Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Arnasketa-Sistemak Animalietan

Likido interstiziala: zelulak inguratzen duen likidoa da. Animalia batzuek dute, beraien barne-ingurunea likido honetaz osatuta baitago. Zelulak bertan bizi dira. Likido zirkulatzailea: hodien barruan dabilen likidoa da. Barne-ingurunea hodien barruan dagoen likidoak osatzen du.

Brankiak: azalaren ebaginazioak dira, kanpoko ingurunera luzatzen dira, xafla adarkatu batzuen bitartez. Horien barruan odol-kapilarrak daude. Azala mehea da eta beti irauten du heze. Adibidez: anelido eta molusku batzuk, krustazeoak, anfibioak, narrastiak, hegaztiak eta anfibio-larbak.

Trakeak: hodi adarkatuak dira. Gorputzean barneratu ahala, gero eta txikiagoa da hodien diametroa. Airea zuzenean heltzen da zeluletara. Adibidez: intsektuak,...

Kanten arrazoi praktikoa eta etika

5. Kant — Caesar non est supra grammaticos (Arrazoi praktikoaren Kritika: 2.1 / 2.2)

Kantek bere morala edo etika Arrazoi Praktikoaren Kritikaren idazlanean azaldu du. Haren ustez, arrazoia —ezagutzaren alorrean ez ezik— ezagutzaren aldi berean praktikoa ere bada, ekintzaren gida izanik. Arrazoi hutsaren edo teorikoaren bidez izana ezagutzen dugu, eta arrazoi praktikoaren bidez izan behar dena ezartzen dugu. Bi kasuetan, guk hartzen dugu legegilearen papera; hortik aurrera, aurretik onartu ditugun lege moralen edo publikoen eraginpean soilik jokatzen dugu.

Arrazoi teorikoa vs. praktikoa

Kontzientzia moralari dagokionez, Kantek uste zuen gizakiak eredu idealek gidatuta neurtzen eta zuzentzen dituela bere...

Testua: Estatuaren Lege Organikoa (1967)

Natura: Historikoa, azalpen-argudiozkoa, juridikoa. 1967ko urtarrilaren 11n BOEn argitaratua, publikoa eta hedapen nazionalekoa.

Eduki nagusia: Frankismoaren luzapena bilatzen duen legea, bi erakunde nagusiren sorreraren bidez: Estatuaren Buruzagitza eta Gobernuburutza, biak Mugimendu Nazionalaren barnean.

Egitura eta botereak

• Espainia erregerik gabeko erresuma da.
• Subiranotasun nazionala eta banaezina aldarrikatzen da.
• Estatuburua: Subiranotasun nazionalaren pertsonifikazioa da; legeak plazaratu eta onesten ditu, hiru ejerzitoetako buruzagitza du (jeneralisimoa), justizia banatzen du, indultu-eskubidea du eta kanpo-harremanak kontrolatzen ditu.
• Gobernuburua: 1973an Carrero Blanco izendatu zuten, eta hau erail

Kanten Ezagutzaren Teoria: Idealismo Transzendentala

Kanten ezagutzaren teoria, idealismo transzendentala, aurretiko tradizio filosofikoaren dogmatismoari erantzuteko sortu zen. Tradizio horrek urrunegi eraman zituen bere espekulazio filosofikoak, aurretik arrazoimenaren norainokoa eta mugak planteatu gabe.

Hume eta Arrazoimen Hutsaren Kritika

Hume irakurrita, Kantek dio honek amets dogmatikotik esnatu zuela, eta giza ezagutza-ahalmenak, giza ezagutzaren a priori printzipioak eta ezagutzaren mugak sistematikoki aztertu nahi zituen. Horrela sortu zen Arrazoimen Hutsaren Kritika.

Arrazionalismoa eta Enpirismoa Gaindituz

Teoria horrek arrazionalismoa eta enpirismoa gaindituko ditu. Nahiz eta bien arteko ezberdintasunak nabariak izan, Kantek dio biak...

Eboluzioari buruzko teoriak

1. Teoriak azaldu (fijismoa, Lamarck, Darwin, A.R. Wallace, Mendel, T.H. Morgan)

   Darwin: Bizirik irauteko egokitutakoak hautatzen ditu naturak (natural selection), eta hauek hurrengo belaunaldira pasatzen dira.

   Wallace: Darwinen antzeko teoria proposatu zuen, espezieen aldaketak ingurunearekiko egokitzapenaren ondorio direla esanez.

2. Zoria ala teleonomia

   Zoria: Eboluzioa ausazko gertakarien ondorioz ematen da (mutazioak kasualitatez sortzen dira).

