Zer dira roman courtois edo zaldunen poemak?

Zaldunen poemak dira, eta heroiak indibidualki jokatzen dute, gai pertsonalek bultzatuta. Emakumea ekintzaren funtsezko osagai bihurtzen da, eta lan kultuak dira, ozenki irakurtzen direnak.

Nola hedatzen da Berpizkundea?

XIV. mendean Italian sortu zen eta XV. eta XVI. mendeetan Europako beste herrietara hedatu zen. Klasikoen berreskuratzean oinarritzen da.

Erdi Aroko eta Aro Modernoko literatura: generoak, epika eta Berpizkundea

Laburpena

Dokumentuak Erdi Aroko literatura-figurak (juglarra, klerikoa, trobadorea) eta lau genero nagusiak (epika, lirika, antzerkia, narrazioa) aztertzen ditu. Ondoren, zaldunen erromantzeen ezaugarriak eta Aro Modernoaren aldaketa politiko, sozial eta zientifikoak azaltzen ditu. Azkenik, Berpizkundearen ezaugarriak laburtzen ditu.

Funtsezko puntuak

Erdi Aroko figura nagusiak: juglarra, klerikoa eta trobadorea.
Lau genero nagusi: poesia epikoa, poesia lirikoa, antzerkia eta narrazioa.
Roman courtois edo zaldunen poemak Arturo erregearen gorteko gaiak dituzte.
Aro Modernoan nazio handiak sortzen dira eta gizartearen estamentuak hausten dira.
Berpizkundea XIV. mendean Italian sortu zen eta klasikoen berreskuratzea eta gizakiaren interesa ditu ardatz.

Frogatu zeure burua

Erdi Aroa

Erdi Aroko gizartean hainbat figura literario zeuden, hala nola espainiarrak, ingelesak eta beste batzuk. Hauek ziren nagusiak:

Juglarea: Jendea entretenitzen saiatzen zen bere etengabeko joan-etorrietan: abesten, antzezpenak egiten eta, batez ere, olerkiak errezitatzen.
Klerikoa: Ez bakarrik latinez, hizkuntza berrietan ere saiatu ziren testu kultuak idazten. Beraien lanak, batik bat, irakurle kultuei zuzenduak zeuden, eta helburu didaktiko eta morala zuten.
Trobadorea: XII. mendean sortzen dira. Testu lirikoak idazten dituzte, amodiozkoak batez ere. Kultuak eta nobleak ziren. Beraien lanak juglarreei ematen zizkieten hedatu eta ezagutarazteko.

Erdi Aroko Literatura Generoak

Erdi Aroko literaturan lau genero nagusi aurkitzen ditugu:

Poesia epikoa: Germaniarren ahozko elezaharretan du bere jatorria (ez du eredu klasikoetan) eta “roman courtois” edo zaldunen poemak (Arturo erregearen gorteko ingurukoak).
Poesia lirikoa: Bere jatorria eguneroko egoera sozialetik datorkio: maitasuna, lana, uzta biltzea... Lehenengo poemak: jartxa mozarabiarrak, abesti proventzalak eta “dolce stil nuovo”.
Antzerkia: Berriz sortuko da erlijioaren aldamenean, oraingo honetan kristautasunaren jai erlijiosoen inguruan.
Narrazioa: Ipuinak, alegiak... Bere sorreran, batez ere ekialdeko literaturaren eragina ikusten da. Eragin hori arabiarren bitartez eman zen. Esanguratsua da bi libururen eragina: Indiako Pentachantra eta arabiarren Mila Gau eta Bat Gehiago.

Erdi Aroko Epika

Erdi Aroko epikak hiru mugimendu ditu:

Epika erromantikoa edo frantsesen epika.
Gaztelaniazko epika.
Germanierazko epika.

Roman Courtois edo Zaldunen Ezaugarriak

Heroiak ez dira guda-istorio handien aurrean jartzen. Hauek indibidualki jokatzen dute, gai pertsonalek bultzatuta.
Emakumea ekintzaren garapenerako funtsezko osagai bihurtzen da.
Lan kultuak dira eta ez dira errezitatzen edo kantatzen: ozenki irakurtzen dira.

Aro Modernoa

Aldaketa Politiko eta Sozialak

Lurralde berriak aurkitu eta kolonizatzen dira: Amerika, Asia eta Afrika.
Merkataritza alorra zabalagoa egiten da eta burgesia finkatzen da.
Nazio handiak eratzen dira: Frantzia, Espainia, Errusia... Errege absolutuek gobernatuko dituzte. Ingalaterran, berriz, erregimen parlamentarioa ezartzen da.
Erdi Aroko estamentuetan zatituriko gizartea hautsi egiten da eta pertsonen arteko harremanak bideratuko dituzten oinarriak jartzen dira: berdintasuna, askatasuna, justizia...

Aurrerapen Zientifikoak

Metodo esperimentala nagusitzen da eta munduaren ikerketa arrazionalari ematen zaio hasiera.
Kopernikok planeten mugimendu bikoitza frogatzen du.
Keplerrek mugimenduaren legeak ezartzen ditu.
Galileok gorputzen erorketaren legeak ezartzen ditu.
Newtonek grabitatearen legeak aurkitu eta baita ere argiaren deskonposizioa.
Serbetek odolaren zirkulazio bikoitza aurkitzen du.
Garai honetan asmatzen dira bolbora, inprenta, iparrorratza, lurrun-makina...

Berpizkundea eta Klasizismoa

Aro modernoa Berpizkundearekin hasten da. XIV. mendean sortzen da, Italian, eta XV. eta XVI. mendeetan Europako beste herrietara hedatzen da. Bere ezaugarriak:

Klasikoen berreskuratzea: Eredu gisa autore klasikoak dira. Erdi Aroan ez zeuden gaiak, generoak eta formak berragertzen dira.
Gizakiarekiko interesa: Orain gizakia jartzen da kulturaren erdigunean, ardatz gisa. Erlijiozko gaiak eta gai profanoak bereizten dira.
Naturarekiko zaletasuna: Ez dute zuzenean kopiatzen, ez; Virgilioren deskripzio idealizatuak hartuko dituzte eredu gisa.
Hizkuntza nazionalen goraldia: Literatura lanetan, hizkuntza bakarrak bihurtuko dira, baina latindar idazleen xalotasuna eta dotorezia imitatuko dituzte.