituzten (gizakia, kosmologia, etika, etab.). Bi sistema handi sortu ziren:

  1. Idealista (Platon)

Adin piramidearen iruzkin honetan, biztanleria bi irizpideren arabera banatuta agertzen da: horizontalki, bost urteko tarteko kohorteetan, adinaren arabera; eta bi kolore ezberdinetako zutabeetan, sexuaren arabera. Iruzkin hau gertakari demografiko garrantzitsuenekin amaituko dugu, sargune eta irtenguneek adierazten digutena aztertuz.

Egitura, sexuaren arabera

Orokorrean, grafiko nahiko simetrikoa ikusten dugu, izan ere, sexu-ratioa 100 emakumeko 96,5 gizonekoa da. Hala ere, asimetria apur bat nabaritzen da oinarrian eta erpinean. Baina alderantzizko joera dute: jaiotzean, maskulinitate-indizea beti izaten da altuagoa, beraz, gaztaroan mutil gehiago daude neskatoak baino. Helduen artean oreka batera iristen dira kohorteak. Adinean gora egin eta...

1. Ebaluaketa

Giza Baliabideen Saila

Giza Baliabideen Saila bi arlo nagusiz arduratzen da: Langileen Kudeaketa eta Langileen Administrazioa.

Langileen Kudeaketa

• Langile bakoitzak dituen betebeharrak eta eskubideak zehaztea.
• Langile berriak bilatu eta hautatzea (profila).
• Langile berrien harrera (harrera-plana egitea).
• Langileei prestakuntza ematea (formakuntza).
• Sustapen-politika.
• Langileen eskubideak eta betebeharrak kudeatzea.

Lan Zuzenbidea

Lan Zuzenbidea Lan Harremanak bideratzen dituen arau eta printzipioen multzoa da. Lana pertsonala, norberarena, borondatezkoa edo beste baten kontura denean aplikatzen da.

Enpresaren eta langilearen artean arazorik sortzen bada, Lan Zuzenbidea aplikatuko da (hierarkia/piramide printzipioak erabiliz), beti ere langilearentzat...

Hizkuntzen Berdintasuna

Laburpena: Askotan, hizkuntza batzuk baliogabetzat jotzen dira, beste batzuk goi mailakotzat hartzen diren bitartean. Euskarak ere bi ikuspuntu kontrajarri izan ditu:

• Larramendiren jarraitzaileek goraipatu egin zuten.
• Unamuno eta beste batzuek akats moduan hartu zuten.

Bi ikuspegiak okerrak dira, hizkuntza guztiak berdinak direlako. Haien garapen-maila beste kontu bat da, inguruko faktoreek baldintzatua.

Sarrera

1. Hizkuntza batzuk baliogabeak dira eta beste batzuk goi mailakoak.
2. Euskarak bi pentsamendu izan ditu.

Antitesia Argudiatu

1. Euskararen goresmena: euskaldunek euskara bultzatzeko.
2. Ezeztapena: euskara miresteko objektu hutsa litzateke.
3. Euskararen gutxiespena: euskara instrumentu axolagabea da, ez dauka garrantzi handirik.
4. Ukapena: