Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Elkartegintza: Zer da eta Nola Sortu?

• Zer da elkarte bat? Eta fundazio bat? Jaso itzazu bakoitzaren definizioak.
• Zeintzuk dira elkarte baten egitekoak edo funtzioak?
• Zeintzuk dira elkarteek egiten dituzten ekintza eta jarduerak?
• Nola sortzen da elkarte bat?

Elkarteek zailtasun egoeran dauden pertsonei ematen dieten babesa, laguntza eta zerbitzuaz gain, gizartean hiritartasun aktiboaren eskubidearen adierazleetako bat ere bada: Parte-hartzeko Eskubidea.

Borondatezko parte-hartzearen bidez, honako balioak azaleratzen dira:

• Egotea
• Elkartasuna
• Ematea

Horretaz gain, langile, kontsumitzaile edo hautesle soila izan baino, partaidetzaren bidez, herritarra eragile gisa agertzen da, honakoak eskaini ditzakeena:

• Ideiak
• Irtenbideak
• Baliabideak

Gizarte Sustapeneko Kanpaina

1. Olerkigintza eta Euskalgintza XX. Mendearen Hasieran

Olerkigintza garai hartako kezka eta beharrek markatua dago, ezinbestean; euskalgintza, oro har, eta euskal literatura, bereziki. Karlistaldien ondorengo foruen galerak ia ezerezean utzi zuen Euskal Herriaren nortasun politikoa, eta galbide arriskutsuan euskara bera ere. Erromantizismoaren ezaugarrietako bat herri eta hizkuntza txikietako historia eta gaitasun bereziak azpimarratzea da. Orixe da XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran Euskal Herrian sumatzen dena ere: herriari eta hizkuntzari biziraupena emateko borondate indartsua.

Garai honetan sortutakoak dira itzal handiko erakunde ospetsu asko: Eusko Ikaskuntza, Euskaltzaindia, Euskaltzaleak... Abertzaleen bultzada erabakigarria...

Karmele Jaiok idatzitako ipuin sorta bati buruzko hausnarketa da hau. Bizitzako hainbat egoera desberdin islatzen ditu ipuin sorta honen bitartez, irakurleak identifikatuta senti daitezen.

Zero akats

Nik uste dut pertsona hobezina izatea gauza ona dela puntu bateraino. Nekanek beti behar ditu bere hiru boligrafoak, eta ez baditu, gaizki jartzen da. Horretaz ez ohartzetik zerbait gaizki ikustera pasatu da, eta bere inguru guztia behatzera. Horrek erakusten digu akats bat ikustean gauza guztiak behin eta berriz behatzen ditugula, ezer positiborik ikusi gabe.

Atzerako zenbaketa

Nik uste dut istorio honek erakutsi nahi digula gauzak aldatu egiten direla. Denak ez du berdin jarraituko kanpoan urteak igaro ondoren. Iragana markatuta geratzen zaigu, baina...

Euskal saiakeraren hastapenak eta garapena

Euskal saiakeraren bide malkartsua: Euskarazko saiakera eta hizkuntza handietako saiakera ez dira baldintza berdinetan garatu. Izan ere, ez dago XX. mendea baino lehenagoko euskarazko saiakerarik. Genero honek irakurle jantzi asko eskatzen ditu eta, garai hartan, Euskal Herrian ez zegoen halakorik; Jean Etxepare da salbuespen bakarra.

Garapena eta mugarri historikoak

Hego Euskal Herrian, gerra ostera arteko hutsune nabarmena dago. Orduan arte, irakastea, doktrinatzea eta propaganda ziren nagusi, ez hausnarketa sakona. 50eko eta 60ko hamarkadetako irakurleak ehunka intelektual gutxi batzuk baino ez ziren, antzeko kultura-sentiberatasuna eta pentsamendu politikoa zutenak.

1970-1975 urteetan, liburu itxurako...

Sinonimoak eta antonimoak: iaioa=trebea=/ baldorra traketsa///kopetilun=tuiste,goibel=/olai///onetsi=onartu=/gaitzetsi/// axolagabe=orduragabe=/arduratsu///ahaztu=berbati=/isila///nekez=kostada=/erraz///bukaera=amaiera=/hasiera///lokartu=loak hartu/= esnatu///urduri=keskatu=/ lasai/// astiro= geldo,motel,mantso=/azkar///samurtu=bigundu=/gogortu///dotore=ederra=/motza,itsusi.

