Puntuazio-markak, erromantzeak, aditzaren aspektua eta bertsolaritza

Latina30 abu. 20257 aza. 2026-n eguneratua3,3 KB

Laburpena

Dokumentu honek euskarazko oinarrizko kontzeptu batzuk biltzen ditu: puntuazio-markak (puntua, bi puntua, koma, puntu eta koma), erromantzeen sailkapena eta atzizkiak, aditzaren aspektu motak eta bat-bateko bertsolaritzaren elementuak. Irakurleak gai bakoitzaren definizio nagusiak eta adibide-atzizkiak ikasiko ditu.

Funtsezko puntuak

Puntua esaldia bukatu dela adierazten du; bi puntuak, berriz, esaldia bukatu ez dela.
Erromantzeak belaunaldiz belaunaldi transmititzen diren kantu zaharrak dira: epikoak (XV-XVI. mendea), epiko-lirikoak (XVII.) eta lirikoak (XVIII.).
Aditzaren aspektu nagusiak: burutua, burugabea, puntukaria eta gerokoa.
Atzizkiak: -tar, -dar eta -ar, hitzaren amaieren arabera bereizten dira.
-garri/-karri ekintza gerta daitekeela adierazten du; -(t)erraz erraztasuna eta -gaitz/-kaitz zailtasuna.
Bertsolaritzan neurria (zortziko handia, zortziko txikia, hamarreko...), errimak eta oinak dira elementu nagusiak.

Frogatu zeure burua

Gaia: Puntuazio-markak eta Erromantzeak

Puntuazio-markak

Puntua: Esaldia bukatu dela adierazten du.
Bi puntua: Esaldia bukatu ez dela adierazten du. Zerrendetan eta hitzez hitzezko aipamenetan nahiz eta agertzen den.

Erromantzeak

Zer dira erromantzeak? Belaunaldiz belaunaldi transmititzen diren, antzinatik orain arte iritsi diren kantu zaharrak dira.

Epikoak: Zaharrenak dira, XV-XVI. mendekoak. Nobleziaren arteko guduak eta liskarrak kantatzen zituzten.
Epiko-lirikoak: XVII. mendekoak. Eredu epikoen antzekoak dira gaiak, baina hemen pertsonaien sentimenduak tartekatzen dira. Ez dira benetako kronikak, baizik eta asmatuak.
Lirikoak: XVIII. mendekoak. Amodiozko kantak dira, sentimenduak dira nagusi eta sinboloz beteta daude.

Atzizkiak (4. gaia)

-tar: Silaba bat edo bi dituzten hitzak eta kontsonantez bukatzen direnak.
-dar: M, N, L letrez bukatzen direnak.
-ar: Bi silaba baino gehiago eta bokalez edo T edo D letrez bukatzen direnak.

Gaia: Aditzaren Aspektua eta Bertsolaritza

Aditzaren aspektua

Zer da aditzaren aspektua? Ekintza burutua dagoen ala ez adierazten duen ezaugarria da.

Aspektu motak

Burutua: Ekintza bukatua da. -tu edo -du bukaerak dituzte, eta beste askok -i edo -n. Beste amaiera batzuk ere badaude: -o edo -ki.
Burugabea: Ekintza errepikatzen da. Bukaerak -tzen edo -ten dira. Ohi hitza ere erabiltzen da.
Puntukaria: Aditz trinkoek adierazi ohi duten aspektua da.
Gerokoa: Ekintza hasteko dagoela esateko erabiltzen dugu, aspektu burutuari -ko gehituz (-n edo -go).

Atzizkiak (5. gaia)

-garri/-karri: Aditzak adierazten duen ekintza gerta daitekeela.
-(t)erraz: Erraztasuna adierazten du.
-gaitz/-kaitz: Zailtasuna adierazten du.

Koma

Zerrenda bateko osagaien artean.
Mendeko perpausen artean.
Esaldi bat osatzeko txertatzen diren osagaien artean.
Norbaiti deitzean.
Zenbait lokailuren aurretik edo ondoren.

Puntu eta koma

Bi esaldiren arteko lotura estua denean.
Zenbait lokailuren aurretik edo ondoren.
Zerrendetako informazioa multzotan bereizteko.

Bertsolaritza

Bat-bateko bertsolaritza zer da? Inprobisaziozko kantu bat da, gai bati buruz eta une berean kantatzen dena. Oso arau zehatzak betetzen ditu. Binaka egiten dute, elkarri erantzunez.

Bertsolaritzaren elementuak

Neurria: Neurri asko daude, gehien erabiltzen direnak: zortziko handia (10,8), zortziko txikia (7,6), hamarreko handia eta txikia.
Errimak: Hitzen arteko hots-kidatasuna sortzen du.
- Oinak: Bertso bateko hitz hots-kide edo errimadunak dira.
- Puntua: Errimatik errimara doan esaldia da.

Deskargatu

Ohiko galderak

Zer da bertsolaritza?

Bat-bateko bertsolaritza inprobisaziozko kantu bat da, gai bati buruz une berean kantatzen dena. Binaka egiten da, elkarri erantzunez, eta arau zehatzak betetzen ditu.

Zein dira erromantzeen mota nagusiak?

Epikoak, epiko-lirikoak eta lirikoak. Epikoak zaharrenak dira (XV-XVI. mendekoak) eta nobleziaren arteko guduak kantatzen zituzten; lirikoak amodiozko kantak dira (XVIII. mendekoak).