Xabier Lizardi: bizitza, obra eta estiloa

Laburpena

Dokumentu honek Xabier Lizardi (Jose Maria Agirre) idazle zarauztarraren bizitza, obra nagusiak eta estiloaren ezaugarriak aurkezten ditu. Prosaren eta poesiaren ezaugarriak, sinbolismoaren eragina eta gai nagusiak azaltzen dira. Ikasleak Lizardiren estiloaren berrikuntza eta euskal literaturan izan zuen eragina ulertuko ditu.

Funtsezko puntuak

Xabier Lizardi (Jose Maria Agirre) Zarautzen jaio zen 1896an eta Tolosan hil zen 1933an, 37 urte zituela.
EAJko politikaria izan zen eta Tolosako enpresa bateko gerentea.
Obra nagusiak: Biotz-begietan (1932), Umezurtz poemak (1934) eta Itz Lauz (1934).
Poesian hizkuntzaren adierazte trinkoa, molde laburreko estrofak eta musikaltasuna bilatzen zituen.
Frantziako sinbolisten eragina nabaria da bere poesian.
Aurreko joera erromantikoak hautsi nahi zituen: metafora eta konparazio ohikoak baztertu eta emozioa atzeratu zuen.

Frogatu zeure burua

Xabier Lizardi (Jose Maria Agirre)

Xabier Lizardi (jaiotzez Jose Maria Agirre, Zarautz, 1896 – Tolosa, 1933) Tolosako enpresa bateko gerentea izan zen. 37 urterekin hil zen.

Literaturzalea zen, eta euskal literatura klasikoaz gain, Espainiako literatura klasikoa eta garaikidea, baita idazle latindarren eta greziarren testuak ere ezagutzen zituen. EAJko politikaria izan zen.

Obra Nagusiak

Poesia, antzerkia, narrazioa eta artikulugintzan aritu zen. Hauek dira bere lan garrantzitsuenak:

Bizirik zegoela, Biotz-begietan (1932) liburua argitaratu zuen.
Bultzi lehiotik poema azterketan sartuko da.
Hil ostean, Umezurtz poemak (1934) eta Itz Lauz (1934) argitaratu ziren.

Estiloaren Ezaugarriak

Lizardiren estiloa oso pertsonala eta berritzailea izan zen, eta eredugarri bihurtu zen euskal literaturan.

Prosan

Naturaltasuna, atsegintasuna eta espresibitatea.
Garatuz joan ahala, prosa literarioagoa landu zuen, hainbat idazleren eredua izanik.

Poesian

Hizkuntzaren adierazteko gaitasun trinkoa bilatzen zuen.
Molde laburreko estrofa motak hobetsi zituen, eta bertsoaren erritmoa zaintzen zuen.
Oroz gainetik, musikaltasuna eta barietatea.
Frantziako sinbolisten eragina nabaria da: errealitatea sinboloen bidez sakonago ezagutu eta adierazi nahi zuen, musikaltasuna landuz.

Ezaugarri estilistiko orokorrak

Errima ezohikoak.
Hitz elkarketari eta eratorpenari ahalik eta probetxu handiena ateratzen zien, hizkuntza malgutuz.
Baliabide erritmiko ugari eta ezberdinak.
Moldaketa morfosintaktiko ezberdinak zerabiltzan: hiperbatona, zangalatraua, paralelismoa...
Hizkuntzaren molde arruntetik urrunduz, estrainamendu efektua sortzen zuen.
Literatura kultua egin nahi zuen.
Aurreko joera erromantikoak hautsi nahi zituen:
- Ohiko metafora eta konparazioak baztertuz.
- Emozio adierazpena atzeratuz.
Bertsolaritzatik bereizten diren neurriak erabiltzen zituen.

Gaiak

Esparru afektiboa.
Esparru sozio-politikoa (euskara eta herri konpromisoa).
Poetaren ni subjektiboa (naturan aurkitzen du bizi-existentziaren proiekzioa).

Poesiaren Definizioa Lizardiren Ahotik

El poeta (1930) artikuluan, honela definitzen du Lizardik bere poesia:

"Ikusmen berezi batez jantzitako edo hornitutako gizakia da poeta, eta errealitateko elementuak prisma sublimatzaile baten bidez begiratu eta modu harrigarrian aurkezten dizkigu."

Lizardiren begirada Biotz-begietan liburuko lehen lerroetan agertzen da:

"Biotz-begietan zatzaidate sortu: biotzenago batzuek; besteak betsein-betseñotan... Biotz-gabe eta itsu, nork, izan ere, bil olerti-loreak..."

Ohiko galderak

Noiz eta non jaio zen Xabier Lizardi?

Zarautzen jaio zen 1896an. Jaiotzez Jose Maria Agirre zuen izena.

Zein dira Xabier Lizardiren obra nagusiak?

Biotz-begietan (1932) bizi zela argitaratu zuen. Hil ostean, Umezurtz poemak (1934) eta Itz Lauz (1934) argitaratu ziren.

Zein eragin izan zituen Lizardiren poesian?

Frantziako sinbolisten eragina nabaria da. Errealitatea sinboloen bidez sakonago adierazi nahi zuen, musikaltasuna landuz.