Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Komunikazio Gaitasuna

Zer da?

Chomsky (1960): Gaitasun linguistikoa, hiztun idealak hizkuntzan sor daitezkeen esaldi zuzenak sortzeko arauen ezagutza eta testuinguruari egokitzeko gaitasuna.

Hymes (1977): Gaitasun komunikatiboa, Chomskyren balizko hiztun kontzeptuari kritika. Testuinguru jakinean nori zer eta zelan esan jakitea.

Teoria: Hiztunak esaldiak modu egokian sortzeko gaitasuna. Egoera egokia kontuan hartuta (esaldiak/egoera). Hiztun errealak: arau pragmatikoak ezagutu.

Metodo: Honen helburua - sintaxia, semantika, morfologia...

Komunikazio gaitasuna:

• 1.1 Antolaketa Gaitasuna:
  • 1.1.1 Hizkuntza Gaitasuna (fonetika, lexiko-semantika, morfologia, sintaxia)
  • 1.1.2 Diskurtso Gaitasuna (egokitasuna, koherentzia, kohesioa)
• 1.2 Pragmatika Gaitasuna:
  • 1.2.

Zer da Bidaia Gida Turistikoa?

Leku baten berri ematen duen testu informatibo deskriptiboa da. Bidaia gida turista edo bidaiarientzat propio prestatutako liburua da.

Hiri edo lurralde bati buruzko geografia eta historiako informazio orokorra, hirietako planoak, lurraldeetako mapak eta hiria ezagutzeko beharrezko informazioa izaten du. Horrez gain, hiria ezagutzeko proposamenak eta ibilbideak jasotzen ditu.

Gida Turistikoaren Egitura Nagusia

• Izenburua

  Laburra, zehatza eta erakargarria izan behar du. Tokiaren muina, “esentzia” laburbilduko du. Portada ere kontuan hartu beharreko elementua da, izenburua hantxe txertatu beharko baitugu.

• Sarrera

  Testu labur bat da, normalean letra bereziaz eta modu berezian aurkeztuko dena, besteetatik bereizteko.

Greziar zibilizazioaren jatorria

Greziar zibilizazioa jatorri desberdineko herrien baturatik sortu zen. K.a. II. milurtekoan hainbat herri ezarri ziren Balkanetako penintsulan eta Asia Txikiko kostaldean: akeoak eta dorioak. Jatorri desberdinak izan arren, denak bateratzen dituen kultura sortu zuten: hizkuntza, idazkera, pentsamoldea eta erlijioa partekatzen zituzten.

Polisak: Hiri-estatu independenteak

Kultura aldetik bat eginik egon arren, politikoki ez zuten batasunik; horregatik, greziarrak polis-en inguruan antolatu ziren. Hiri-estatu independente hauek beren legeak, txanpona eta armada zituzten. Sarritan elkarren artean gerran egoten ziren, baina kanpoko mehatxuen aurrean bat eginik erantzuten zuten.

Gobernu ereduak

• Tirania: Pertsona bakar

Noiz eman zen Euskal Herrian, Euskal Kantagintza Berria?

1961etik 1980ko hamarkadaraino eman zen Euskal Kantagintza Berria.

Euskal Kultura Garai Hartan

Euskal kultura azpiratua zegoen garai hartan. Euskal abesti herrikoiak jendartean entzuten ez zirenez, abesti zahar horiek jantzi berriekin aurkeztu zituzten.

Abestien Eduki Berriak

Euskal abestietan politika eta gizarte gaiak sartu zituzten, euskaldun jendea pizteko.

Eredu Artistikoak

Formaren ikuspegitik, Kataluniako, Frantziako eta Ameriketako hainbat egile abeslari hartu zituzten eredutzat.

Edukiaren Ekarpena

Edukiaren aldetik, gizarte injustiziak salatu eta bertako hizkuntza aldarrikatu zuten.

Kantautorearen Rola

Taldeetan abesteko ohituraren aurrean, kantautoreak "bakardadearen aroa" hasiko du.

• Bob

Bernardo Atxaga eta Obabakoak

Obabakoak lanak sari sortatxo bat irabazi zuen bere kalitateagatik, horien artean 1989ko Espainiako Literatur Sari Nazionala. 26 narraziok osatutako bilduma da eta bi zati nagusi ditu:

• Hamaika hitz Villamedianako herriaren ohoretan eta bat gehiago: Lehen atala.
• Gainerako hogeita bostak: Kotsu fantastikoa duten istorioak.

Obaba espazio geografiko bat da, beste denbora eta garai batekoa, non pertsonaiek eite berezi bat daukaten. Balio sinboliko handia du, Atxagaren erreferentzia-bilduma nagusia delako. Literaturan hizkuntza askotarikoa darabil obran, pertsonaien hizkuntza-mailaren arabera.

Idazlearen ibilbidea eta saiakerak

Bernardo Atxaga haur eta gazte idazlanetan saiatua da, itzulpengintzaren eremuan aritua eta oso...

