Narrazioaren Elementuak eta Argudio Motak

Narrazioaren Elementuak

2. Ekintzak: Argumentuaren Oinarria

Narrazioaren nondik-norakoa. Ekintza, istorio eta pasadizoen multzoak osatzen du narrazioaren argumentua.

3. Gaia: Autorearen Mezua

Aditzera eman nahi zaiguna; hau da, ekintzen azpian autoreak ezkutatzen duen intentzioa edo mezua.

4. Ikuspuntua edo Fokalizazioa (Narratzailea)

Barruko Ikuspuntua duten Narratzaileak

• Protagonista: Pertsonaietako bat izanik, beroni gertatzen zaiona ezagutu eta kontatuko digu. Istorioan inplikatuta egongo da.
• Protagonista Anitzak: Pertsonaia bakar baten ordez, hainbat pertsonaia dira gertaerak, arrazoiak eta iritziak kontatzen dizkigutenak.
• Lekukoa: Gainerako pertsonaien ekintzak ikusi eta kontatuko dizkiguna.

Kanpoko Ikuspuntua

Kari, asko maite zaitut.

Bueno, ba karta honekin esan nahi dizut asko maite zaitudala, eta jakin dezazun asko maite zaitudala, maitea! Zu zarela nire bizian gertatu zaidan gauzarik onena, maitea!! Zu zara momentu tristeetan irribarre bat ateratzen didan pertsona, zu zara niri egunero poztasuna ematen didana, eta zure alboan inor baino pozago egoten naiz.

Egunero goizeko zortzietan esnatzen naizenean, zu noiz ikusiko zaitudan pentsamenduarekin altxatzen naiz, gosaltzen zurekin pentsatzen egoten naiz, eta horrela egun osoko ordu, minutu eta segundoak.

Egunero zortziak eta hogeita bostean zure etxera joaten naizenean, irrikaz joaten naiz, badakidalako nire bizitzako neska ikusiko dudala, eta horrek eguna alaitzen dit. Eta justu atea zabaltzen den...

Sarako Eskola: XVII. Mendeko Euskal Literaturako Mugimendua

XVII. mendea izpiritualtasunaz beteriko mendea zen, eta euskal idazle batzuk elkartzea erabaki zuten, ezaugarri komunak zituztelako eta inspirazio handiko garaia zelako. Sarako eskolako idazleek batzen dituzten ezaugarriak:

• Gehienak liburu erlijiosoak idazten zituzten, elizgizonak ziren.
• Guztiek heziketa humanistiko sakona zuten.
• Talde bat osatzen zuten eta elkarri eliz-oniritziak eta poemak idatzi zizkioten.
• Bereziki olerkigintza jorratu zuten.

Axular

Pedro de Aguerre y Azpilicueta (Axular), 1556an Urdazubian jaio zen eta 1644an hil zen Saran. Oso garrantzitsua izan zen Sarako eskolarako, ordezkari nagusia izan zen eta euskal prosalari onena konsideratuta dago. Arazoak izan zituen Harostegi...

Latinismoak eta latindar esamoldeak — azalpenak

3–29: Esamoldeak eta jatorria

3. AB ILLO TEMPORE: hartaz geroztik. Ab preposizioaz eta ille/illa/illud erakusleaz eta tempus/temporis izenaren ablatibo kasuaz osatuta dago.
4. AD KALENDAS GRAECAS: literalki “greziar kalendak arte” esan nahi du; hau da, zerbait inoiz ez gertatuko dela adierazteko erabiltzen da (Grezian ez baitziren kalendak existitzen). Ad preposizioaz eta Kalendae-arum eta graecus/a/um hitzen akusatibo kasuaz dago osaturik.
5. AGENDA: hitz honen jatorria agendus da, hau da, “egin behar diren gauzak” adierazten dituen forma femeninoan; hau bera agere aditzaren gerundioa da.
6. ALEA IACTA EST: literalki “dadoa botata dago” esan nahi du. Era berean, “zortea botata dago” esamoldearekin

Pedro Agerre "Axular" (1556-1644)

Biografia

Pedro Agerre Azpilikueta, Axular izengoitiz ezagunagoa, apaiza eta euskal idazle handienetakoa da. Jaiotzez nafarra, goitizena bere baserritik datorkio, Lapurdiko mugan dagoen Urdazubiko Axular baserritik, hain zuzen. Salamancako Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Apaiztu ondoren, Donibane Lohizunera joan zen. 1600ean, Sarako parrokiako erretore izendatu zuten, eta han bizi izan zen hil arte. Idazle, sermoilari eta hiztun oparoa izan zen, eta horregatik izan zuen hainbesteko eragina geroko euskal idazleengan.

Obra, gaiak eta balioa: Gero

Obra bakarra eman zuen argitara: Gero, bi partetan banatua eta berezia. Erlijio- eta aszetika-liburua da, kristauak bide zuzenetik ez aldentzeko eta salbaziorako...

Greziako Literatura

Epopeia: Kontakizun Heroikoak

Epopeia poesia forman idatzitako obra luzea da, eta muin narratiboa du. Argudioak Greziako historian eta mitologian oinarritzen dira, eta ekintza mitologiko-historiko handiak kontatzen dituzte.

