Narrazioaren Elementuak eta Argudio Motak

Narrazioaren Elementuak

2. Ekintzak: Argumentuaren Oinarria

Narrazioaren nondik-norakoa. Ekintza, istorio eta pasadizoen multzoak osatzen du narrazioaren argumentua.

3. Gaia: Autorearen Mezua

Aditzera eman nahi zaiguna; hau da, ekintzen azpian autoreak ezkutatzen duen intentzioa edo mezua.

4. Ikuspuntua edo Fokalizazioa (Narratzailea)

Barruko Ikuspuntua duten Narratzaileak

• Protagonista: Pertsonaietako bat izanik, beroni gertatzen zaiona ezagutu eta kontatuko digu. Istorioan inplikatuta egongo da.
• Protagonista Anitzak: Pertsonaia bakar baten ordez, hainbat pertsonaia dira gertaerak, arrazoiak eta iritziak kontatzen dizkigutenak.
• Lekukoa: Gainerako pertsonaien ekintzak ikusi eta kontatuko dizkiguna.

Kanpoko Ikuspuntua

Antzinako Egipto: Zibilizazioaren Sarrera

Duela 5.000 urte baino gehiago, Afrikako ipar-ekialdean, Historiako zibilizazio garrantzitsuenetako bat sortu zen. Egiptoar inperioa oso handia zen, baina biztanleak Nilo ibaiaren ertzetako lur-zerrenda estu batean biltzen ziren.

Lur Beltzak eta Lur Gorriak

Egiptoarrek "lur beltzak" esaten zioten zerrenda horri, Nilo ibaiko urek eremu horretan lokatz iluna eta oso emankorra uzten zutelako. Lur beltzez gain, "lur gorriak" zeuden, hau da, basamortuak.

Lur gorriak bi arrazoirengatik ziren garrantzitsuak:

• Ondoko herrialdeetako inbasioen aurkako babes naturala izateagatik.
• Eraikuntzarako metal preziatuak eta harria erauzten zirelako handik.

Faraoiaren Agintea eta Dinastiak

Antzinako Egiptoren jatorria K.a. 3100....

Antzerkia: Arte Eszenikoaren Oinarriak

Jendeaurrean, aktore bidez, gertaera-segida bat irudikatzean datzan artea da antzerkia. Idazleak pertsonaia batzuk aurkeztu eta gertaera kezkagarri bat sortu, eta hortik abiatuta, intriga sortu behar du, ikuslearen jakin-mina pizteko.

Antzezlanaren Ezaugarriak

Antzezlanetan elkarrizketen bitartez erakusten zaizkigu pertsonaien ezaugarriak, haien arteko harremanak, gertakarien haria eta abar. Antzerki ikuskizun gehienak literatura testu batean oinarritzen dira.

Ikuskizunaren Elementuak

Ikuskizunaren elementu hauek ere eragina dute ikusleek antzematen duten mezuan:

• Aktoreen ahots-doinu, keinu eta mugimenduek;
• Aktoreen jantziek eta makillajeak;
• Antzeztokiko dekoratu, objektu eta altzariek;
• Emanaldian erabiltzen diren

Erromatar Errepublikaren Funtzionamendua eta Hedapena

Errepublikaren Erakunde Nagusiak

Komizioak

Herritar guztiek osatzen zituzten, hau da, esklabo ez ziren gizonezko helduek. Legeak onetsi eta magistratuak hautatzen zituzten. Hala ere, ez zen sistema erabat demokratikoa, bozketak herritar aberatsengandik hasten baitziren eta gehiengoa lortzean amaitzen baitziren. Hori dela eta, txiroek gutxitan ematen zuten botoa.

Senatua

Errepublika garaian eragin handia izan zuen. Hasieran 300 partaidek osatzen zuten, baina Julio Zesarren kontsulaldian 900 izatera iritsi ziren, guztiak magistratu ohiak. Senatariak biziartekoak ziren. Senatua zaharren kontseilua zen eta agintaritza politiko iraunkorra zuen. Teorian, horien eginkizuna magistratuei aholkua ematea,...

Gaia: Puntuazio-markak eta Erromantzeak

Puntuazio-markak

• Puntua: Esaldia bukatu dela adierazten du.
• Bi puntua: Esaldia bukatu ez dela adierazten du. Zerrendetan eta hitzez hitzezko aipamenetan nahiz eta agertzen den.

Erromantzeak

Zer dira erromantzeak? Belaunaldiz belaunaldi transmititzen diren, antzinatik orain arte iritsi diren kantu zaharrak dira.