Euskal Idazle Garaikideak

Martin Ugalde (Andoain, 1921 - Hondarribia, 2004) idazle nabarmena izan zen. 1961ean Iltzaileak liburua argitaratu zuen, helduentzako euskarazko lehen ipuin bilduma modernoa. Lan honetan, Gerra Zibilaren garaiko eta osteko krudelkeriak modu gordinean agertzen dira.

Anjel Lertxundi (Orio, 1948) euskal literaturaren erreferenteetako bat da. Bere lehen ipuin liburuari Hunik arrats artean (Lur, 1970) izena eman zion. Bertan, gai berriak –hala nola baserri giroa– eta idazkera teknika berritzaileak erabili zituen.

Mikel Zarate (Lezama, 1933 - 1979) idazle eta apaizak Ipuin antzeko alegi mingotsak (Zugaza, 1975) liburuan euskal gizarte modernoaren arazoak agertu zituen, sarritan alegia bidez.

Eleberri Motak

• Pertsonaiazko eleberria:

Charles Baudelaire

Erromantizismoaren gainbehera eta joera berriak

Erromantizismoaren sasoian bi joera nagusiren aitzindari izan ziren Gerard de Nerval eta Teophile Gautier, sinbolismoaren poeta lehenengoa eta parnasianismoarena bigarrena. Erromantizismoaren eraginez erorita zegoen poesia. Sentiberatasun belaxka horri aurka egiteko sortu zen parnasianismoa, eta poesia inpertsonala eta forma landua proposatzen zuen. Pinturara eta eskulturara jo zuten inspirazio bila.

Gerard de Nerval eta erromantizismo alemana

Alemanian bizi izan zen Nerval, eta hango erromantikoen eragina jasan zuen. Errealitatea eta ametsa nahasteko joera zuen, eta azkenean bere burua hiltzera eraman zuen. Nervalen literatura lan interesgarrienak hauek dira: Kimerak poesia liburua,...

Txomin Agirre (1864–1920)

Biografia

• Ondarroa, 1864 – Zumaia, 1920.
• Gasteizen ikasi zituen filosofia eta teologia.
• Zumaiako moja kameldarren komentuan apaiz.
• Euskaltzaindiaren kide hasieratik (1918).
• Berari zor diogu lehen euskal eleberria.

Idazlanak

• Ezaguna da bere eleberriengatik: ohitura eleberriak landu zituen, herri ohiturak eta herri hizkerak biltzen dituztenak.

"Auñamendiko lorea"

• Euskaraz idatzi zen lehenengo eleberria.
• Gaia: Kristautasunaren sarrera Euskal Herrian.
• Helburu didaktikoa.
• VII. mendean kokatua.
• Hiru ardatz nagusi: abertzaletasuna, euskaltzaletasuna eta kristautasuna.

"Kresala"

• Arranondoko (Ondarroako) arrantzaleen bizitzako ohiturak eta gorabeherak azaltzen ditu.
• Herritartasuna eta tradizioa defendatzen ditu, zibilizazio modernoaren

Perpaus Elkartuak: Sarrera

Perpaus elkartuak perpaus bat baino gehiago dituztenak dira, hau da, aditz bat baino gehiago dute.

Juntadura bidezkoak

Maila bereko perpausak elkartzen dira. Perpausak beregainak dira. Perpausak lotzeko juntagailuak erabiltzen dira.

Menderakuntza bidezkoak

Elkartzen diren perpausak ez dira maila berekoak. Perpaus nagusi bat eta horri txertatutako beste bat (edo batzuk) egoten dira. Perpausak lotzeko menderagailua erabiltzen da. Menderagailua aditzaren ondoan edo aditzari itsatsita doa.

Juntadura I: Alborakuntza

Juntaduran, maila bereko osagai beregainak elkartzen dira. Alborakuntza perpausak elkarren alboan edo ondoan jartzean datza; ez dago ageriko juntagailurik, baina juntatutako perpausek nolabaiteko lotura semantikoa...

Ihes Betean

Izenburua duen eleberri hau, Angel Lertxundik idatzi zuen 2006an. Idazle honek, gaztaro gorabeheratsuak izan dituen agurearen kontakizunak biltzen ditu liburu sorta honetan, 340 orritan hain zuzen. Alemania Hitlerzalean kokatzen da narrazio hau, eta Werner Lindeman nerabeak, Hitlerren jarraitzaile sutsuak, judutarra dela jakingo du egun batetik bestera, berak, hainbeste gorroto eta mesprezatu dituen horietako bat dela konturatuko da.

Lehen esan dudan bezala, 340 orritan kontatutako istorioa da, eta hiru pasartetan banatzen da:

Lehendabiziko partean, Werner gazteak Alemanian bizitako momentuak kontatzen dira, judu izan zela jakin arteko bizipenak, alegia; bigarren partean, Wernerren lehen ihesaldia kontatzen da, urruneko senide Angelorekin...