   Teleonomia: Eboluzioa helburu edo funtzio jakin bat lortzeko gertatzen da (adibidez, izaki bizidunak ingurunera hobeto egokitzeko aldatzen dira).

3. Antropogenesia, hominizazioa eta humanizazioa

   Antropogenesia: Gizakiaren jatorria eta eboluzio prozesua aztertzen duen zientzia.

   Hominizazioa:

Eusko Jaurlaritzaren Defentsa eta Arabako Kontraerasoa

Orduan, Eusko Jaurlaritzak defentsa antolatzeko aprobetxatu zuen, Bilboko babesak gotortu zituen eta, gutxi balitz, Arabako lurretan kontraerasoari ekin zion; hala ere, erasoa ezerezean utzi zuten.

Burdin Gerrikoa: Bizkaiko Defentsa Lerroa

Porrot horren ondorioz, Bizkaian defentsa-gerrikoa prestatu behar izan zuten: Burdin Gerrikoa. Baina baliabiderik ez zegoenez, industria-eremu gehiena babestu beharrean, azkenean, Bilbo bakarrik babesteko erabili zuten.

Mola Jenerala eta Bizkaiko Konkista

Mola jeneralak, batez ere nafarrez eratuta zegoen iparraldeko armadaren buruak, Bizkaia konkistatzea erabaki zuen, Espainia nazionalak gerra jarraitzeko beharrezkoa zuen aberastasuna eskuratzeko. Gipuzkoaren...

Euskal literaturaren historian garrantzi handia izan duten hiru idazle nagusi eta haien garaiko mugimendu literarioa aztertuko ditugu jarraian: Lizardi, Lauaxeta eta Orixe, baita Olerkarien Belaunaldia ere.

Xabier Lizardi (1896-1933)

Zarautzen jaioa, Tolosan bizi izan zen. Legegizona eta Tolosako lantegi bateko gerentea izan zen. Euskara ia galduta zuen, baina berreskuratu egin zuen. Hainbat aldizkaritan lan egin zuen, euskaraz zein gaztelaniaz. Bere gai nagusiak euskara eta euskal kultura izan ziren.

• Kazetari lanak: Hainbat artikulu idatzi zituen.
• Antzerkia: Antzerkian ere aritu zen.
• Poesia: Poesia jorratu zuen batez ere.
  • Hil aurretik: Biotz-begietan (poesia liburua).
  • Hil ondoren: Umezurtz Olerkia.
• Natura: Izadia sarritan agertzen da bere bertsoetan.

Nekazaritza Jarduera

Egitura

Nekazaritza tradizionalaren ezaugarriak:

• Polilaborantza
• Teknika atzeratuak
• Laborantza-sistema estentsiboa

Ondorioz:

• Ekoizpen urria
• Autokontsumorako erabilia

Gaur egungo nekazaritza:

• Ustiategi produktibistiak
• Espezializazioa
• Teknifikazioa
• Intentsifikazioa
• Ekoizpen ugaria merkatuan saltzeko

Espezializazioa:

Nekazaritzan, espezializaziorako joera dago, eskualde bakoitzean, ongien ekoizten diren produktuetan.

Teknika modernoak:

• Makina berrien erabilera gora egin zuen 1960. urte inguruan. Makina asko zaharkituta daude eta gutxi erabiliak, ustiategi gehienak txikiak direlako. Beraz, makinen erabilera kolektiboa egitea, kooperatiben edo zerbitzu-enpresen bitartez gomendagarria da.
• Pestizida eta ongarri kimikoen kontsumoak gora egin du duela

Euskarazko Lehen Polizia Eleberriak

Lehenengo eleberri poliziakoa 1947 urtearen inguruan plazaratu zen. Jose Antonio Loidik (1916-1999) errenteriarrak argitaratu zuen 1955ean Amabost egun Urgainen izenburuaz. Kostaldeko herri batean gertaturiko heriotza susmagarri baten miaketaz ari da, eta detektibearen ikerketak ustegabeko amaiera du. Hizkera garbi eta jatorrean, euskaraz goldatu gabeko alor bati ekin zion eta, horregatik-edo, irakurleek gustura hartu bide zuten, edizio ugari izan baitzituen.

Ez zuen orduan Loidiren liburuak ondorengo askorik izan. Txomin Peillen paristarraren Gauaz ibiltzen dana izenekoak bakarrik jarraitu zuen ildo horretatik. Laster, baina, indar berria emango zioten Xabier Gereñok eta Gotzon Garatek. Azken urteotan, genero...