Amerikaren aurkikuntzaren zergatiak eta ondorioak; monarkia autoritarioak

Laburpena

Dokumentuak Amerikaren aurkikuntzaren arrazoi nagusiak azaltzen ditu: Ekialdeko espezien eskaria, metalen beharra, aurrerapen teknikoak eta Errekonkistaren amaiera. Ondoren, aurkikuntzaren ondorio ekonomiko, sozial, politiko eta kulturalak aztertzen ditu. Azkenean, monarkia autoritarioen ezaugarriak eta administrazio-egitura deskribatzen ditu.

Funtsezko puntuak

Turkiarrek Mediterraneoa kontrolatzeak Ekialdeko espezien bide berria bilatzera eraman zituen Europa.
Iparrorratza, astrolabioa, karabela eta kartografiaren hobekuntzak nabigazioa ahalbidetu zuten.
Amerikako urreak eta zilarrak prezioen gorakada handia ekarri zuten Europan.
Europarrek ekarritako gaixotasunek (baztanga, elgorria) indigenen heriotza-tasa izugarri handitu zuten.
Espainiako eta Portugalgo bi inperio kolonial handi sortu ziren.
Monarkia autoritarioetan noblezia koroaren mende geratu zen eta burokrazia eta armada iraunkorra indartu ziren.

Frogatu zeure burua

Amerikaren Aurkikuntzaren Zergatiak

Ekialdeko espeziak oso estimatuak ziren Europan, eta Mediterraneoa turkiarren menpe zegoenez, beste bide bat bilatu behar izan zuten.
Urre eta metal bitxien beharra zegoen Europa osoan.
Aurrerapen teknikoak gertatu ziren: iparrorratza, astrolabioa, itsasontzi handiagoak (karabelak) eta kartografiaren hobekuntza.
Iberiar penintsulako Errekonkista amaitu zen, eta Espainia zein Portugal konkistatzeko lurralde berririk gabe geratu ziren.
Portugalgo eta Espainiako monarkiek nabigatzeko tradizio handia zuten.

Amerikaren Aurkikuntzaren Ondorioak

Ondorio ekonomikoak

Amerikatik ekarritako metal preziatuak (urrea eta zilarra) eta merkantziak Europan birbanatu ziren.
Amerikako urreak eta zilarrak prezioen gorakada handia ekarri zuten.
Inportatutako produktuak metal preziatuekin ordaintzen ziren.
Amerikako labore berriak Europan sartu ziren, hala nola tomatea, tabakoa, artoa eta patata.
Era askotako produktuen merkataritza garatu zen, eta nagusitasun komertziala Mediterraneotik Atlantikora igaro zen.

Ondorio sozialak

Europako biztanle askok Amerikara emigratu zuten bizimodu hobe baten bila.
Indigenen heriotza-tasa izugarri handitu zen, europarrek eramandako gaixotasunak zirela eta (baztanga, elgorria...).
Indigenen eta kolonizatzaileen arteko mestizaje handia eman zen.

Ondorio politikoak

Bi inperio kolonial handi sortu ziren: Espainiarra eta Portugaldarra.
Espainian, Indiak (Amerika) babesteko legeak aldarrikatu ziren, nahiz eta askotan ez ziren bete.

Ondorio kulturalak

Zientzia geografikoetan iraultza handia sortu zen, munduaren ikuspegi berri bat zabalduz.
Iberiar penintsulako kultura, hizkuntza (gaztelania eta portugesa) eta erlijioa (kristautasuna) Ameriketara eraman ziren.

Monarkia Autoritarioen Ezaugarriak eta Administrazioa

Ezaugarriak

Lurralde-batasuna lortu zuten.
Noblezia koroaren mende geratu zen.
Monarken botere politikoa gero eta handiagoa zen eta oso ondo antolatu zen burokrazia baten bidez (funtzionarioen laguntzaz).
Monarkek armada mertzenario eta iraunkorra zuten.
Justizia errege-erreginen kontrolpean zegoen.
Kanpo-harremanak diplomaziaren bidez bideratzen zituzten, gatazkak negoziazio bidez konpontzen saiatuz.

Administrazioa

Kontseiluak: Gobernuaren kontsultetarako organoak ziren. Errege Kontseilua edo Gaztelako Kontseilua izan zen gobernu-tresna nagusia, Gorteak bigarren mailan utziz.
Armada: Modernizatu eta egonkor bilakatu zuten.
Ermandade Santua: Udalerriek ordaintzen zuten milizia bat zen, bideetako ordena eta segurtasuna mantentzeko.
Audientziak eta Kantzilertzak: Justizia-auzitegi gorenak ziren.
Ogasuna: Zergen bilketarako sistema zentralizatua ezarri zen.
Udalerriak: Korrejidoreek kontrolatzen zituzten, eta hauek errege-boterearen ordezkariak ziren.

Ohiko galderak

Zergatik bilatu zuten Europan beste bide bat Ekialdera iristeko?

Ekialdeko espeziak oso estimatuak ziren Europan, eta Mediterraneoa turkiarren menpe zegoenez, beste bide bat bilatu behar izan zuten.

Zein ondorio sozial izan zituen Amerikaren aurkikuntzak indigenentzat?

Indigenen heriotza-tasa izugarri handitu zen, europarrek eramandako gaixotasunak zirela eta. Gainera, indigenen eta kolonizatzaileen arteko mestizaje handia eman zen.

Zein ziren monarkia autoritarioen administrazioko organo nagusiak?

Kontseiluak, armada modernizatua, Ermandade Santua, Audientziak eta Kantzilertzak, ogasun zentralizatua eta korrejidoreek kontrolatutako udalerriak.