Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Nerbio Sistema Zentralaren Atal Nagusiak

B) Zerebeloa

Garunaren atzealdean, azpian dago, eta antzeko egitura azaltzen du: alboetan dauden bi masak (hemisferioak) eta erdian estu eta luzea den beste masa (bermisa) batez osaturik. Gai grisa kanpotik eta zuria barnetik. Funtzio garrantzitsuena: mugimenduak koordinatzea.

C) Entzefalo-enborra

Hiru atal ditu:

• Mesentzefaloa
• Protuberantzia edo zubia
• Erraboila

Erraboila muinaren luzakina da, eta substantzia grisez eta zuriz osatuta dago (kasu honetan nahastuta).

1.3.2. Bizkarrezur-muina

NSZren espezializazio gutxieneko aldea da. Bizkarrezurreko hodi vertebralean kokatutako pareta lodiko hodi fina (ependimoa) du, likido zefalorrakideoz beteta.

Egitura eta atalak

Luzeran, bi lodiune ditu:

• Alde zerbikala
• Alde lunbarra

Behealdean...

Galaxien Sailkapena

• Galaxia Lentikularrak: Izar-multzoek erdiko nukleo bat osatzen dute, inguruan nebulosa-diskoa dutela.
• Irregularrak: Izar-agregakinek ez dute forma zehatzik eta nebulosa ugari dute inguruan.
• Eliptikoak: Izar-agregakinek elipse antzeko multzoa eratzen dute. Nebulosa gutxi dituzte.
• Espiralak: Izar-agregakinek elipse itxurako nukleoa osatzen dute, eta hortik besoak ateratzen dira. Besoetan daude nebulosak.
• Espiral Barratuak: Izar-agregakinak nukleo luzeska bat eratuz pilatzen dira. Nukleo horretatik ateratzen dira besoak.

Galaxien Mugimenduak

• Errotazioa: Ardatz zentral baten inguruan.
• Translazioa: Galaxia handiago bate inguruan.
• Hedapena: Elkarrengandik urrunduz.

Eguzkiaren Egitura

Eguzkia

• Nukleoa: Diametroa 150.000 km. Erdiguneko geruza;

Euskal Herria Franco Garaian: Gizartea eta Politika

Euskaldun batzuek irabazi handiak lortu zituzten Francok ezarritako industriekin. Erregimena oso ondo moldatzen zen hemengo biztanleriarekin, Francoren bezeroak baitziren. Hasieran, ia ez zegoen oposiziorik, Bilboko langileak izan ezik. 1952-1953ko grebak egon ziren.

Hemen ez zen unibertsitateko mugimendurik gertatu, unibertsitate pribaturik ez zegoelako. 60ko hamarkadan, Espainiako Alderdi Sozialista (PSOE) sortu zen. Lanaval Sestaokoa eta Nicolás Redondo bilera batera joan ziren Frantzian, eta alderdi hori zuzentzeko aukeratu zuten. Berak esan zuelako, Felipe González hartu zuten. Garai horretan, ETA mundu osoan ezaguna bihurtu zen.

Ekonomia eta Industrializazioa

Bizkaiaren Garapena

Bizkaiarentzat,...

Testu Antolatzaileak

Testu antolatzaileak ideiak lotzeko eta testuaren kohesioa hobetzeko erabiltzen diren hitz edo esamoldeak dira.

Gehitzea

• honenbestez
• era berean
• gainera
• halaber
• ere
• orobat

Aurkaritza

• dena dela
• ordea
• berriz
• aitzitik
• ahatik
• behinik behin
• bestalde
• ostera
• alabaina
• haatik
• hala ere

Ondorioa

• hala
• orduan
• hortaz
• halatan
• beraz

Kausa

• ezen
• izan ere
• bada
• zeren

Adibidea

• besteak beste
• alegia
• hots
• hala nola
• esaterako
• hala...nola
• kasu

Zerrendatzea

• honako hauek
• hona hemen

Konparazioa

• bezala
• adina
• antzeko
• konparazio batera

Sinonimoak

Hitz bakoitzaren ondoan bere sinonimoa agertzen da:

Mehar

estu

Fina

ona

Ikara

beldurra

Hedatu

zabaldu

Apeta

desio

Txit

oso

Ezkilak

kanpaiak

Larri

handi

Herabe

lotsati

Hurreratu

gerturatu

Lerden

eder

Hosto

orri

Lana

beharra

Adinako

bezain

Entzun

aditu

Sasoi

garai

Sosik

dirurik

Patrikak

poltsikoak

Belardi

zelai

Jarraitu

segitu

Muturtu

haserratu

Ehorztu

lurperatu

Zendu

hil

Gomuta

pentsamendu

Uxatu

kanporatu

Ezbehar

istripu

Usu

askotan

Garaia

altua

Egotzi

kaleratu

Erietxe

ospitale

Pasa

igaro

Aintzina

aspaldi

Gupida

erruki

Iaioa

trebea

Egoskorra

burugogorra

Irudia

itxura

Abar

adar

Idortu

lehortu

Urdindu

ile-

Espektroskopia

Espektroskopioak argi‑sorta bat bere osagai monokromatikoetan banatzen dituzten gailuak dira; hots, argiaren espektroa eratzeko gai direnak.

Espektroen motak

Espektroen artean bi mota bereiz ditzakegu:

• Espektro jarraituak — adibidez, argi zuriaren espektro jarraia.
• Espektro ez‑jarraituak — atzealde beltz baten gainean koloreko marra distiratsuen segida agertzen dutenak; marra bakoitza uhin‑luzera eta maiztasun desberdinei dagokie.

