Pizkundea eta ohiturazko eleberriak euskal literaturan

Txomin aguirre: ondarruan 1864-1920, 3 liburu: auñamendiko Lorea(1897), kresala(1906) eta garoa(1912) euskal letren munduan, aurrerapen asko egin zituen.

Kirikiño: mañarian 1866-1929, 2 liburu: anton berakatz(1914) abarrak(1918)1. Mundu gerra kronika. Euzkadi egunkarian. Herriko hizkera, idazkera ezerrazak, irudi aberatsak. bizkaian euskaltzaletasuna indartu egin zuen.

Pizkundea: XX. Mende hasieran Euskal kultura sustatzeko ahalegin handiari deritzo.

Pizkundea gertatu zen aldaketa sozioekenomikoengatik.

Egoera sozioekonomikoa: Industrializazioa, langileen mugimendua, tradizioekin haustura, abertzaletasunak indarra hartu eta kulturari bultzada eman.

Gertaerak: industrializazioa… eta gerraurea(Euskal Irakaskuntzaren hastapenak, Euskalgintzaren eragileak) lirika (Olerkigintzaren Pizkundea) narratiba(lehen nobelak, ipuingintza) Dramatika(antzerkiaren urrezko aroa) Kazetaritza(hegoaldean, iparraldean)

Euskaraz idatzitako lehen nobela: auñamendiko lorea(1897-txomin aguirre)

XX. Mende hasieran euskal cultura sustatzeko ahalegin handia(hizkuntzan, etnografian eta arkeologian) euskarazko kazetaritzan hastapenak eta euskal eskolak agiteko lehen saiakera(pizkundea). Literaturarekiko ardura eta jakinmina piztu zen, poesian benetako loraldia, narratibagintzan ez. Liburuak argitaratzen hasi(aldizkarietan,egunkarietan(bi genero: ipuinak eta eleberriak))

Ipuinak: eleberrietan baino kontzentratuagoa dago kontakizuna, 2 mota: herri ipuina eta ipuin literarioa. Hiru egile: Jean barbier, kirigaya(abarrak) eta urruzuno.

Eleberriak: gaur egun lantzen da gehiago, XIX mendean gailurrera iritsi, irakurrienak: eleberri realistak, abenturazkoak eta ohiturazkoak

Lehen euskal nobela haiek kondaira eleberriak, kondaira eleberriak, ohiturazko eleberriak eta Ameriketako pasadizoak kontatzen dituztenak dira. Nobela guztiak tradizionalak dira: baserriko eta itsas herrietako giroa, hiriak eta industria bigarren mailan uzten dute. Gairik erabiliena: euskara, fedea, euskal ohiturak, erlijioak eta moral katolikoak. Manikeismo handia dute nobelak(onen eta txarren arteko egoera inozoak). Ez dira trama sendoko nobelak: giroa, pertsonajeak, elkarrizketak, herriko eukeran idaztea, hori zen importantea. Era tradizionalean kontatuta(gertaerak kronologikoki, hirugarren pertsonan, erritmo geldoa, astunak)(flasback, denboran saltoak eman, narratzaile desberdinak, monologoak). Deskribapen ugari baina luzeak eta geldoak, akzio gutxikoak. Pertsonaiak ez dute bilakaera handirik. Hizkuntza garbia: erdarakadetatik alde egin, berba jatorrak, erakargarriagoak dira  hizkuntzaren ikuspuntutik. Txomin Aguirre: ipuinak, olerkiak, artikuluak, biografiak, gehian bat eleberriak(Auñamendiko Lorea-eleberri historikoa)(kresala eta garoa- ohiturazko eleberriak) Jon Manuel Etxeita: ohitura eta abenturazko nobelak idatzi(josecho)(Javoterri maitia) artzain giroko nobela.