DBH mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Jonek liburu zahar batzuk aurkitzen ditu Berrota baserriko ganbaran. Liburuak or bizi izan zen neska bati buruz hitz egiten zuen. Neskato hau Miren deitzen zen, bere familia oso txiroa senez beste familia bati saldu egin zuten. Denbora pasa ondoren Miren bizi den baserriko jende guztia hiltzen, psikologikoki txarto egoten edo bidai batean egonda Miren bere aitaordearekin gelditzen da etxean. Bere aitaordea ia beti kanpoan dago horregatik Miren ia beti bakarrik dago bere txakurrarekin (Alaia). Egun batean kaletik joaten zenean ijito batekin topo egin zen eta beraz maitemindu egin zen. Bere aitaordea egun batean mozkortuta heldu zen etxera eta bera urratzen saiatu egin zen baina bat-batean Alberto(ijitoa) agertu zen eta bere aitaordea hil egin...

1. Gaia: Hiztegia

Sinonimoak

• Hotsak: Irrintziak
• Ileorde: Peluka
• Galdetu: Galdegin
• Azaldu: Agertu
• Zerbitzaria: Morroia
• Aho-uhalde: Hede
• Nagusia: Burua
• Kaskagorri: Ile-gorri
• Debekatua: Galarazita
• Mutur: Moko
• Oihal: Ehun
• Buruko: Kapela
• Zintzilik: Eskegita
• Txukun: Garbi
• Aberatsak: Dirudunak
• Iratzeak: Garoa
• Jaiki: Altxatu
• Segitzea erabaki: Jarraitzea erabaki
• Ondora etorri: Hurbildu
• Mentura: Asturu
• Jazoera: Gertakizun
• Ondiko: Ezbehar
• Galzori: Peril

Antonimoak

• Azaldu: Desagertu
• Debekatu: Onartu, baimendu
• Nagusi: Morroi
• Aberats: Txiro, Pobre
• Txukun: Zikin
• Segitu: Gelditu, Utzi

Hitz-aukeraketa eta Esamoldeak

Aitonek beti kontatzen dizkigu gaztetako gorabeherak.

Garai batean oso ezagunak ziren euskal kortsarioen ibilerak itsasoetan.

Udan kanpoko neska batekin afera izan duela esan digu...

Txomin aguirre: ondarruan 1864-1920, 3 liburu: auñamendiko Lorea(1897), kresala(1906) eta garoa(1912) euskal letren munduan, aurrerapen asko egin zituen.

Kirikiño: mañarian 1866-1929, 2 liburu: anton berakatz(1914) abarrak(1918)1. Mundu gerra kronika. Euzkadi egunkarian. Herriko hizkera, idazkera ezerrazak, irudi aberatsak. bizkaian euskaltzaletasuna indartu egin zuen.

Pizkundea: XX. Mende hasieran Euskal kultura sustatzeko ahalegin handiari deritzo.

Pizkundea gertatu zen aldaketa sozioekenomikoengatik.

Egoera sozioekonomikoa: Industrializazioa, langileen mugimendua, tradizioekin haustura, abertzaletasunak indarra hartu eta kulturari bultzada eman.

Gertaerak: industrializazioa… eta gerraurea(Euskal Irakaskuntzaren hastapenak, Euskalgintzaren...

Menderakuntza: Definizioa eta Menderagailuak

Menderakuntza: Perpaus bat beste baten barruan txertatzean datza. Perpaus mendekoa esaten zaio, eta perpaus nagusiaren osagai bilakatzen da. Menderakuntzan menderagailuak erabiltzen dira. Menderagailuak aurrizkiak, atzizkiak edo aditzaren alboan jarritako hitzak dira.

Perpaus Osagarriak

Perpaus Osagarriak: ‘Zer?’ galderari erantzuten diote eta objektu funtzioa betetzen dute gehienetan.

Adierazpen-perpaus Osagarriak

Adierazpen-perpaus arruntak dira, baina perpaus nagusi baten mende daude.

• Aditz jokatuekin: -(e)la, -(e)nik
• Aditz jokatugabeekin: -t(z)ea (baiezkoa), -t(z)erik (ezezkoa)

Aginte-perpaus Osagarriak

Aginte-perpaus arruntak dira, baina perpaus nagusi baten mende daude. Aditza baiezkoa zein ezezkoa...

Ahalera

1. Gure lagunek ezin dezakete/zezaketen/lezakete ezer egin, guk ez badiegu.
2. Gu ohera goiz joan gaitezke/gintezkeen/gintezke, baina ez dugu nahi.
3. Zuek (niri) dei zakizkidakete/zenkizkidaketen/zenkizkidake ortera, baina niri...
4. Bizikleta ekartzea ahaztu egin zait... diezadakete/ziezadaketen/liezadekete (niri)?
5. Aizu, Mikel, hurbil diezaieke/zeniezaiekeen/zeniezaioke hor dagoen liburu hori?
6. Botika horrek kalte egin diezazuke/ziezazukeen/liezazuke.
7. Guri bila etor dakiguke/zekigukeen/lekiguke zure ama, goizeko...
8. Zure lagunei azterketako data ahaztu dakieke/zekiekeen/lekieke, apuntatzen ez badute.
9. Ikasleei esan diezaiedake/niezaieken/niezaieke (nik) azterketako nota?
10. Zuek ni utz nezakezue/nintzakezuen/nintzakezue bakean, mesedez?
11. Nire amak zu kotxez eraman

...

FONEMA: Ahoskatu aurretik soinuez dugun irudi abstraktu eta mentalari deritzo fonema. Fonemak soinu idealak dira, hizkuntza mailakoak. Esanahirik ez badute ere, hitzen esanahia aldatzeko gaitasuna dute. Adibidez: Hala, urde eta urte. Euskarak 29 fonema ditu.

...

...

Euskal Ohitura Eleberria: Ezaugarriak eta Egileak

Euskal ohitura eleberriak herri bateko ohiturak eta bizimodua deskribatzen ditu, historia baten inguruan.

Ezaugarri nagusiak

• Europako ohitura eleberria XIX. mendean sortu zen; Euskal ohitura eleberria, berriz, XX. mendean.
• Baserri giroaren eta arrantzaleen bizimoduaren aldekoa.
• Euskaltzaletasunak, abertzaletasunak eta kristautasunak garrantzi handia dute.
• Bizimodua: ideala, ona eta garbia.
• Kanpotik etorritako pertsonaiak oso gaiztoak dira.
• Pertsonaia sinpleak: zintzoak oso zintzoak eta gaiztoak oso gaiztoak.

Txomin Agirre (1864-1920)

Ondarroan jaioa, euskal idazlea. Kapilaua eta apaiza izan zen Gasteizko seminarioan eta Karrantzan. Euskaltzaindia sortu zenean, euskaltzain oso eta zuzendari izan zen.

Euskal...