Epopeiaren Ezaugarriak

• Gaia jasoa eta transzendentea da.
• Pertsonaiak, gizaki zein jainkoak, patuaren eskuetan daude neurri handi batean.
• Gizakiek eta jainkoek elkarri eragiten diote, jainkoek giza aferetan parte hartuz.
• Ahozko transmisiorako konposatutako kantak ziren jatorrian.
• Epiteto epikoak (pertsonaia edo gauzei lotutako deskribapen formulakoak) maiz erabiltzen dira.
• Hizkuntza landua erabiltzen da, askotan eolioaren eta jonieraren nahasketarekin.

Homero: Iliada eta Odisea

Epopeiaren adibiderik ezagunenak Homerori...

Antzinako Egipto: Zibilizazioaren Sarrera

Duela 5.000 urte baino gehiago, Afrikako ipar-ekialdean, Historiako zibilizazio garrantzitsuenetako bat sortu zen. Egiptoar inperioa oso handia zen, baina biztanleak Nilo ibaiaren ertzetako lur-zerrenda estu batean biltzen ziren.

Lur Beltzak eta Lur Gorriak

Egiptoarrek "lur beltzak" esaten zioten zerrenda horri, Nilo ibaiko urek eremu horretan lokatz iluna eta oso emankorra uzten zutelako. Lur beltzez gain, "lur gorriak" zeuden, hau da, basamortuak.

Lur gorriak bi arrazoirengatik ziren garrantzitsuak:

• Ondoko herrialdeetako inbasioen aurkako babes naturala izateagatik.
• Eraikuntzarako metal preziatuak eta harria erauzten zirelako handik.

Faraoiaren Agintea eta Dinastiak

Antzinako Egiptoren jatorria K.a. 3100....

Aditz Laguntzaileak

IZAN (Izatea)

Orainaldia:

• naiz
• zara
• da
• gara
• zarete
• dira

Iragana:

• nintzen
• zinen
• zen
• ginen
• zineten
• ziren

UKAN (Ukitzea)

Orainaldia:

• dut
• duzu
• du
• dugu
• duzue
• dute

Iragana:

• nuen
• zenuen
• zuen
• genuen
• zenuen
• zuten

NORI-NORK

Orainaldia:

• diot
• diozu
• dio
• diogu
• diozue
• diote

Iragana:

• nion
• zenion
• zion
• genion
• zenion
• zioten

NOR-NORI-NORK

Orainaldia:

• diot
• diozu
• dio
• diogu
• diozue
• diote

Iragana:

• nion
• zenion
• zion
• genion
• zenion
• zioten

NOR-NORK

Orainaldia:

• dut
• duzu
• du
• dugu
• duzue
• dute

Iragana:

• nuen
• zenuen
• zuen
• genuen
• zenuen
• zuten

Subjektu Motak

Nor

Ekintza egiten duen subjektua adierazten du.

Adibidea: Nor dator?

Nork

Ekintza eta objektu zuzena egiten duen subjektua adierazten du.

Adibidea: Nork liburua irakurri du?

Deklinabide Kasuak

NORA

Norabidea adierazten du.

Adibidea: Etxera

NONDIK

Jatorria edo abiapuntua adierazten du.

Adibidea:

Euskal Literaturako Idazle Nagusiak

Kultur Eragile eta Politikaria

Legelari-ikasketak egin zituen Madrilen eta, ondoren, gerente lanetan jardun zuen bizitza osoan, bidaia ugari eginez. Politikaz gain, enpresa-gizona, idazlea eta kultur eragilea izan zen. EAJko militantea izanik, Madrilgo Gorteetan diputatu izatera iritsi zen.

Xabier Lizardi (1896-1933)

Lizardik hizkera poetiko berria sortu zuen, olerkiaren musikaltasunari garrantzi izugarria emanik. Euskarak trinkotasunerako eta elipsirako zituen baliabideak muturrera eraman zituen; gainera, maisuki erabiltzen zituen figura literarioak.

Hizkuntza eta Estiloa

• Hizkuntza: Gipuzkeran oinarriturik, aranismoaren eredua erabiltzen zuen, eta honek zaildu egiten zuen bere olerkiak ulertzea.
• Gaiak: Sentiberatasun

Biografia

Juan Frantzisko Petriarena "Xenpelar" Errenteriako bertsolari bat izan zen, XIX. mendeko (hain zuzen ere, 1835eko urtarrilaren 13an jaio zen). Haren aitona eta aita Oiartzunera joan ziren bizitzera, eta dirudienez, idazleak eta ijitoak omen ziren.

Espainiako Independentzia Gerraren ondoren, udalek zorrak ordaindu ahal izateko dirua behar zutelako, lursailak saldu zituzten. Lursail horiek Xenpelarren aitonak erosi zituen. Geroago, haren seme Jose Bernardok etxea eraiki zuen bertan. Ondoren, bertan (Oiartzunen) joan ziren bizitzera, bere emaztearekin.

Jose Bernardo aitak bederatzi seme-alaba izan zituen: hiru Josefa Inazia Iragorrirekin, eta beste sei Maria Rita Borrondorekin; horietako laugarrena Xenpelar izan zen.

Lehen Gerra Karlista...