Euskal Idazle Klasikoak: Agirre, Lizardi eta Lauaxeta

Txomin Agirre (1864–1920)

Biografia

• Ondarroa, 1864 – Zumaia, 1920.
• Gasteizen ikasi zituen filosofia eta teologia.
• Zumaiako moja kameldarren komentuan apaiz.
• Euskaltzaindiaren kide hasieratik (1918).
• Berari zor diogu lehen euskal eleberria.

Idazlanak

• Ezaguna da bere eleberriengatik: ohitura eleberriak landu zituen, herri ohiturak eta herri hizkerak biltzen dituztenak.

"Auñamendiko lorea"

• Euskaraz idatzi zen lehenengo eleberria.
• Gaia: Kristautasunaren sarrera Euskal Herrian.
• Helburu didaktikoa.
• VII. mendean kokatua.
• Hiru ardatz nagusi: abertzaletasuna, euskaltzaletasuna eta kristautasuna.

"Kresala"

• Arranondoko (Ondarroako) arrantzaleen bizitzako ohiturak eta gorabeherak azaltzen ditu.
• Herritartasuna eta tradizioa defendatzen ditu, zibilizazio modernoaren jazarpenaren aurrean.
• Bizkaieraz idatzia.

"Garoa" (1912, Durango)

• Zabaleta baserrian garatzen da.
• Bere lanik ezagunena da.
• Bi mundu aurkezten ditu:
  • Euskal baserri eta mendiaren mundu idealizatua.
  • Hiri mundua, gizarte moral eta aberrikor jabea.

Jose Mari Agirre "Lizardi" (1896–1933)

Biografia

• Zarautz, 1896 – Tolosa, 1933.
• Umetan familia Tolosara joan zen.
• Zuzenbidea ikasi zuen Madrilen.
• Kultura suspertzailea izan zen.
• "Euskaltzaleak" elkartean parte hartu zuen.
• Egunkari bat sortu nahi izan zuen.

Obra

• Bere obran hiru elementu edo faktore nagusi daude:
  • BURUA: betebehar egituratzailea burutzen duena.
  • BIHOTZA: mundu subjektiboa.
  • BEGIAK: mundu objektiboa.

"Bihotz-begietan" (1932)

• Bizitzaz eta naturaz duen ikuspegi pertsonala ematen du.
• Gai nagusiak: izadia, heriotza, aberria eta euskara.
• Hizkuntza poetiko sakona landu zuen.

"Umezurtz-olerkiak" (1934)

• Lizardi hil eta urtebetera argitaratu zuen Aitzolek liburu hau.
• Gaiak: izadia, heriotza, aberria, euskara eta maitasuna.
• Maitasunaren helburua:

  "Elkar zoriona elkarrekin biziz osatu behar den eta elkarrekin osatuz bizi behar den zoriona."

Estepan Urkiaga "Lauaxeta" (1905–1937)

Biografia

• Laukiz, 1905 – Gasteiz, 1937.
• Umetan familia Murgiara joan zen.
• Loiolan apaiz-ikasketak hasi zituen. Aita Estefaniak literaturarako zaletasuna piztu zion, eta apaiz ikasketak utzi zituen.
• Euskal Herriko kultura mugimenduetan parte hartu zuen.
• Gerra piztu zenean, Euskal Gudarostea antolatu zuen. Intendentziako komandante izatera iritsi zen.
• Gernikako bonbardaketaren biharamunean harrapatu zuten, eta ekainaren 25ean Gasteizen fusilatu zuten.

Obra

"Bide barrijak" (1931)

• Euskal poemagintza berritu zuen.
• Gaiak: maitasuna, existentzialismoa, heriotza.
• Frantzia eta Europa izan zituen eredu.
• Jendeak ez zuen ulertu.

"Arrats Beran" (1935)

• Olerkigintza herrikoia landu zuen: herriko pertsonaietan oinarritutako baladak, erromantzeak eta kantak dira.
• Gaia: denboraren iragana.
• Espainiako literatura eta 27ko Belaunaldia izan zituen eredu.