Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

ZELULA PROKARIOTA

Simpleak dira / Batzuk oso primitiboak / batzutan ESTREMOFILOAK / Arobio, Anaerobio / Autotrofo, Eterotrofo / Mintz nukl. ez / Organulu zelular gutxi eta ugari.

ZELULA EUKARIOTAK

Konplexuago / Aerobio / Autotrofo, Heterotrofo / Besteriko izaki bizidunetan / mintz nukl. horma zelul(batzuk)/ Organulo zelular ugari konplexu.

ANIMALI ZELULAK

Konplexutasun maila gorena Zel. -> Ehuna -> Organo -> Sistema edo Apratua -> Organismoa

LANDARE ZELULAK

Kormo egitura -> Egit.konpl(ingurune lehorreko moldaera)
                        \-> Urik ez galtzeko isolatze sist.,ura eta elikagai  garraio-sist ,Egitura oso espezializatuak(hostoak, sustr.,zurt)

ORGANULO ZELULARRAK
MINTZ BIKOITZEKOAK : Nukleoa, mitokondrioak(

Prozesu Logiko-Matematikoak Errazteko Mekanismoak

Haurren garapen kognitiboan, prozesu logiko-matematikoak errazteko funtsezko mekanismoak daude. Hauek dira nagusiak:

Manipulazioa

Objektuak hartu, eskuekin ukitu eta ahora eramatea ezinbestekoa da ingurukoa ezagutzeko. Manipulazioa bi ezagutza motatan bereizi behar da:

• Ezagutza fisikoa: Behatu daitekeena.
• Ezagutza logiko-matematikoa: Objektuen arteko erlazioak.

Ariketa ludikoen bidez, umeak manipulazioa erabiltzen du. Jolas mota desberdinak daude:

• Jolas esploratzailea: Informazio sentsoriala lortzeko.
• Jolas esperimentala: Harremanak sortzeko.
• Zehaztasun-jolasa: Esku-trebetasuna garatzeko.
• Sormenezko eta eraikuntzazko jolasa: Ezaugarri batzuk ezagutu eta esploratzeko.

Imitazioa

Portaera motorretatik kontzeptu...

Enpresen Kontabilitatea

Aktiboa, Pasiboa eta Ondare Garbia

Sarrera

Dokumentu honetan, enpresen kontabilitatean erabiltzen diren kontzeptu garrantzitsuenak azalduko dira, hala nola aktiboa, pasiboa eta ondare garbia.

Aktiboa

Aktiboak enpresak kontrolatzen dituen baliabide ekonomikoak dira, etorkizunean onura ekonomikoak sortzea espero denak. Hainbat aktibo mota daude:

• Ibilgetu ukiezina: Aplikazio informatikoak.
• Ibilgetu materiala: Lurrak eta ondasun naturalak (orubeak), eraikuntzak (bulegoak), instalazio teknikoak, makineria, altzariak, informazio prozesuetarako ekipamenduak, garraio elementuak. Kontuan izan behar da ibilgetu materialaren amortizazio metatua.
• Izakinak: Salgaiak, lehengaiak, produktu bukatuak.
• Zordun komertzialak eta kobratzeko bestelako

Lexikoa eta Esapideak

Maila Aditz Ondoak

Nahiko, oso, samar, guztiz eta gutxi

Amodiozko gutunik: maitasuneko eskutitza

Asasinatu: hil

Berri: albiste

Sorterreira: sorlekura

Nobiazgo: ezkoingai-aldia

Sujerentea: iradokitzailea

Arraroa: ezohikoa

Sorpresa: ustekabea

Liluratu: haurritu

Poesia: olerki

Promesa: agindu

Eternoaren: betierekoaren

Itxurazko: muduzko

Ona: goxoa

Goxoa: polita

Lanbroa: behe lainoa

Oroimena: gomuta

Arrunta: ohikoa

Oso ondo: ederki

Truke: gauza bat eman eta haren beste bat hartu

Auzolan: taldelan

Lehia: norgehiagoka

Burkide: laguna

Joputza: eskabotasuna

Premu: oinordekoa

Esapideak

Begiz jo: aukeratu

Begikoa izan: kuttuna izan

Begitan eduki: gorrotatu

Begietan eman: arreta ipini

Txillardegi

• Donostian 1929an jaioa, gipuzkoarra. Bere izen erreala Jose Luis Alvarez

Arrazionalismoa eta Enpirismoa Aro Modernoan

XV-XVIII. mendeen artean, Aro Modernoan, eztabaida filosofiko nagusia ezagutza izan zen, eta bi korronte nagusi nabarmendu ziren: arrazionalismoa eta enpirismoa.

