Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Esaldi-zuzenketak eta puntuazio hobekuntzak

Zuzenketak (jatorrizko edukia errespetatuz)

• Erdipurdikoa denak ez du uste txarra denik.
• Esan dut, behin baino gehiagotan, bolada hartan zortean nenbilela.
• Ez dut ahaztuko nola aitak bizikleta gorria erosi zidan.
• Beranduegi zen etxera itzuli nahi zuela esateko, gizon beldurtzat hartuko baitzuen besteak.
• Goraino joatea erabaki genuen, izan ere, bidea erdiraino iritsiak ginen.
• Bizi garen mundu narras honetan ez du inork menderen mendetan deus aldatzeko baimenik izango, aho batezko iritzien batasunik ez baitugu ikusiko.
• Bizitzen jarraitzeko arrazoiak bukatu zitzaizkiolako, tirokatu zuen bere burua.
• Ez dugu zertan joan; dagoeneko ikustera joan omen zaio eta/ joan omen zaiolako/ joan omen baitzaio.
• Gaur ez dut kotxerik

Euskal Ohitura Eleberria: Ezaugarriak eta Egileak

Euskal ohitura eleberriak herri bateko ohiturak eta bizimodua deskribatzen ditu, historia baten inguruan.

Ezaugarri nagusiak

• Europako ohitura eleberria XIX. mendean sortu zen; Euskal ohitura eleberria, berriz, XX. mendean.
• Baserri giroaren eta arrantzaleen bizimoduaren aldekoa.
• Euskaltzaletasunak, abertzaletasunak eta kristautasunak garrantzi handia dute.
• Bizimodua: ideala, ona eta garbia.
• Kanpotik etorritako pertsonaiak oso gaiztoak dira.
• Pertsonaia sinpleak: zintzoak oso zintzoak eta gaiztoak oso gaiztoak.

Txomin Agirre (1864-1920)

Ondarroan jaioa, euskal idazlea. Kapilaua eta apaiza izan zen Gasteizko seminarioan eta Karrantzan. Euskaltzaindia sortu zenean, euskaltzain oso eta zuzendari izan zen.

Euskal...

Menderakuntzazko perpaus elkartuak

Menderakuntzazkoetan, juntadurazkoetan bezala, bi perpaus ditugu, baina ez maila berekoak. Bata perpaus nagusia da, eta bestea mendeko perpausa. Mendekoa perpaus nagusian dago txertatuta. Bi sailkapen egin daitezke: esanahiaren edo funtzioaren araberakoa bata, eta formaren araberakoa bestea.

Perpaus konpletiboak

Zer? galderari erantzuten diote. Erlazio-hizkiak:

• -(e)la, -(e)nik, -t(z)ea, -t(z)eak, -t(z)eari, -t(z)eko, balitz, ezetz...

Zehar-galderak

Zer? galderari erantzuten diote. Erlazio-hizkiak:

• -(e)n, -n ala ez.

Erlatibozko perpausak

Erlazio-hizkiak:

• -(e)n, -tako (-dako), -(r)iko.

Denborazko perpausak

Perpaus nagusiak zer gertatzen den esaten digu, eta mendeko perpausak perpaus nagusia noiz gertatzen den. Erlazio-hitzak:...

Morfologiaren Oinarrizko Kontzeptuak

1. Zein datu-motatarako izan daiteke egokia "item-eta-prozesua" hurbilketa morfologikoa?
Hurbilketa hau bereziki erabilgarria da lagune, mendie eta etxea alderatzen baditugu. Prozesua bakarra da: "definitua/artikuluduna egin", eta /-a/ segmentua gehitzen zaio. Segmentu hori modu desberdinetan gauzatzen da testuinguruaren arabera, baina funtzio bakarra du.

2. Zer du "zendu" hitzak aipagarririk?
Forma jokatu batetik (zen) sortutako hitz berri bat dela; euskaraz gutxitan gertatzen den fenomenoa da hori.

3. Eman morfemaren definizio bat.
Funtzio gramatikala duen hizkuntzaren zati txikiena da. Morfema hitz oso bat izan daiteke (adibidez, esku), edo hitz baten zati esanguratsu bat (adibidez, etorriko hitzaren -ko).
Beste

Xabier Lizardi (Jose Maria Agirre)

Xabier Lizardi (jaiotzez Jose Maria Agirre, Zarautz, 1896 – Tolosa, 1933) Tolosako enpresa bateko gerentea izan zen. 37 urterekin hil zen.

Literaturzalea zen, eta euskal literatura klasikoaz gain, Espainiako literatura klasikoa eta garaikidea, baita idazle latindarren eta greziarren testuak ere ezagutzen zituen. EAJko politikaria izan zen.

