Euskarazko hiztegia, lokailuak eta gramatika gida

Laburpena

Dokumentu honek euskarazko hiztegi laburra jasotzen du, adjektiboak eta deskribapenak barne. Gainera, lokailuak eta testu-antolatzaileak, erreferentzia-mekanismoak, mendeko kontzesibo perpausak, postposizioak alde eta kontra, usteak eta iritziak adierazteko moduak, eta lehen pertsona pluraleko -ok atzizkia azaltzen ditu. Ikasleak hitz eta egitura gramatikal horiek ulertu eta erabiltzen ikasiko du.

Funtsezko puntuak

Adjektiboen hiztegiak tamaina, itxura eta izaera deskribatzen dituzten hitzak biltzen ditu, adibidez baxua, handia, zintzoa edo zorrotza.
Lokailu eta testu-antolatzaileek (ordea, alabaina, hala ere, halaber, horrenbestez...) ideien arteko erlazioa adierazten dute.
Koherentzia lortzeko pronominalizazioa, ordezkapen lexikala eta elipsia erabiltzen dira.
Mendeko kontzesibo perpausak 'nahiz eta... -(e)n' edo '-(e)n arren' egituraz adierazten dira.
Plural hurbila (-ok) lehen pertsona pluraleko aditzekin erabiltzen da: gazteak / gazteok, gazteei / gazteoi.
Postposizioek alde eta kontra adierazten dute: grebaren alde, grebaren kontra.

Frogatu zeure burua

Hiztegia: Adjektiboak eta Deskribapenak

Baxua: altuera txikikoa.
Behea: edozein gauzaren barrenean, lurretik hurbilen dagoen aldea.
Desberdina: bestelako ezaugarri edo nolakotasunak dituena.
Handia: ohiko tamaina gainditzen duena.
Ilehoria: ile hori-gorrixka duena.
Isila: hotsik edo soinurik egiten ez duena.
Laua: malkartsua ez dena.
Leiala: zor dion zintzotasuna gordetzen duena.
Lotsatia: erraz lotsatzen dena.
Maltxurra: engainuz edo azpikeriz berea egiten eta zerbait lortzen trebea dena.
Motza: luzera txikikoa dena.
Samurra: erraz murtxikatzen den jakiaz esaten da.
Txikia: ohiko neurrira iristen ez dena.
Xelebrea: bere umoreagatik nabarmentzen den pertsonaz nahiz gauzaz esaten da.
Zaharra: aspaldi sortua, egina edo gertatua dena.
Zekena: diruari gehiegizko zaletasuna diona.
Zintzoa: emandako hitza bete nahian beregan jarritako uste onari erantzuten diona.
Ziurra: dudarik edo zalantzarik gabekoa.
Zorrotza: punta edo ertz mehe-mehea duena.

Lokailuak eta Testu-Antolatzaileak

Ordea: en cambio.
Alabaina: a pesar de todo.
Hala ere: a pesar de todo.
Horrez gain: además de eso.
Orduan: entonces.
Halaber: también.
Horrenbestez: consecuentemente.

Koherentzia: Erreferentziak

Pronominalizazioa: izenordainak eta aditz-ondoak.
Ordezkapen lexikala.
Elipsia.
Determinazioa: bigarren graduko erakusleak (hori, hura), hirugarren gradukoak (horiek, haiek) eta adberbioak (hemen, hor, han).

Mendeko Perpaus Kontzesiboak

Nahiz eta... -(e)n
-(e)n arren
Ba- + aditz nagusia + ere
Izanagatik ere
Aditz infinitiboa + -ta/-da + ere

Postposizioak: Alde eta Kontra

Alde, kontra / aurka: grebaren alde; grebaren kontra.
Deklinabidea: debekatzearen aurka.
Izen baten aurrean: berdintasunaren aldeko jarrerak.

Usteak eta Iritziak Adierazteko

Ez daukat zalantzarik/ezbairik hiri batean bizitzea... -(e)nik.
Uste izan... -(e)la.
-(e)lakoan egon.
Iruditu (zait)... -(e)la.
Nahiago dut... -t(z)ea.

Plural Hurbila (-ok)

Lehen pertsona pluraleko aditzekin erabiltzen da:

Nor: gazteak / gazteok
Nork: gazteek / gazteok
Nori: gazteei / gazteoi
Noren: gazteen / gazteon
Norekin: gazteekin / gazteokin
Norentzat: gazteentzat / gazteontzat

Ohiko galderak

Zer esan nahi du 'ilehoria' hitzak?

Ile hori-gorrixka duen pertsona edo gauza adierazten du. Adjektibo hau ilearen kolorea deskribatzeko erabiltzen da.

Zein da 'hala ere' lokailuaren esanahia?

Testuan 'a pesar de todo' gisa azaltzen da, hau da, aurreko esanaren aurka edo oztopoak gorabehera adierazteko erabiltzen da.

Nola adierazten da kontzesioa mendeko perpausetan?

'Nahiz eta... -(e)n' eta '-(e)n arren' egiturekin adierazten da, eta 'izanagatik ere' edo 'aditz infinitiboa + -ta/-da + ere' bezalako moldeekin ere bai.

Noiz erabiltzen da plural hurbila (-ok)?

Lehen pertsona pluraleko aditzekin erabiltzen da, eta hitzari -ok atzizkia gehitzen zaio: gazteak / gazteok, gazteei / gazteoi.