Arrazionalismoa: Arrazoimenaren Lehentasuna

Arrazionalismoak arrazoimenaren nagusitasuna aldarrikatu zuen, zentzumenekiko mesfidantza erakutsiz. Descartesek, Filosofia Modernoaren sortzaileak, bere metodo kartesiarrean zalantza metodo gisa erabili zuen, "jeinu gaiztoaren" hipotesiaren bidez zentzumenak engainagarriak izan zitezkeela frogatzeko. Horrek eragin zuen Descartesek pentsatzea ez zela fidagarria giza sentimenduen eta zentzumenen informazioa, baina hala ere egon zitezkeela egia funtsezko batzuk.

Arrazionalismoaren hiru zutabe nagusiak...

Enpresaren Finantzazioa

Enpresak zorrei aurre egiteko behar dituen baliabide ekonomikoak lortzea da finantzazioa, finantzazio-iturriak baliabide likido edo ordainbide horiek izanik.

Finantzazio-motak

1. Jabetzaren arabera:

• Berezko baliabideak: Enpresarenak dira, eta ez dira inoiz itzuli behar. Amortizazioak eta hornidurak ere barne hartzen dira.
• Besteren baliabideak: Maileguan eskatzen dira, eta epe jakin batean itzuli behar dira interes batzuekin batera. Horien barruan daude:
  • Epe luzeko besteren baliabideak: urtebete baino gehiagotan itzuli beharko direnak.
  • Epe laburreko besteren baliabideak: urtebete baino gutxiagoan itzultzen direnak.

2. Jatorriaren arabera:

• Barne-finantzazioa: Enpresak berak sortzen dituen funtsak (autofinantzaketa), hala nola erreserbak,

Katabolismoa

• Molekula konplexuak oxidatu eta molekula sinpleak eratzen dira.
• Energia askatzen da (ATP moduan).
• Energia hori zelula-lanean (garraioa, higidura, etab.) eta anabolismoaren erreakzioetan erabiltzen da.
• Bide oxidatiboak dira.
• Koentzimak erreduzituak sortzen dira (NADH + H⁺, FADH₂, etab.).
• Adibideak: glukolisia eta β-oxidazioa.

Anabolismoa

• Molekula sinpleak erreduzitu eta molekula konplexuak sortzen dira.
• Energia behar da (ATP moduan).
• Anabolismoan sortutako molekulak hazkunderako, zelulak berritzeko eta erreserba moduan (katabolismoan erabiltzeko) erabiltzen dira.
• Bide erreduktoreak dira.
• Koentzimak erreduzituak behar dira.
• Adibidea: Calvin zikloa.

Glukosaren Oxidazio Osoa

Glukolisia

• Bide kataboliko lineala da (10 erreakzio).
• Oxigenorik gabe gertatzen

Gaia: Giza Elikadura

Elikadura

Bizirik mantentzeko, organismoek kanpotik elikagaiak hartu behar dituzte. Hauetatik materia eta energia lortzen dute. Energia lortzeko, zelulek arnasketa zelularra egiten dute; horrela, bakoitzak bizitzeko behar duen materia eta energia eskuratzen du.

Digestioa

Ahotik hartutako elikagaiak digestio-sistemara bideratzen dira, tutu bat dena. Digestioaren eginkizuna elikagaiak digeritzea da: hau da, elikagaiak soildu, sinplifikatu eta xurgatzeko prestatzea, odolera pasa daitezen. Xurgatzen ez den guztia uzkitik kanporatzen da.

Arnasketa

Arnasketan, kanpotik airea hartzen da, bizirauteko ezinbestekoa baita. Zelulek arnasketa zelularra egiten dute. Arnasketaren helburua airearen eta odolaren arteko gasen trukea egitea da,...

Mailegu eta Interes Ariketak

Ariketa 6: Maileguaren Ematea eta Interesak

X enpresak, urtarrilaren 1ean, 6.000 €-ko mailegu bat ematen dio Y enpresari, 12 hilabeteko iraupenarekin. Urteko interes-tasa %6koa da. Interesak sei hilabetero kobratuko ditu.

542 (6.000) ------ 572 (6.000)

Ariketa 7: Lehen Interes Kobrantza

Sei hilabete beranduago, X enpresak interesak kobratzen ditu.

572 (180) ----- 762 (180)

Ariketa 8: Bigarren Interes Kobrantza

Urte bukaeran, X enpresak bigarren seihilekoari dagozkion interesak kobratzen ditu.

572 (180) ----- 762 (180)

Ariketa 9: Maileguaren Amortizazioa

X enpresak aurreko mailegua amortizatzen du.

572 (6.000) ---- 542 (6.000)

Ariketa 10: Langileari Emandako Mailegua

W enpresak, 3.000 €-ko mailegu bat ematen dio langile bati...