Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Bertsolaritza euskal kulturaren adierazpide indartsuenetakoa da, hainbat belaunalditako entzuleengana iristen jakin duelako.

Tradizioa eta Modernitatea Uztartzen

Bertsolaritzak gaur egun euskal kulturan duen sendotasunaren arrazoietako bat tradizioa eta modernitatea uztartzea da. Kultura adierazpide zaharra zena gai berrietara egokitzen asmatu da. Gaur egungo bertsolaritzan jartzen diren gaiak askotarikoak dira. Bertsolari gazteak, helduak eta zaharrak aritzen dira plazan elkarrekin kantuan, eta entzuleak ere belaunaldi ezberdinetakoak dira.

Bertsolari Txapelketen Historia

Lehenengo Txapelketa Donostian jokatu zen, 1935ean, eta Iñaki Eizmendi "Basarri" zarauztarrak irabazi zuen. Handik urtebete batera, Jose Lujanbio "Txirrita" bertsolari famatua...

Charles Baudelaire

7 urte zituela bere ama alargun geratu eta inoiz onartu ez zuen aitaorde militar batekin bizi behar izan zuen; harreman gatazkatsu hori zela eta, barnetegi batean sartu zuten. Gaztaroan Parisera joan zen zuzenbidea ikastera eta han, “poeta madarikatua” izendapenari eginez, gaugiroan, prostituten munduan eta drogen kontsumoan murgildu zen. Bizitza bohemio hori zela eta, familiak kezka handiak bizi izan zituen beti. Baudelairek gai, jarrera eta ideia berriak ekarri zituen poesiara:

• “HIRIA”: Hiria da leku poetiko berria, ez natura. Hiritarrak sustrairik gabeak dira eta harridura sentitzeko gaitasuna saldu dute. Indiferentzia eta axolagabetasuna dira nagusi hirian. Hirian dena erosi eta sal daiteke. Hiria zurrunbilo moduko

Euskalkien Sailkapenaren Azterketa Historikoa

2. Oihenarten Irizpidea eta Kritikak

Zein izan zen Oihenartek sailkapena egiteko erabili zuen irizpidea eta zein akats leporatu ahal zaio?

• Erromatar leinuen arabera sailkatu zituen.

3. Larramendiren Nafarroako eta Iparraldeko Euskalkien Bateratzea

Zergatik defendatzen zuen Larramendik Nafarroako euskalkiak eta iparraldekoak multzo berean sartu ahal zirela? Koldo Zuazo ados dago?

• Baskoienak eraman zituztela beraien euskara ipar Euskal Herrira.
• Ez dela zuzena iparraldekoa eta nafarroa desberdina zela.

4. Larramendiren Hipotesiak Erromatar Garaiko Hizkuntzei Buruz

Zer uste zuen Larramendik Erromatar garaian Espainiar penintsulan hitz egiten ziren hizkuntzez? Zer erakutsi nahi zuen Larramendi? Arrazoia zuen?

Ahozko Inprobisazioa

Ez da bakarra (adibidez, a capella edo musikarekin). Unean zuzeneko sorkuntzak dira, entzulearen parte hartzea beharrezkoa da (inprobisatzaile-entzule feedback-a).

Inprobisatzaileen pausuak

• Argudioen artean egokiena aukeratu.
• Argudioa ondo formulatu.
• Oin baliagarriak topatu.
• Koherentzia diskurtsoan.
• Denbora gutxian egin.

Bertsolaritza XXI. Mendera Bidean

XX. mendean bertsoak idatziak ziren; 60ko hamarkadatik aurrera, bat-batekoak egiten hasi ziren. Lehen adin batekoak ziren; gaur egun, denetarik dago. Bertsolaritzak gaien aldetik eraldaketa nabarmena izan du. XX. mende amaieran emakumeak eta ikasiak sartu ziren, jardunari buruzko hausnarketa eta berrikuntza nabaria ekarriz.

Bertsolaritzaren Eragileak eta Eboluzioa

• Gerra aurretik,

Analisiari ekitea

Analisiari ekingo diogu, testua hobeto ulertzen lagunduko duten zenbait kontzeptu argituz. Hona hemen termino batzuen definizioak:

• Tugurioa: Logela, etxebizitza edo establezimendu miserable eta txikia.
• Erlauntza: Garbitu gabeko minerala, meatik ateratzen den moduan.
• Harrobia: Mineralen erauzketa eta tratamendurako lurpeko instalazioa.
• Meatzea: Mineralen erauzketa eta tratamendurako lurpeko instalazioa.
• Enkarterriak: Meatze-gunea dagoen Bizkaiko ekialdeko lurraldea.

Vicente Blasco Ibáñez eta Literatura

Vicente Blasco Ibáñez Valentziako idazle ezagunak El intruso idatzi zuen. Zuzenbidea ikasi zuen eta errepublikanoen alderdikidea izan zen. Gazterik murgildu zen literaturan; hasieran, eleberri kostunbristak idatzi zituen, eta geroago,...