Hiztegia: definizioak: ahobero=haserrekoa,sutsua///kopetilun=aurpegian tristura edo haserrea adierazi///buruzu=ergela///gibel handi= gauzak patxada handiz hartu///ilobusti=koldarra///burubero=fanatikoa///odolbero=mintzatzean,gauzak egiatan diren baino areagotuak azaldu/// muturluze= lotsagabea, berari ez dagozkion gaietan ere jakin- nahia duena.

Hizt eratorriak: luztun=hizleeta=...

Perpaus Konpletiboak

Zer? galderari erantzuten diote. Menderagailuak:

• -(e)la
• -(e)nik
• -t(z)ea, -t(z)eak, -t(z)eari, -t(z)eko…

Perpaus nagusia ezezkoa denean, -(e)nik erabiltzen da gehienetan.

Zehar Galderak

Konpletiboen antzekoak dira, baina azpian galdera bat dute. Zer? galderari erantzuten diote. Menderagailuak:

• -(e)n
• -ea… n
• -n ala ez

Adibideak: Ez dakit non dagoen / Galdetu ea etorri den / Ez dakit joango naizen ala ez.

Erlatibozko Perpausak

Bi perpaus elkartu nahi dira, bi esaldietan errepikatzen den hitzaren bitartez. Mendeko perpaus horiek izenaren ezkerretara agertzen dira, eta izen horri buruzko informazioa ematen dute. Menderagailuak:

• -(e)n
• -tako (-dako)
• -(r)iko

Denborazko Perpausa

Denborazko perpausek denbora adierazten dute. Perpaus nagusiak zer...

Euskarazko akatsen zuzenketa

Jarraian, testuetan ohikoak diren akats gramatikal eta ortografikoen zuzenketak dituzu:

• 1) 2000ko maiatzaren 11n, lehenbailehen.
• 2) Bertakoek arrainak harrapatu zituzten.
• 3) Arratsaldean elkar ikusiko dugu.
• 4) Aukera ezin hobea da; 2 eurotan botila bat olio eros dezakezu.
• 5) Azterketa 2011ko uztailaren 15ean izango da, goizeko 10:30ean.
• 6) Batez beste, 100 pertsona atera ziren onik bat-bateko eztanda hartatik.
• 7) Bezeroen % 57 pozik dago.
• 8) Burugogorra denez gero, etorriko da, baina ez du zertan etorri.
• 9) Datorren urtean ezkonduko zaren berria zabaldu da.
• 10) ETBko astearte gaueko saioan, BBK-ko hainbat ordezkari azaldu ziren.
• 11) Goazen azkar elizara, honezkero hileta hasita egongo baita.
• 12) Irakasleen % 25ek ontzat eman

Hutzuneak

1. 1. Irakasleek gure idazkera ulertu (dezaten / zezaten)
2. 2. Nik jertse gorria jantzi (dezadan / nezan)
3. 3. Zuk guri den-dena konta (diezaguzun / zeniezagun)
4. 4. (Zuk niri) irribarretxo bat egin (diezadazun / zeniezadan)
5. 5. Ez dugu nahi, inola ere, zuek eskola utzi (dezazuen / zenezaten)
6. 6. Zer egin behar dugu, zuek gu kontuan hartu (gaitzazuen / gintzazuen)
7. 7. Amak ez digu telebista pizten uzten; etxerako lanak ilundu aurretik egin (ditzagun / genitzan)
8. 8. Birritan eskatu digu ez esan berari gezurrik (diezaiogun / geniezaion)
9. 9. Nahiago nuke zortziak aldera etorriko bazintzaizkit, telebista konpon (nik zuei) (diezazuedan / niezazuen)
10. 10. Amak ez digu telebista pizten uzten; berari afaria ilundu aurretik egin (diezaiogun / geniezaion)
11. 11. Egia osoa

Jose Maria Iparragirre (1820-1881)

Urretxun jaioa, 14 urte zituela lehen Karlistaldian parte hartu zuen Gipuzkoako gudarostean. Bergarako besarkadaren ondoren, Frantziara erbesteratu eta gitarra lagun, kantari hasi zen. Napoleon III.ak Frantziatik kanporatuta, Suitzan, Alemanian, Italian, Ingalaterran eta Portugalen ibili zen. Ameriketara joan eta Argentinan zein Uruguain 23 urtez artzain ibili ostean, herrira itzuli eta Ezkio-Itsasoko Zozabarro baserrian hil zen.

Iparragirreren ekarpen artistikoa

Bat-bateko bertsogintzan ez zuen jardun, baina bertso-paperetan nabarmendu zen. Bere ondorengoek etengabe erabiliko dituzten gaiak eraberritu zituen: aberria, herriminia... (adibidez: “Gernikako arbola”, “Nere maitearentzat”, “Glu, glu, glu”,...