Beste ikastaroak mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Euskal poesia modernoa: laburpena

Beitiaren poemak Euskal poesia modernoaren hasiera erakusten du (herrien kezkak: foruen galera, etab.). 1876tik gerra arte erromantizismo abertzaleak nagusi izan ziren.

Hasierako aroa (1876–gerra arte)

Ezaugarriak:

• Gizakiaren nagusitasuna.
• Norbanakoaren "Ni" munduko ardatz gisa.
• Herri bakoitzak bere nortasuna.
• Abertzaletasuna.
• Izadia idazlearen sentimenduen islatzat hartzea.
• Iragana eta sentimendu negatiboak.

Gaiak: maitasuna, gizakiaren patu tristea eta nitasuna.

Testuinguru — politika eta kultura

Politika: Foruen galerak euskaldunak soldadusera egitera derrigortu zituen.

Kultura: Karlistaldien porrotek euskaldunak kulturagatik eta hizkuntza zaintzaz gehiago ardurarazi zituzten.

XX. mendea eta euskal olerkigintza

XX....

Oinarrizko Kontzeptuak

Eduki motaren arabera

• Tragedia: Protagonistek amaiera gaiztoa dute. Bukaera tragikoa; heriotza.
• Komedia: Umorezko antzerkia.
• Drama: Tragediako eta komediako elementuez osatua.

Egituraren arabera

Narrazioaren osagai berak ditu:

• Hasierako egoera: Non eta noiz gertatzen den azaltzen du.
• Arazoa: Hasierako egoera aldatzen duen edozein ekintza edo gertakariren bidez aurkezten da.
• Ekintzak: Arazoaren ondoriozko emaitzak dira. Pertsonaien erreakzioak ere ekintzen sailean kokatzen dira.
• Ondorioa: Ekintzen amaiera da. Gertaeren artean beti da bat besteekiko nabarmentzen dena, eta arazoei irtenbidea ematen diena.
• Bukaerako egoera: Obra ixtean lortzen den egoera.

Barne-egiturak trama eta argumentua garatzen ditu. XVI. eta XVII. mendeetan zehar,...

Garoa (Txomin Agirre, 1912)

Sarrera eta testuinguru historikoa

Aztergai daukagun pasartea Txomin Agirrek (1864-1920) idatzitako Garoa eleberriari dagokio, 1912an argitaratua. Agirre apaiz eta idazlea ohiturazko eleberri apologetiko edo idealizatzailearen arkitekto nagusia da. Auñamendiko lorea (1898) lanaren ondoren (lehen euskal eleberritzat hartua), itsasoko bizitza islatu zuen Kresala (1906) idazlanean, eta mendiko zein baserriko mundua Garoa maisulanean.

Testuingurua: 1876an foruak deuseztatu ondoren, euskal gizarte tradizionalak krisi identitario sakona jasan zuen. Industrializazio masiboak, hiritartzeak eta immigrazioak euskararen esparru soziala txikitu eta hirietan burgesia handi erdalduna sortu zuten. Giro honetan, Euskal Pizkundea eta...

Sarrera eta Testu Mota

Testu-mota: Idatzitako eta izendun testua argitaratzen da. Testu-motari dagokionez, argudio-testua da; izan ere, bere helburu komunikatiboa iritzia adieraztea, hausnararaztea eta iritzia aldarrikatzea da. Testu motari dagokionez, albistea edo iritzi-artikulua da, non iritzi pertsonala ematen den.

Igorleak bere iritzi gisa plazaratzen du. Hori horrela, puri-purian dagoen gaia da. Tesiaren egitura hainbat modutan ager daiteke: hasierakoa, induktiboa, zirkularra edo errepikatua. Testuak hiru zatiko egitura du: sarrera (paragrafo batzuetan), argudioen gorputza eta amaiera.

Modalizazioa eta Hizkuntza Baliabideak

Bestalde, modalizazioari dagokionez, subjektibotasun adierazleak nabarmenak dira. Aditz-denborak adierazlea, ahalera,...

Morfologiaren Oinarrizko Kontzeptuak

1. Zein datu-motatarako izan daiteke egokia "item-eta-prozesua" hurbilketa morfologikoa?
Hurbilketa hau bereziki erabilgarria da lagune, mendie eta etxea alderatzen baditugu. Prozesua bakarra da: "definitua/artikuluduna egin", eta /-a/ segmentua gehitzen zaio. Segmentu hori modu desberdinetan gauzatzen da testuinguruaren arabera, baina funtzio bakarra du.

2. Zer du "zendu" hitzak aipagarririk?
Forma jokatu batetik (zen) sortutako hitz berri bat dela; euskaraz gutxitan gertatzen den fenomenoa da hori.

