Euskarazko Perpaus Elkartuak eta Juntagailuak

Perpaus Elkartuak: Sarrera

Perpaus elkartuak perpaus bat baino gehiago dituztenak dira, hau da, aditz bat baino gehiago dute.

Juntadura bidezkoak

Maila bereko perpausak elkartzen dira. Perpausak beregainak dira. Perpausak lotzeko juntagailuak erabiltzen dira.

Menderakuntza bidezkoak

Elkartzen diren perpausak ez dira maila berekoak. Perpaus nagusi bat eta horri txertatutako beste bat (edo batzuk) egoten dira. Perpausak lotzeko menderagailua erabiltzen da. Menderagailua aditzaren ondoan edo aditzari itsatsita doa.

Juntadura I: Alborakuntza

Juntaduran, maila bereko osagai beregainak elkartzen dira. Alborakuntza perpausak elkarren alboan edo ondoan jartzean datza; ez dago ageriko juntagailurik, baina juntatutako perpausek nolabaiteko lotura semantikoa eduki behar dute. Lotura logikorik ez dutenak ezin dira juntatu.

Alborakuntza hutsa

Perpausak elkarren alboan daude eta ez dute ageriko lotura-elementurik, baina bai lotura semantikoa.

Errepikatzean datzan alborakuntza

Alboraturiko bi juntagaietan elementu bera errepikatuz edo elementu kideak emanez gauzatzen da, eta era guztietako hitz edo partikulak erabiltzen dira.

Hizkuntzalaritzako Oinarrizko Kontzeptuak

Arlo lexikoa

Gai batekin zerikusia edo lotura duten hitz guztiek osatzen dute.

Arlo semantikoa

Gaiarekin lotuta dauden hitzak dira, baina kategoria gramatikal bera dute.

Familia lexikoa

Gaiarekin lotuta daudenak eta erro edo sustrai bera dutenak dira.

Juntadura II: Juntagailuen Ezaugarriak eta Motak

Juntagailuek honako ezaugarri nagusiak dituzte:

• Hitz askeak dira; ez doaz beste hitz bati loturik.
• Juntatzen dituzten osagaien artean, juntagunean, kokatu ohi dira.
• Juntagailuak ezin dira metatu; hau da, zaila da bi juntagailu elkarren ondoan agertzea.

Emendiozko juntagailuak

Hauen bidez, juntatzen diren osagaiak elkarri batuta edo emendatuta agertzen dira.

Eta: Jon Parisen da, Imanol Hanburgon, Ander Bordelen eta ni Nizan.

Komunztadurari dagokionez, eta juntagailuaren bidez elkartutako osagaiak singularrean agertu arren (perpausak ez direnean), aditza pluralean joan ohi da (adibidez: Manex eta Garazi bikiak dira).

Juntagailu hautakariak

Hauen bidez lotutako osagaiek hautaketa edo aukera bat adierazten dute.

• Edo: Hiru edo lau lagun geratu ziren gaztetxean.
• Edota: Dantzatzen edota abesten ikusiko duzu herriko pilotalekuan.
• Ala: Etxean geratuko zara ala gurekin etorriko zara?
• Nahiz (...nahiz), zein: Hondartzan bainatuko gara, eguzkia nahiz euria izan.

Juntagailu aurkariak

Juntagailu hauek aurkaritza edo kontrakotasuna adierazten dute lotzen dituzten bi ideien artean.

• Baina: Garestia da, baina oso erosoa.
• Baizik / Baino: Ez da aita etorri, semea baizik. (Ezezko perpaus baten ondoren erabiltzen da.)
• Ezpada: Ez da aita etorri, ezpada semea. (Aurrekoaren antzekoa, forma trinkoagoan.)

Interjekzioak eta Haien Adierak

Hainbat emozio eta egoera adierazteko erabiltzen diren hitz edo esapide laburrak dira interjekzioak. Hona hemen adibide batzuk sailkatuta:

Poza adieraztekoak:

Iufa!

Haserrea adieraztekoak:

Kaka zaharra!

Arreta erakartzekoak:

E!

Adore ematekoak:

Aupa!

Indargarriak:

Arraioa!

Ustekabea adieraztekoak:

Oi!

Garrantzia kentzekoak:

Tira!

Baieztapenak:

Bai horixe!

Ezeztapenak:

Bai zera!