HITZ EGIN (sinonimoak): solas egin, ele egin, mintzatu, berba egin. (Definizioak eta sinonimoak) Berbaro (berbotsa): jende askok hitz egiterakoan hitz-zarata. Hizkera (berbaera): pertsona bakoitzak hitz egiteko era berezia. Solaskide (mintzaide, hizketakide): solasean parte hartzen duen pertsona bakoitza. Hizpide (solasgai, mintzagai): hizkera-gaia edo aitzakia. Eleketari (berbots, berbalapiko, hitzontzi, berbontzi): hitz asko egiten duena. (DEFINIZIOAK) MUTU: hitz egiteko ahalmena ez duena. BERBALAPIKO: asko hitz egiten duena. AHO GARBIKO: irainik ez, hitz itsusirik erabili gabe hitz egiten duena. AHOBERO: mintzatzean gauzak puztuta azaltzen dituena. TOTEL: hitz egiterakoan hotsak jarraian egiteko zailtasunak dituena. ITXURA (sinonimoak):...

XVI. Mendeko Euskal Literatura

Bernart Etxepare

Bernart Etxepare (Sarrasketa, 1475) Eiheralarreko erretore izan zen. Biarnon espetxeratu zuten Nafarroako gerran Gaztelako erregearen alde agertzeagatik (etsaien salaketa faltsua izan zela dio poema batean). Geroago, Eiheralarrera itzuli zen.

Linguae Vasconum Primitiae (Bordele, 1545)

“Euskaldunen hizkuntzaren hasikinak (lehen fruituak)”

Obraren ezaugarriak

• Garaziko baxenafarreraz idatzia.
• 15 poema gai desberdinei buruz:
  • 2 gai erlijiozkoak.
  • 10 amodiozkoak.
  • 1 kartzelan zigortu zuteneko autobiografia.
  • 2 kopla euskara goraipatzeko: Kontrapas eta Sautrela.

“Kontrapas” eta “Sautrela” dira liburuko azken poemak, eta euskarari eskainiak dira. Euskara, inprimatzearen laguntzaz, beste hizkuntzen plazara...

Gerra aurreko erakundeak eta taldeak (2. unitatea)

Aurrekoak

XX. mendearen hasierarekin batera, aldakuntzak datozkio euskal literaturari. Aurreko hamarkadan susperraldia sumatzen da:

• Iparraldean: Ohiko eliz liburugintzaz gain, poesiak eta kazetaritzak urrats garrantzitsuak emango ditu XIX. mendearen azken urteotan.
• Hego Euskal Herrian: Foruen galerak (1876) eta iraultza industrialak dakarten egoera sozio-politiko berriak euskararen aldeko mugimendu berriak bideratuko ditu.

Garai hartako euskal gizarteak gabezia eta hutsune larriak ditu literatura moderno eta indartsua sortu ahal izateko. Kultura eta hezkuntza mailako egitura egokia falta zaio:

• Hizkuntza batu eta normalizatua.
• Euskarazko eskola-sistema.
• Unibertsitate publiko euskalduna.
• Hauek gauzatzeko

Mugimendu eta Efektu Zinematografikoak

1. Kortea: Plano batetik bestera pasatzen da, tartean ezer sartu gabe.
2. Fundidoa: Plano bat eta bestea gainjartzea da.
3. Gortinatxoa (Cortinilla): Efektu bereziak dira; plano bat txikitu eta urrundu egiten da.
4. Elipsea: Elipsean gauza bat ulertaraztea da.
5. Traveling: Kamera tokiz mugitzen da.
6. Gruarekin: Traveling-a eta panoramika, bien mugimenduen batura da.
7. Toma Aerea: Kamera helikoptero atean jartzen da eta handik grabaketa bat egiten da.
8. Barridoa: Kamerak egiten duen mugimendu azkar bat da.
9. Plano Kontra Plano: Elkarrizketak grabatzean erabiltzen da.
10. Pantailaren Banaketa: Pantaila 9 zatitan egiten da; erdiko lauak erabiltzen dira informazio interesgarria jartzeko.
11. Ikus Efektuak: Ordenagailuz egin ohi dira asko. Leherketak,

NOR-NORI aditzak

• Niri prakak apur dakizkidake.
• Zuri azterketa txarto irten dakizuke, nahiz eta asko ikasi.
• Nori gerta dakioke horrelakorik?
• Zuei orriak gal dakizkizueke.
• Langileari lana amai dakioke.
• Oso larri dago, edozein momentutan hil dakidake niri.
• Irakasleari fotokopia madarikatu hauek buka dakizkieke.
• Edonori zula dakioke gurpila autobide zahar honetan.
• Ume txikiari puxikak apur dakizkioke.
• Zuen gurasoei gezurra irudi dakieke zuek egin duzuena.
• Horrela gastatzen baduzue, ura berehala amai dakizueke.
• Zuri ezin dakizuke ezer esan! Beti haserretzen zara!

NOR-NORI-NORK aditzak

• Langileak ugazabari soldata-igoera eska diezaioke.
• Umeek amari opari polita elkar diezaiokete.
• Zuek ezin diezadakezue niri horrelako gezurrik konta!
• Patxik irakasleari hitz egiteko