Batxilergoa mailako Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Iruñeko Katedraleko Ate Preziotsua (1360)

Identifikazioa

Iruñeko katedraleko klaustroan dagoen "ate preziosoa" da. Nafarroako gotikoko eskultura da, autore ezezaguna duena.

Testuingurua Historikoa eta Artistikoa

XII. mende bukaeratik erromanikoan zeuden ideiak aldatu ziren Europan zehar, eta adierazpen artistikoa ere bai. Asisko San Franziskoren eskutik humanismoa hedatzen hasi zen. San Bernardoren erreforma zistertiarrak teknika berriak ekarri zituen. XIII. mendetik gizarte egitura berria eratu zen: hirien garapena eman eta burgesiak indarra hartu zuen. Gotikoa hiritarra, burgesa eta artisautzakoa zen.

Nafarroaren Egoera XIV. Mendean

Birkonkistaren ahalegina alde batera utzi zen. Iparraldean zentratu zen politikoki, Frantziaren hurbiltasunagatik....

Errenazimentua

Sarrera

Errenazimentuaren arrazoiak

Testuinguru Historikoa

• Noiz? XII. mendearen erdialdean
• Non? Paris inguruan
• Jatorria eta gertaera nagusia: San Bernardoren erreforma zistertarra
• Nora hedatu zen? Europara
• Noiz arte? XII. mendetik XV. mendera

XI. mendearen bukaeran, erromanikoaren ideiak aldatu ziren. Filosofian bezala, ideia berriak sortu ziren. Asisko San Frantziskoren eskutik humanismoa hedatzen hasi zen (natura eta gizakia baloratzen hasi ziren). Erromanikoaren beldur apokaliptikoa desagertu zen. San Bernardok ezarritako erreforma zistertarrak artea xumea eta sinplea bihurtu zuen. Egitura soziala eta ekonomikoa aldatu beharra zegoen, merkataritza garatuz. Gotikoa burgesa eta hiritarra zen, erromanikoa ez bezala.

Gotikoa Frantzian

Arkitektura: Ezaugarri Nagusiak

Gotikoaren ezaugarri...

Erromatar Estiloa

K.a. VIII. mendearen inguruan italiar penintsulan ondoko herriak bizi ziren:

• Etruriarrak, Etruriako zonaldean.
• Latinoak, Lazio zonaldean, Tiber ibaiak zeharkatutakoa.

Latinoak etruriarrek menperatu zituzten K.a. 753. urtean eta haien gobernu sistema gauzatu zuten: Monarkia. Bi mende beranduago, K.a. 509. urtean, latindarrek etruriar erregeak kanporatu zituzten eta gobernu sistema ere aldatu zuten, Errepublika ezarriz. Hurrengo mendeetan Erromak, konkista gehiago egin ondoren, italiar penintsula osoa batzea lortu zuen eta Mediterranear nagusitasuna ere bai. K.a. I. mendean, errepublikar erregimen politikoa ahultzen hasi zen, lurralde zabalak zirela eta, ezin zituelako kontrolatu eta K.a. 27. urtean Inperio sistemara pasatu ziren....

Quattrocentoko Arkitektura

Ezaugarri Nagusiak

• Arkitektura klasikoaren elementuak berreskuratu, baina hizkuntza berri batez erabiliak.
• Arkitektura-ordenaren kontzeptua eraikin osorako: moduluaren erabilera.
• Giza proportzioak, gizakiarentzako estetika.
• Horizontaltasuna gotikoaren bertikaltasunaren aurka.
• Bakuntasuna, geometria hutsa eta erabateko edertasuna.
• Gotikoa dena desagertzen da: arku zorrotzak, estriboak, arbotanteak, gurutze-ganga... Puntu erdiko arkuaren nagusitasuna.
• Lanaren zentzu bateratua: oinplano zentralizatua eta altxaera trinkoa.
• Artisten ezaugarriak ia adoratuak: euren askatasuna.