Obra Nagusiak

Poesia, antzerkia, narrazioa eta artikulugintzan aritu zen. Hauek dira bere lan garrantzitsuenak:

• Bizirik zegoela, Biotz-begietan (1932) liburua argitaratu zuen.
• Bultzi lehiotik poema azterketan sartuko da.
• Hil ostean, Umezurtz poemak (1934) eta Itz Lauz (1934) argitaratu ziren.

Estiloaren Ezaugarriak

Lizardiren estiloa oso pertsonala eta berritzailea izan zen, eta...

Erdialdeko Euskara: Sarrera

Koldo Zuazoren sailkapenaren arabera, erdialdeko euskara (edo gipuzkera) euskalki bizia da. Euskararen lurraldearen erdigunea hartzen du, batez ere Gipuzkoan (Irundik Debaraino, Donostia, Tolosa, Azpeitia eta abar) eta Nafarroako zati batean (Leitza eta Lekunberri ingurua). Euskara batutik Bizkaiko euskalkia baino hurbilago dago.

Euskalkiaren ezaugarri nagusiak

Hauek dira euskalki honen ezaugarri fonologiko, morfologiko eta sintaktiko nagusiak:

Fonologia (ahoskera)

• J ahoskatzeko gaztelaniazko era erabili ohi da (jan, jauna). Beste euskalki batzuetan y erabiltzen dute (yan, yauna).
• Oso ohikoa da R bokal artean galtzea: geo (gero), lanea (lanera).
• G kontsonantea ere erraz erortzen da bokalen artean: euzki (eguzki), nausi

1. EAEko egoera soziolinguistikoa

Euskal Herriko egoera normalizazio-prozesu konplexu batean murgilduta dago. Helburu nagusia herritarren hizkuntza-eskubideak bermatzea da, euskara gizarteko alor guztietara hedatuz. Hala ere, diglosia-egoera argia da: gaztelania da hizkuntza hegemonikoa eremu gehienetan, eta euskara, nahiz eta eskolatzearen bidez hedatu den, eremu murritzagoetan bizi da.

Gizartea anitzagoa da immigrazioak ekarritako hizkuntza-aniztasuna dela eta, eta erronka nagusia euskara eremu formaletatik informaletara pasatzea da, herritarren aktibazioaren eta hizkuntzarekiko atxikimenduaren bidez, euskararen erabilera eguneroko bizitzan sustatuz eta euskal gizartearen kohesioa indartuz gaur egungo testuinguru global honetan.

2. Elebitasuna:

1. Zer da iritzi publikoa?

• Adierazpen kolektiboa: Gizabanako askoren iritziaren adierazpen kolektiboa da, beren asmo, helburu, behar eta ideal komunengatik talde batean bildu direnak.
• Interes-taldeak: Gai batean interesa duen jendeak (edo gai horren emaitzaren eragina jasan dezakeenak) gai horren inguruko iritzi publikoa osatzen du.

2. Norberaren interesaren garrantzia

• Iritzi publikoa ez da denbora luzean mantentzen jendeak ez badu bere interesa erabat tartean ikusten.
• Alde psikologikotik ikusita, iritzi publikoa norberaren interesak zehazten du.
• Norberaren interesa inplikatuta dagoenean, ez da erraza iritzia aldatzea.

3. Gertaeren garrantzia iritzi publikoaren eraketan

• Iritzi publikoa gertaerekiko oso sentikorra da.
• Iritzi publikoak ez die gertaerei

Lore Jokoak eta Euskal Erakundeak

Lore Jokoak txapelketak Anton Abadiak sustatu zituen, Lapurdin hasi eta Hegoaldera zabalduz. Jose Manterolaren ipuin, saiakera labur eta antzerkiek ez zuten maila literario handirik. Lehiaketan saritutako lanik onenak Donostian argitaratu ziren aldizkarietan.

Idazle ugari nabarmendu ziren, besteak beste: I.P. Elizanburu eta H.E. Arrese Beitia.

Eusko Ikaskuntza

Euskaltzaleek sortu zuten. Elkarte honen kezkarik nagusiena irakaskuntza zen. Gerraren ondorioz, Hegoaldean jarraitzailerik gabe geratu zen.

Euskaltzaindia

Euskararen Akademia 1918an eratu zen. Lehen euskaltzainburua Resurrección M. Azkue abadea izan zen. Akademia 28 euskaltzain osok, 20 ohorezkok eta 100etik gora urgazlek osatzen dute. Xederik garrantzitsuenetako...