• Epikoak: Zaharrenak dira, XV-XVI. mendekoak. Nobleziaren arteko guduak eta liskarrak kantatzen zituzten.
• Epiko-lirikoak: XVII. mendekoak. Eredu epikoen antzekoak dira gaiak, baina hemen pertsonaien sentimenduak tartekatzen dira. Ez dira benetako kronikak, baizik eta asmatuak.
• Lirikoak: XVIII. mendekoak. Amodiozko kantak dira, sentimenduak dira nagusi eta sinboloz beteta daude.

Atzizkiak (4. gaia)

• -tar: Silaba

Pronomen Galdetzailea

Latinezko pronomen galdetzailearen deklinabidea:

Kasuak: Nominativus, Vocativus, Accusativus, Genetivus, Dativus, Ablativus

Pronomen Erlatiboa

Latinezko pronomen erlatiboaren deklinabidea:

Izenorde

En este material encontrarás las declinaciones latinas con su vocabulario básico, así como una selección de latinismos de uso frecuente en español.

Primera declinación

1.ª declinación: amica, aquea, cera, cena, familia, geographia, grammatica, historia, magistra, materia, natura, pecunia, pictura, poeta, puella, rosa, schola, terra, via, villa

• CULINA, AE: cocina
• DEA, AE: diosa
• DISCIPULA, AE: alumna
• DOMINA, AE: señora
• EPISTULA, AE: carta
• FEMINA, AE: mujer
• FERIA, AE: fiesta
• FILIA, AE: hija
• INCOLA, AE: habitante
• INSULA, AE: isla
• NAUTA, AE: marinero
• PILA, AE: pelota
• PUPA, AE: muñeca
• SERVA, AE: esclava
• TABERNA, AE: tienda

Segunda declinación

2.ª declinación: aedificium (N), alimentum (N), amicus, calculus, campus, cubiculum (N), hortus, imperium (N),...

XIX. mendeko euskal literatura eta kultura

Testuinguru politiko eta sozioekonomikoa

XIX. mendeko Iparraldea: antolamendu zentralak eragin zuen, aurretik zegoen aginte-gobernua ordezkatu eta beste batzuk ezarri ziren. Erabaki hartzeko ahalmena galdu zen. Urte askotan ezin izan zen bozkatu, eta zergak ordaindu behar izan ziren.

Ekonomia eta giza mugimenduak: 1790eko hamarkadako gerra eta egoera latzaren ondorioz, emigrazioa handia izan zen, eta Iparraldea hustu zen.

Industria gainbehera: gerraren ondorioz, itsas merkataritza beheraka hasi zen, artisautza desagertu zen, eta nekez bizi ziren bald okerrago.

Industria berrien antzutasuna: industria gutxi sortu ziren, eta hauek ez zuten aurrerabidea izan. Arrantza ez zen une onean.

Turismoa

Turismoa aurrera...

Latineko Deklinabidea eta Aditzak

Deklinabideak: 1-ae, 2-i, 3-is, 4-us, 5-ei.

Nominatiboa: nor-nork

Bokatiboa: dikia

Akusatiboa: nor-zein-zeintzuk-nortzuk

Genitiboa: nor-non

Datiboa: nori-norentzat

Ablatiboa: non-nondik-nora-zein-zer

1. Deklinabidea

-a, -a, -am, -ae, -ae, -a / -ae, -ae, -as, -arum, -is, -is

2. Deklinabidea

+k // -us, -e, -um, -i, -o, -o / -i, -i, -os, -orum, -is, -is

nu // -um, -um, -um, -i, -o, -o / -a, -a, -a, -orum, -is, -is

et = eta = juntagailua / in = en

Izan Aditza

ego sum, tu es, is-ea-id est, nos sumus, vos estis, ii-eae-ea sunt

Aditz Jokoak

ego amo, tu amas, is-ea-id amat, nos amamus, vos amatis, ii-eae-ea amant

Latinitik Euskarara

Latinitik -r batzuk asetzen diren hitzak, euskaraz a- edo e- bokal protetikoa hartzen duten (rx-errg,...

Latineko Deklinabideak

Jarraian, latineko deklinabide nagusien taulak aurkezten dira, singular eta plural formekin:

1. Deklinabidea (-a)

2. Deklinabidea (-us eta -er/-ir)

2. Deklinabidea (Neutroa: -um)

3. Deklinabidea (Kontsonantikoa eta I-tema)