Zer da zirkulazio irekia eta zer da itxia?

Zirkulazio irekian likido zirkulatzailea hodietatik irten eta likido interstizialarekin nahasten da, moluskuetan eta artropodoetan gertatzen da. Zirkulazio itxian likidoa hiru hodi motaz osatutako zirkuitu batean mugitzen da, anelidoetan, zefalopodoetan eta ornodunetan.

Zein animaliek dituzte birikak?

Birikak dituzten animaliak barraskiloak, bareak, anfibioak, narrastiak, hegaztiak eta ugaztunak dira. Azala mehea da eta kapilarrekin kontaktuan dago.

Animalien fisiologia: arnasketa, zirkulazioa, nerbio-sistema eta ugalketa

Q: Zer da ugalketa asexuala?

Ugalketa asexualean zelula sexualek ez dute parte hartzen. Banako baten ehun ugaritako zelula multzo batek beste banako bat sortzen du, eta sortutako izakiak jatorrizkoaren genetikoki berdinak dira.

Laburpena

Dokumentuak animalien fisiologiaren oinarrizko alderdiak biltzen ditu: arnasketa-sistemak (brankiak, trakeak eta birikak), zirkulazio-sistemak (irekia eta itxia), nerbio-sistema eta ugalketa-motak. Ikasleak animalia taldeen arteko desberdintasunak eta ugalketa sexual eta asexualaren ezaugarriak ulertuko ditu.

Funtsezko puntuak

Brankiak azalaren ebaginazioak dira eta odol-kapilarrak dituzte; trakeak hodi adarkatuak dira eta airea zuzenean zeluletara eramaten dute.
Birikak azalaren inbaginazioak dira, barrunbeak osatzen dituzte eta animalia lehorrei dagozkie.
Zirkulazio irekian likido zirkulatzailea hodietatik irten eta likido interstizialarekin nahasten da; zirkulazio itxian hodi-zirkuitu batean mugitzen da.
Zefalizazioa nerbio-zelulak eta zentzumen-organoak gorputzeko aurreko muturrean pilatzea da.
Ugalketa asexualean sortutako izakiak jatorrizkoaren genetikoki berdinak dira; ugalketa sexualean aniztasuna eta eboluzioa sortzen dira.
Barne-ernalketan gametoak emearen gorputzaren barruan elkartzen dira; kanpo-ernalketan uretan askatzen dira.
Obiparoak arrautzak erruten dituzte, obobibiparoek berriz enbrioia amaren barruan garatzen dute.

Frogatu zeure burua

Arnasketa-Sistemak Animalietan

Likido interstiziala: zelulak inguratzen duen likidoa da. Animalia batzuek dute, beraien barne-ingurunea likido honetaz osatuta baitago. Zelulak bertan bizi dira. Likido zirkulatzailea: hodien barruan dabilen likidoa da. Barne-ingurunea hodien barruan dagoen likidoak osatzen du.

Brankiak: azalaren ebaginazioak dira, kanpoko ingurunera luzatzen dira, xafla adarkatu batzuen bitartez. Horien barruan odol-kapilarrak daude. Azala mehea da eta beti irauten du heze. Adibidez: anelido eta molusku batzuk, krustazeoak, anfibioak, narrastiak, hegaztiak eta anfibio-larbak.

Trakeak: hodi adarkatuak dira. Gorputzean barneratu ahala, gero eta txikiagoa da hodien diametroa. Airea zuzenean heltzen da zeluletara. Adibidez: intsektuak, araknidoak eta miriapodoak.

Birikak: azalaren inbaginazioak dira, barrunbeak eratzen dituzte animaliaren barruan. Azala babesturik egoten da aireak ingurune lehorretan sortzen duen lehortasunetik. Azala mehea da, kapilarrekin kontaktuan. Adibidez: barraskiloak, bareak, anfibioak, narrastiak, hegaztiak eta ugaztunak.

Zirkulazio-Sistemak Animalietan

Zirkulazio irekia: likido zirkulatzailea hodietatik irten eta likido interstizialarekin nahasten da. Zelulekin trukea egin ondoren, likidoa zirkulazio-sistemara itzultzen da. Adibidez: kusku biko eta kusku bakarreko moluskuak eta artropodoak.

Zirkulazio itxia: likido zirkulatzailea hiru hodi motaz osatutako zirkuitu baten barruan mugitzen da. Arterien bitartez, bihotzetik zeluletara doa. Zainek zeluletatik bihotzera eramaten dute. Kapilarrak arteriak eta zainak elkarrekin lotzen dituzten hodi txikiak dira, horien hormetan zehar substantziak trukatzen dituzte likido zirkulatzaileak eta likido interstizialak. Adibidez: anelidoak, zefalopodoak eta ornodunak.

Nerbio-Sistema eta Ugalketa

Zefalizazioa: prozesu bat da, non nerbio-zelulak eta zentzumen-organoak pilatzen diren animaliaren gorputzeko aurreko muturrean.

Nerbio-gongoilak: neurona-gorputz talde bakoitza da.

Ugalketa asexuala: zelula sexualek ez dute parte hartzen. Banako baten ehun ugaritako zelula multzo batek beste banako bat sortzen du ugaltzean. Sortzen diren izakiak jatorrizko izakiaren berdinak dira genetikoki.

Ugalketa sexuala: bi banakoren geneak elkartzen dira. Ondorengoek ez dituzte gurasoen ezaugarri berak, eta baita elkarrekiko ere. Aniztasuna eta eboluzioa bultzatzen ditu. Espezializatutako zelulak ugaltzen dira.

Ugalketa Motak

Izaki sexubakarrak: gonada arrak edo emeak bakarrik dituzte, banako bakoitzak gameto mota bakarra ekoizten du.

Hermafroditak: bi gonada mota dituzte, bi gameto mota sortzen dituzte. Ez dira beren burua ernaltzeko gai, bi banakoren gametoen ernalketatik sortzen dira ondorengoak.

Barne-ernalketa: arrak ugaltze-aparatu emera helarazten ditu espermatozoideak, eta gametoak emearen gorputzaren barruan elkartu eta hazten dira.

Kanpo-ernalketa: uretako animalia gehienek uretan askatzen dituzte gametoak. Gametoak bizirik irauten dute eta obuluak eta espermatozoideak elkar ditzaten bultzatzen du.

Ernalketa gurutzatua: hermafroditek egiten dute, bi banakoren gametoen ernalketatik sortzen dira ondorengoak. Kopulako unean banako baten espermatozoideak bestearen gorputzean sartzen dira, eta harenak, berriz, bestearenean.

Autoernalkuntza: ezin dutenek sexu bidez ugaltzeko lagunik aurkitu, beren espermak ernal ditzakete beren obuluak.

Garapen Motak

Obiparoak: arrautzak erruten dituzte. Kanpora egozten diren obuluak nahiz zigotoak jotzen dira arrautzatzat. Amaren gorputzetik kanpo gertatzen da enbrioiaren garapena.

Obobibiparoak: enbrioia amaren gorputzaren barruan garatzen da, babesa baino ez dio ematen. Obuluak nutrienteak ematen dizkio garapenerako. Kumeak egiten dituzte.