Axular eta Gero: biografia, obra eta literatur ezaugarriak

Pedro Agerre "Axular" (1556-1644)

Biografia

Pedro Agerre Azpilikueta, Axular izengoitiz ezagunagoa, apaiza eta euskal idazle handienetakoa da. Jaiotzez nafarra, goitizena bere baserritik datorkio, Lapurdiko mugan dagoen Urdazubiko Axular baserritik, hain zuzen. Salamancako Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Apaiztu ondoren, Donibane Lohizunera joan zen. 1600ean, Sarako parrokiako erretore izendatu zuten, eta han bizi izan zen hil arte. Idazle, sermoilari eta hiztun oparoa izan zen, eta horregatik izan zuen hainbesteko eragina geroko euskal idazleengan.

Obra, gaiak eta balioa: Gero

Obra bakarra eman zuen argitara: Gero, bi partetan banatua eta berezia. Erlijio- eta aszetika-liburua da, kristauak bide zuzenetik ez aldentzeko eta salbaziorako bidean geroko uzkeriaren arriskuetatik babesteko irakaspenak biltzen dituena.

Liburuaren tesi nagusia atsotitz zahar batean laburbiltzen da:

"Gero dioenak, bego dio"

Atsotitz horrek adierazten du zein kaltegarria den gauzak gerorako uztea. Axularren obra hau originala da. Nahiz eta garaiko zenbait eredu izan zitzakeen antzeko gaiez idazteko, bere lana ez zen itzulpen edo kopia hutsa izan. Erlijio-irakaspenak emateko helburua izan arren, ez du literatura-edertasunik galtzen, hizkera dotore eta biziari esker.

Hizkuntza eta literatura ezaugarriak

Axularren estiloa Sarako Eskolaren eredu nagusietako bat da, eta ezaugarri hauek ditu:

• Estilo patxadatsua: Gaiak luze eta zabal garatzen ditu, garaiko sermolarien estiloari jarraituz. Erretorika honen helburua irakurlea konbentzitzea da, egiak argi eta garbi azalduz.
• Ideien errepikapena: Estilo persuasibo horren adibide da ideiak behin eta berriro errepikatzea. Esaldi desberdinak erabiliz pentsamendu bera luzatzen du, irakurlearen gogoan iltzatuta gera dadin.
• Sinonimoen pilaketa: Oso ohikoa da bere idazkeran esanahi bereko bi edo hiru hitz kateatzea, mezua indartzeko.
• Sotiltasuna: Bere irakaspenak jende xeheari zuzenduta daude. Ideia abstraktuak ulergarri egiteko, maila teorikotik praktikora jauzi egiten du, baliabide hauek erabiliz:
  • Adibideak eta konparaketak: Nekazari eta arrantzaleen munduko adibideak erabiltzen ditu bere ideiak argitzeko.
  • Atsotitzak: Herri-jakintzaz eta hizkuntzaren berezko esamoldeez baliatzen da bere irakaspenak sendotzeko.
• Erudizioa eta jakinduria: Adibide xumeak erabiltzeaz gain, Axular gizon ikasia zela erakusten du. Bere lanean autore klasikoen aipamenak etengabeak dira, eta latinetik hartutako esaldiak ugariak. Bere jakinduriaren beste adierazle bat diskurtsoa antolatzeko duen modu ordenatua da.

Obraren zailtasuna