Artista eta Lan Nagusiak

Filippo Brunelleschi

• Florentziako Katedraleko Kupula
• San Lorenzo Basilika
• Ospedale degli Innocenti

Leon Battista Alberti

• Mantuako San Andres

Herbehereak: Rembrandt

Herbehereak estatu kalbinista (protestantea), errepublikanoa eta burgesa zen. Hori dela eta, arte-bezeroak beste herrialdeetakoekin alderatuta ezberdinak izango dira.

Ezaugarriak eta Gaiak

• Gaiak: Erretratuak, egunerokotasuna, paisaiak, bodegoiak, bizitza...
• Ezaugarriak: Tenebrismoa, koloreen lanketa.

Rembrandt

Caravaggioren tenebrismoaren jarraitzailea izan zen, baina estilo propioa garatu zuen, argiaren ñabarduraz gehiago arduratuz. Gai asko landu zituen: erlijiosoa, erretratuak, zahartzaroa...

Lan nagusiak:

• Gaueko erronda
• Anatomia klasea

Pintura Barrokoa Espainian: Velázquez

Ezaugarri Orokorrak

Europako eredu eta pinturaren eragin nabarmena izan zuen: errealismoa eta argiaren trataera garbia landu zituen.

• Eraginak: Caravaggioren

XIX. Mendeko Arkitektura

Industria Iraultzarekin batera, behar berriak eta material eta teknologia berriak agertu ziren. Materialei dagokienez, burdina, beira eta hormigoia gehitu ziren. Honek tipologia berriak sortzea erraztu zuen: fabrikak, tren-geltokiak, erakusketa unibertsaletarako eraikinak, etab. Gainera, hazkunde demografikoa eta hirien hazkundea ere gertatu zen industria iraultzarekin (adibidez, bulebar zabalguneak).

Joera Nagusiak

Alde batetik, arkitektura historizista (eklektizismoa: neogotiko, neobarroko, neoerromanikoa...) eta, bestetik, burdina eta beirarekin lotutako arkitektura: Chicagoko Eskola izan zen ezagunena. Bi hauen artean, modernismoa sortu zen, Gaudírekin (forma organiko eta kurbatuko eraikinak).

Arkitektura Historizista:

XIX. Mendeko Eskultura

Etapa honetan eskultore garrantzitsuena Auguste Rodin izan zen. Bere artelanetan argia, atmosfera eta patetismoa (gizaki irudien bidez) elkartu zituen. Bere artelanek arimaren energiari buruz hitz egiten dute, errealismo zehatz batekin.

Ezaugarri Orokorrak

• Forma arinen erabilera.
• Osatu gabeko formetan arreta (eskulturak).
• Artelanetan sentsualitate handia.
• Ehunduren trataeran kontrasteak: elementu batzuk oso landuak (leunduak) eta beste batzuk zimurtsuak (harria landu gabe).
• Eskaiolazko formak, gero brontzean edo marmolean zizelatuak.
• Inpresionista gisa aipatzen bada ere, hobeto ulertzen da sinbolista gisa.

XX. Mendeko Eskultura

Mende honetan eskultura berri bat eta estetika berri bat jaioko dira: errealitatearen kopia baztertuko...

Eskultura Italian Errenazimentuan

Eskultura: Italia: Ezaugarri orokorrak: Material nobleak erabiltzeko joera (marmola eta brontzea). Gizabanakoaren protagonismoa nagusitzen da obra guztietan. Gai mitologikoak, irudi biluziak, erretratuak, zaldizko monumentuak eta hilobiak izango dira generorik landuenak. Gizonezkoen irudietan efeboa eta gerlaria. Estiloa proportzioa eta harmoniarekiko interesa.

Quattrocento Garaia

Quattrocento garaia:

Ghiberti

Ghiberti: Prestakuntza klasiko sendoko gizona, humanista, artista eta erudituen laguna. Pintura eta arkitektura landu. Ustez teknika eta arrazonamendua uztartu ondoko emaitza dira arteak.

Lehendabiziko Ateak

Lehendabiziko ateak: (1402-1424) Brunelleschi eta Jacopo Della Quercia-ri irabazi. Andrea Pisano eredu...