Espektroskopia eta espejismoak: printzipioak eta aplikazioak

Espektroskopia

Espektroskopioak argi‑sorta bat bere osagai monokromatikoetan banatzen dituzten gailuak dira; hots, argiaren espektroa eratzeko gai direnak.

Espektroen motak

Espektroen artean bi mota bereiz ditzakegu:

• Espektro jarraituak — adibidez, argi zuriaren espektro jarraia.
• Espektro ez‑jarraituak — atzealde beltz baten gainean koloreko marra distiratsuen segida agertzen dutenak; marra bakoitza uhin‑luzera eta maiztasun desberdinei dagokie.

Igoera‑ eta xurgapen‑espektroak

Substantzia kimiko jakin batek igorritako argia aztertuz gero, substantzien igorpen‑espektroa lortzen da. Aldiz, konposatu baten bidez igaro ondoren iristen den argia aztertuz gero, bertan argiaren osagai batzuk desagertuta daudela ikus daiteke; horrelakoetan xurgapen‑espektroa dugu. Bi espektro horiek elkar osagarriak izan daitezke substantzia berean.

Zer da espektroskopia?

Espektroskopia analisi fisiko eta kimikoetarako metodoa da; espektroskopioetan detektatutako erradiazio‑espektroak aztertu eta interpretatzen dituena.

Garrantzia eta erabilgarritasuna

Espektroskopiaren garrantzia hauxe da: elementu kimiko bakoitzak bere espektro bereizgarria du. Espektro horiek oso baliagarriak dira energia‑maila atomikoak zehazteko eta zenbait elementu kimikoren presentzia identifikatzeko —hau da, substantzien konposizioa ondorioztatzeko.

Era orokorragoan hitz eginda, espektroskopia edozein erradiazio elektromagnetikoren espektroen azterketaz ari da, eta ez soilik ikusgarri dagoen argiari dagozkion espektroei buruz.

Espejismoak

Espejismoak ikusmen‑fenomenoak dira, argiaren errefrakzioak eragindakoak.

Nola sortzen dira espejismoak beroan

Egun oso beroetan, lurretik gertu dauden aire‑geruzak gorago daudenak baino beroago egoten dira; ondorioz, dentsitate txikiagoa eta errefrakzio‑indize txikiagoa izaten dute. Horregatik, urrutitik begiratuta, basamortuko harean edo errepideko asfaltoan ikuspegi bereziak sortzen dira: argi‑izpiak pixkanaka kurbatzen dira, eta gure begietara iristean objektuaren irudia harean edo asfaltoan eratu dela ematen du, laku edo ispilu batean balego bezala.

Espejismoak hotzago den geruzetan

Baina espejismoa ez da soilik lurralde beroetan agertzen. Lurrazalaren edo itsasoko gainazalaren ondoan dagoen airea goiko geruzak baino hotzagoa denean ere, objektutik datorren argia deskribatutakoa bezalaxe kurbatzen da. Ikuspegitik, objektua begietara iristen diren izpien luzapenean dagoela dirudi; horregatik ikus daitezke itsasontzi fantasma moduko irudiak edo Eguzkia horizontearen gainean agertzen dirudien irudiak, nahiz eta benetan beste toki batean edo beherago egon.

Oharra: testu honetan azaldu diren kontzeptu guztiak espektroskopiaren eta ikusmen‑fenomenoen oinarrizko azalpenak dira; kontzeptu hauek laborategi‑ eta behaketa‑teknikekin zehatzago azter daitezke.