Filosofiaren etapak: Antzinaroa, Erdi Aroa eta Aro Modernoa
Laburpena
Dokumentuak filosofiaren historiako hiru etapa nagusiak aurkezten ditu: Antzinaroa, Erdi Aroa eta Aro Modernoa. Antzinaroan kosmologikoa, antropologikoa eta sistema handien etapak bereizten dira. Erdi Aroan patristika eta eskolastika, eta Aro Modernoan arrazionalismoa eta enpirismoa aztertzen dira, filosofo nagusiekin batera.
Funtsezko puntuak
- Antzinaroko etapa kosmologikoan naturaren jatorria azaltzen zuen osagaia (arjea) bilatzen zen; haien artean Tales, Parmenides, Heraklito eta Pitagoras daude.
- Etapa antropologikoan gizakia izan zen ardatza, eta Sokrates izan zen horretan lehena, nahiz eta sofistak lehenago hasi.
- Sistema handien etapan Platonek idealismoa garatu zuen (arima hilezkorra), eta Aristotelesek errealismoa (gorputza eta arima hilkorrak, logika eta metafisika).
- Erdi Aroan Kristautasuna nagusi izan zen, eta arrazoia eta fedea bateratu ziren; patristika I-V. mendeetan eta eskolastika XI-XIV. mendeetan garatu ziren.
- Tomas Akinokoa eskolastikako pentsalari garrantzitsuena izan zen, Aristotelesen lanak onartu zituen eta metafisikan garatu zituen bere ideiak.
- Aro Modernoan antropozentrismoa eta naturalismoa aldarrikatu ziren, eta matematika eta fisika izan ziren eragile nagusiak.
- Arrazionalismoak matematikan oinarritutako ezagutza bilatu zuen (Descartes, Leibniz), eta enpirismoak zentzumenen esperientzian (Locke, Hume).
Aintzinaroa (K.a. VI. mendetik K.o. I. mendera arte)
Filosofiaren lehen etapa honetan, hiru azpi-etapa nagusi bereizten dira:
Etapa Kosmologikoa
Naturaren jatorria azaltzen zuen osagaia (arjea) aurkitu nahi zuten pentsalariek. Etapa honetako filosofoei naturaren filosofoak edo presokratikoak deitzen zaie. Haien artean, Tales, Parmenides, Heraklito, Pitagoras, eta beste batzuk daude.
Etapa Antropologikoa
Gizakia bera aztertzen hasi ziren, natura alde batera utziz. Sokrates izan zen hori egiten hasi zen lehen filosofoa, baina sofistak Sokrates baino lehenago hasi ziren.
Sistema Handien Etapa
Filosofia bere heldutasunera iritsi zen. Gai handi guztiak aztertu zituzten (gizakia, kosmologia, etika, etab.). Bi sistema handi sortu ziren:
- Idealista (Platon): Gizakian gorputza hilkorra da, baina arima ez. Mitoan gehiago oinarritzen zituen bere hausnarketak.
- Errealista (Aristoteles): Gizakian gorputza eta arima hilkorrak dira. Batez ere logika eta metafisika landu zituen bere lanetan.
Erdi Aroa
Aro honetan Kristautasuna izan zen nagusi, eta bizimodu sistema bat zen. Filosofiaren eta Kristautasunaren arteko sintesi bat eratu zen. Arrazoia (teozentrismoa) eta fedea (kreazionismoa) bateratu egin ziren. Bi korronte nagusi zeuden:
Patristika (I. - V. mendeak)
Elizako Gurasoek egindako gogoetak ziren.
Eskolastika (XI. - XIV. mendeak)
Eskoletako irakasleei monje deitzen zitzaien. Aristotelesen eragina izan zuten, eta fedearen eta arrazoiaren arteko erlazioa ez zen hain argi ikusten. Tomas Akinokoa pentsalari garrantzitsuena izan zen (Aristotelesen lanak onartu zituen eta metafisika arloan garatu zituen bere ideiak).
Aro Modernoa (XIV. - XVI. mendeak)
Antropozentrismoa (gizakia gauza guztien erdian dago) eta naturalismoa aldarrikatu ziren. Matematika eta Fisika izan ziren eragile nagusiak, eta giza ezagutza izan zen gai nagusia.
Sistema Filosofikoak
Arrazionalismoa
Giza ezagutzaren arazoari erantzuten saiatu ziren, matematika jakintza iturri nagusi gisa erabilita, eta hortik ondorioztatu zituzten egi guztiak. Filosofo nagusiak: Descartes eta Leibniz.
Enpirismoa
Filosofo hauen ustez, alde batera utzi behar da ezagutza unibertsala, eta zentzumenen esperientzia hartu behar da ezagutzaren iturri gisa. Filosofo nagusiak: Locke eta Hume.
Deskargatu
PDF Word HTMLOhiko galderak
Zer da Etapa Kosmologikoa?
Etapa Kosmologikoan pentsalariek naturaren jatorria azaltzen zuen osagaia (arjea) bilatu zuten. Etapa honetako filosofoei naturaren filosofoak edo presokratikoak deitzen zaie.
Zein da Platonen eta Aristotelesen arteko ezberdintasun nagusia?
Platonek idealismoa garatu zuen eta bere ideiak mitoan oinarritzen zituen; gizakian arima hilezkorra dela uste zuen. Aristotelesek errealismoa garatu zuen, eta gizakian gorputza eta arima hilkorrak direla esan zuen.
Zer dira patristika eta eskolastika?
Patristika Elizako Gurasoek egindako gogoetak dira (I-V. mendeak). Eskolastika XI-XIV. mendeetan garatu zen, eskoletako irakasleen bidez, eta Aristotelesen eragina izan zuen.
Zein dira Aro Modernoko sistema filosofiko nagusiak?
Arrazionalismoa eta enpirismoa. Arrazionalismoak matematika jakintza iturri nagusi bezala hartu zuen (Descartes eta Leibniz), eta enpirismoak zentzumenen esperientzia (Locke eta Hume).
Frogatu zeure burua
Berrikuspen-txartelak
Sakatu txartel bat erantzuna ikusteko.
Testa
AA bidez dokumentutik sortutako galderak: egiaztatu erantzunak testuarekin.