Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erliebearen Modelatzea eta Kanpo-eragileak

Itsasoek, glaziarrek, haizeak eta ibaiek eragina dute erliebean, eta aldatu egiten dute; hori dela eta, eragile geologiko deritze. Eguzki-energiak eta grabitateak aktibatutako eragile geologikoak kanpo-eragileak dira, eta kanpo-prozesu geologikoak sortzen dituzte. Hauek Lurraren barneko energia termikoak sortutako barne-prozesu geologikoetatik bereizten dira.

Erliebearen forma baldintzatzen duten faktoreak

Erliebeak forma zehatz bat hartzeko darabilen prozesua erliebearen modelatzea da. Eskultoreen jarduerarekin antzekotasun handia du:

• Harri mota: Harri bakoitzak berariazko ezaugarriak ditu. Horren ondorioz, granitoak eta buztinak ez dute forma bera izango.
• Klima: Klimak zehazten du zer kanpo-eragile geologiko

Talka Motak eta Ondorioak Ibilgailuetan

Atzeko Talka (90-100 km/h)

Abiadura handiko atzeko talketan, autoak atzetik altxatzeko joera izan dezake. Ibilgailua trabatu eta maletegia altxa daiteke.

Alboko Talka

Aurreko eta atzeko talken desberdina da. Deformatzeko leku gutxi dagoenez, ahaleginak egiten dira autoa ez deformatzeko eta talka egindako objektua bidaiarien lekura ez sartzeko. Ondorioak abiaduraren arabera:

• 20-30 km/h: Kontaktuko gunea deformatzen da (ateak, erdiko zutabea...).
• 40 km/h: Bidaiarien lekua albo batera mugituko da gurpilak geldirik dauden bitartean. Ondorioz, autoa zapaldu egin daiteke (estriboa, goiko luzetarako habea, zorua, sabaia...).
• 60 km/h: Gurpilak mugaraino iritsi eta irristatu egingo dira. Ondorioz, autoa albo batera desplazatuko

Zer da dirua?

Inork ezin du legezko dirua sortu: ondasun urria da, eta urritasun horrek ematen dio balioa. Diruak balioa izango du harengan konfiantza dugun bitartean. Diruaren funtzio nagusia truke-bitartekotzat erabiltzea da, baina ez da bakarra.

Diruaren historia eta motak

Diruaren bilakaeran zehar, hainbat diru mota sortu dira:

• Salgai-dirua

  Diruak berezko balioa du (adibidez, metal preziatuak, gatza, ardoa…).

• Paper-dirua

  XVII. mendean sortu zen. Ingalaterrako urre-gileen ohitura batetik sortu zen: urrea gordailuan uztean, bezeroek paperezko agiri bat jasotzen zuten. Agiri hori truke-bitartekotzat erabiltzen hasi ziren. Agiri horrekin urre-gilearengana joan eta urrea berreskuratu zitekeen.

• Diru fiduziarioa

  Gaur egungo diruaren ezaugarri nagusia

Lehen Mundu Gerraren Garapena

Elkarren Aurkako Indarrak

• Parte hartu zuten potentzia nagusiak: Europako 5 potentzia nagusiak: Erresuma Batua, Frantzia, Alemania, Austria eta Errusia. Gerran sartu ziren ia Europako estatu gehienak ere.
• Kanpoan gelditu zirenak: Espainia, Suitza, Herbehereak, Eskandinaviako herriak eta Albania.

Entente Hirukoitzaren (Aliatuak) indarrak

• Frantzia, Erresuma Batua eta Errusia.
• Biztanleria: Hauen biztanleria Austria eta Alemania baino bi aldiz handiagoa zen.
• Armada: 200 dibisioko armada zuten.
• Arazoak:
  1. Britainiarren parte-hartzea hasieran mugatua izan zen, lurreko armada txikia zutelako.
  2. Errusiaren mobilizazioa ez zen azkarra, armadaren zati batek Siberiatik iritsi behar zutelako eta trenbide sare mugatuak zailtasunak sortzen

Zinoizkorik - Zmikelek - Zerregalatu (Durangarra, EH) - Zarkeologia, kanoia - Zantariak irrintzika - Horrek ere badaki - Inork ez omen - Mundu guztiari - Ehun umetatik - Aizu, kaskamotz, - Esanak esan, - Aza/azalorea/enborra/leka - Oinazea/mina/erresumina/grina - Mirenekin j den - Zebat - Eginnahiean - Apaizak (goian) - "Aita (tira) - Aita (ezpal) - Asmo (onbeharrez) - Asmotan gara (gu ere bai) - ...azken (Iraileko jaisten) - Asko da zuk (harrigarria) - Biharko (jakina) - Bihotzeko (ziplo) - Bi egun barru (etzi) - Besoetako dut (neu naizela) - Bere txikian (txikitasuna) - Benetan (itsu) - ...dituen haurrari… (mainak-mainontzia) - Duela gutxi gertatutako (lehengo batean) - Ez didazu (horixe) - Ezdakit (zuberoatik gipuzkoara) - Ez da batere

1. Kokapena: Idazlearen eta obraren zehaztasunak

Poesia hau lehenengoz 1964. urtean argitaratu zen, Harri eta Herri poema bildumaren barruan.

Bere egilea, Gabriel Aresti Segurola (1933–1975), Euskal Literatura berriaren sortzaile-eragileetako bat dugu. Poesia arloan, hain zuzen, garrantzi eta oihartzun handiena lortu zuena izan zen. Jaiotzez bilbotarra izanik, Arestik euskara bere kabuz ikasi behar izan zuen, sakontasunez ikasi ere. Euskalkiak ikasiz eta klasikoak landuz, bere lanik helduenetan artean finkatu gabe zegoen literatur hizkuntza eredua eskaini zuen, gaur egungo Euskara Batuara asko hurbiltzen zena.

Arestiren poemagintzaren lehen emaitza Maldan Behera (1960) izan zen, Jon Miranderen poesia landuaren eraginez sinbolismoaren bidetik...