Igoera‑ eta xurgapen‑espektroak

Substantzia kimiko jakin batek igorritako argia aztertuz gero, substantzien igorpen‑espektroa lortzen da. Aldiz, konposatu baten bidez igaro ondoren iristen den argia aztertuz gero, bertan argiaren osagai batzuk desagertuta daudela ikus daiteke; horrelakoetan...

Diktadura frankistak, 1939tik 1975era, gizartean arrasto sakona utzi zuen, irabazle eta galtzaileen arteko banaketa ekarriz. Bi izan ziren gerraren ondorioak sakonki jaso zituztenak.

Gerra osteko industrializazioa (1960ko hamarkada)

Gerra ostean, industriaren egitura ia ukitu gabe gelditu zen. Gerra amaitu eta aste gutxira, EAEko lantegi gehienak lanean zeuden. Hasierako hazkundea apala izan zen, produkzio industrialaren hazkundean eta lurraldearen ekonomia berreraikitzean oinarrituta. Eskaria publikoa zen, eta, hein batean, EAEn garatuak zeuden sektoreetara bideratuta zegoen. Euskal goi-burgesiak etekin eta kapital metaketa handia lortu zituen. Euskadiko ekonomiaren talde hegemoniko gisa finkatuta, 1960ko hamarkadako hazkundearen protagonista...

Langile Mugimendua

8.1. Arazo Soziala

XIX. mendearen bigarren erdian, garapen ekonomikoak eta trenbidearen zabalkuntzak nekazarien baserrietako exodoa areagotu zuten, eta, ondorioz, hirietan langile auzo oso pobreak sortu ziren. Gobernu liberalek osasuna eta hezkuntza udalen ardurapean jarri zituzten. Udalek dirurik ez zutenez, zerbitzu publiko horiek eta beste batzuek oso modu kaskarrean eskaini zituzten. Gabezia horrek Arazo Soziala sortu zuen.

8.2. Langile Mugimenduaren Ideologiak

1850etik aurrera, Europan langileriaren emantzipazioa aldarrikatzen zuten ideologia ezkertiarrak agertu ziren. Jabetza pribatuaren aurka zeuden, kapitalismoa kendu eta komunismoa ezarri nahi zuten. Iraultzaileen artean bi atal bereiz daitezke:

• a) Anarkismoa

  Edozein erlijio,

arauak inf^a=inf// in^-a=0//inf^3-inf^2=inf// 1/inf=o///inf/inf^2=0// inf^3/inf^2=inf// inf^2/-in=-in

indetermi: inf/inf 0/0 0·inf inf-inf 1^inf// lopital o/o edo inf/inf bakoitza deribatu eta x ordzkatu// arrazionalizatu koonjokatuarekin zatitu eta bidertu.// 1^inf kasuak limx-c f(x)^g(x)= e^linx->c [f(x)-1).G(x)

jarraitasuna: jarraitua izateko ezker eskubi puntuan berdin.// jauzi infin etena: limf(x)ezk edo eskub infinitu denean// jauzi finitu lim f(x)ezk/=lim esk/ jauzi saiesgarr lim ezk=lim esk/=f(x) puntuan desberdin.

asintotak: horizontala: lim inf/7 bertika izendatzailea=0// zeiharra: y=mx+n m(limx>inf funtzioa/x) n (lim>inf(funtzioa- mx)

deribatuak: y = kx y' = k //y= ku  y'= ku'// y = u + v − w  y'= u'+v'−w'//y = u.V ...

Amerikaren Aurkikuntzaren Zergatiak

• Ekialdeko espeziak oso estimatuak ziren Europan, eta Mediterraneoa turkiarren menpe zegoenez, beste bide bat bilatu behar izan zuten.
• Urre eta metal bitxien beharra zegoen Europa osoan.
• Aurrerapen teknikoak gertatu ziren: iparrorratza, astrolabioa, itsasontzi handiagoak (karabelak) eta kartografiaren hobekuntza.
• Iberiar penintsulako Errekonkista amaitu zen, eta Espainia zein Portugal konkistatzeko lurralde berririk gabe geratu ziren.
• Portugalgo eta Espainiako monarkiek nabigatzeko tradizio handia zuten.

Amerikaren Aurkikuntzaren Ondorioak

Ondorio ekonomikoak

• Amerikatik ekarritako metal preziatuak (urrea eta zilarra) eta merkantziak Europan birbanatu ziren.
• Amerikako urreak eta zilarrak prezioen gorakada handia ekarri

Zer da Azalpen Testu bat?

Azalpen-testuen helburu nagusia informatzea da: hartzailea testuinguruko zerbaiten jakitun egin edota horri buruzko azalpenak ematea, hala gertakari zein prozesu batena, nola tresna baten ezaugarriena. Azalpen-testuek, beraz, nagusiki funtzio erreferentziala betetzen dute.

Azalpen Testuaren Ezaugarriak

Azalpen batek, egiaz adierazgarria izateko, hiru ezaugarri nagusi bete behar ditu:

• Argia izatea: Azalpenak ulergarria izan behar du. Horretarako, ideiak ondo egituratuta aurkezteaz gain (koherentzia), ideien arteko lotura ondo adierazi behar da (kohesioa).
• Zehatza izatea: Hitz eta esapide bakoitzak bere esanahi zehatza izan behar du azalpenetan. Azalpen zientifiko-teknikoek zurrunki betetzen dute baldintza hau: guztiz lexiko