3. Eman morfemaren definizio bat.
Funtzio gramatikala duen hizkuntzaren zati txikiena da. Morfema hitz oso bat izan daiteke (adibidez, esku), edo hitz baten zati esanguratsu bat (adibidez, etorriko hitzaren -ko).
Beste

1. EAEko egoera soziolinguistikoa

Euskal Herriko egoera normalizazio-prozesu konplexu batean murgilduta dago. Helburu nagusia herritarren hizkuntza-eskubideak bermatzea da, euskara gizarteko alor guztietara hedatuz. Hala ere, diglosia-egoera argia da: gaztelania da hizkuntza hegemonikoa eremu gehienetan, eta euskara, nahiz eta eskolatzearen bidez hedatu den, eremu murritzagoetan bizi da.

Gizartea anitzagoa da immigrazioak ekarritako hizkuntza-aniztasuna dela eta, eta erronka nagusia euskara eremu formaletatik informaletara pasatzea da, herritarren aktibazioaren eta hizkuntzarekiko atxikimenduaren bidez, euskararen erabilera eguneroko bizitzan sustatuz eta euskal gizartearen kohesioa indartuz gaur egungo testuinguru global honetan.

2. Elebitasuna:

1. Zer da iritzi publikoa?

• Adierazpen kolektiboa: Gizabanako askoren iritziaren adierazpen kolektiboa da, beren asmo, helburu, behar eta ideal komunengatik talde batean bildu direnak.
• Interes-taldeak: Gai batean interesa duen jendeak (edo gai horren emaitzaren eragina jasan dezakeenak) gai horren inguruko iritzi publikoa osatzen du.

2. Norberaren interesaren garrantzia

• Iritzi publikoa ez da denbora luzean mantentzen jendeak ez badu bere interesa erabat tartean ikusten.
• Alde psikologikotik ikusita, iritzi publikoa norberaren interesak zehazten du.
• Norberaren interesa inplikatuta dagoenean, ez da erraza iritzia aldatzea.

3. Gertaeren garrantzia iritzi publikoaren eraketan

• Iritzi publikoa gertaerekiko oso sentikorra da.
• Iritzi publikoak ez die gertaerei

Garoa (1912) eta Txomin Agirre

1876an, Guda Karlista amaitu eta foruen galera gertatu zen. Horrek politika eraberritzea eta alderdi modernoen agerpena ekarri zuen: euskal abertzaletasunaren eta sozialismoaren sorrera. XX. mende hasieran, industrializazioak ekonomia hobetu zuen, baina immigrazioa dela eta, euskarak indarra galdu zuen gaztelaniaren eta frantsesaren aurrean. Horren aurrean, euskal pizkundea sortu zen.

Txomin Agirre apaiz eta idazleak, Garoa, Kresala eta Auñamendiko Lorea eleberriak idatzi zituen. Bere ideologia hiru ardatzetan oinarritzen zen: kristautasuna, euskalzaletasuna eta abertzaletasuna.

Analisi teknikoa

• Pertsonaiak: Lauak, bilakaerarik gabeak (deskribapen esentzialista).
• Narratzailea: Orojakile iruzkingilea, heterodiegetikoa

Zer da "Paisaia linguistikoa"?

Paisaia linguistikoa espazio publikoan agertzen diren hizkuntzen multzoa da. Hizkuntza baten estatusaren eta indar sozialaren adierazle objektiboa da.

Euskadiko paisaia linguistikoan euskararen eta gaztelaniaren arteko oreka ez da simetrikoa; euskararen presentziaren ikusgarritasunak zuzenean eragiten dio hizkuntzaren prestigioari eta herritarren erabilerari. Euskal eskola sistemak paisaia linguistiko hori normalizatu nahi du, euskara gizartearen alor guztietan ikusgai egon dadin eta euskara gizarte-hizkuntza bizia izan dadin, herritarren arteko harremanak hobetuz eta euskararen presentzia indartuz.

Zer dira Gune Soziolinguistikoak?

Gune soziolinguistikoak udalerriak euskaldunen portzentajearen arabera sailkatzen...

Egun, pil-pilean dagoen hizpidea da adimen artifizialaren erabileraren gorakada eta horrek gizartean sor ditzakeen ondorioak. Ez dago duda-mudan jartzerik azken urteotan teknologia honek gure eguneroko bizitzan gero eta presentzia handiagoa duela; hala diote adituek, behintzat. Izan ere, atzo bertan irakurri nuen artikulu batean aipatzen zen adimen artifizialeko tresnek gero eta gehiago ordezkatzen dituztela gizakiak hainbat lanpostutan, eta horrek kezka sozial eta etiko ugari sortzen dituela. Beraz, gai hau ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Arrotza egiten al zaizu gai honen inguruko kezkak entzutea? Ba al zenuen datu honen berririk?

Adimen Artifizialaren Terminologia Garrantzitsua

Kontzeptu Orokorrak