Garoa (1912) eta Txomin Agirre

1876an, Guda Karlista amaitu eta foruen galera gertatu zen. Horrek politika eraberritzea eta alderdi modernoen agerpena ekarri zuen: euskal abertzaletasunaren eta sozialismoaren sorrera. XX. mende hasieran, industrializazioak ekonomia hobetu zuen, baina immigrazioa dela eta, euskarak indarra galdu zuen gaztelaniaren eta frantsesaren aurrean. Horren aurrean, euskal pizkundea sortu zen.

Txomin Agirre apaiz eta idazleak, Garoa, Kresala eta Auñamendiko Lorea eleberriak idatzi zituen. Bere ideologia hiru ardatzetan oinarritzen zen: kristautasuna, euskalzaletasuna eta abertzaletasuna.

Analisi teknikoa

• Pertsonaiak: Lauak, bilakaerarik gabeak (deskribapen esentzialista).
• Narratzailea: Orojakile iruzkingilea, heterodiegetikoa

Egun, pil-pilean dagoen hizpidea da adimen artifizialaren erabileraren gorakada eta horrek gizartean sor ditzakeen ondorioak. Ez dago duda-mudan jartzerik azken urteotan teknologia honek gure eguneroko bizitzan gero eta presentzia handiagoa duela; hala diote adituek, behintzat. Izan ere, atzo bertan irakurri nuen artikulu batean aipatzen zen adimen artifizialeko tresnek gero eta gehiago ordezkatzen dituztela gizakiak hainbat lanpostutan, eta horrek kezka sozial eta etiko ugari sortzen dituela. Beraz, gai hau ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Arrotza egiten al zaizu gai honen inguruko kezkak entzutea? Ba al zenuen datu honen berririk?

Adimen Artifizialaren Terminologia Garrantzitsua

Kontzeptu Orokorrak

Euskararen Aberastasuna: Esaerak, Esamoldeak eta Baztango Hizkera

Euskal hizkuntzaren aberastasuna eta aniztasuna aztertzen dituen dokumentu honetan, esaera zaharrak, eguneroko esamoldeak eta Baztango euskalkiaren berezitasunak aurkituko dituzu. Testua zuzendu, hobetu eta SEO-rako optimizatu da, irakurketa errazagoa eta ulergarriagoa izan dadin.

Euskal Esaera Zaharrak eta Beren Azalpenak

Euskal esaera zaharrek gure arbasoen jakinduria eta bizipenak islatzen dituzte. Hona hemen batzuk, beren esanahiarekin batera:

• A ze parea, karakola eta barea!
  Azalpena: Guztiz antzekoak diren eta elkarrekin ibiltzen diren pertsonen bikoteari esaten zaio.
• Abenduko eguna, argitu orduko iluna.
  Azalpena: Abenduko egunak oso motzak direlako, denbora laburra eta azkartasuna

2.4 Irakurketa ereduak: eredu elkarreragilea (2. GAIA) I IRAKURKETA PROZESUA

- Goranzko eredua - Testuan jartzen du indarra, testuak gordetzen du ulermenerako giltza IRAKURKETA PROZESUA

- Beheranzko eredua - Irakurlearengan jartzen du indarra, irakurlearen esku dagoen guztiz ulermena. Goranzko ereduan ez bezala, eredu hau ez da testuaren oinarritzen, ez eta irakurlearengan ere, beheranzko ereduaren ez bezala. Biak dira garrantzitsuak: Hitz-gakoa da elkarreragina. Alde batetik, irakurlearen eta testuaren bi mutur horiek dauzkagu, baina orain elementu berri bat agertzen zaigu, orain arte kontuan hartzen ez zena, irakurketa azaltzeko: testuingurua. Testuinguruak irakurketa ez ezik, ulermena ere baldintzatzen du. Eredu honetan oinarritutako irakaskuntzaren...

1. Ahalera (Oraina)

A) NOR

• Ni: naiteke
• Hura: daiteke
• Gu: gaitezke
• Zu: zaitezke
• Zuek: zaitezkete
• Haiek: daitezke

B) NOR-NORK

Egin, jan, ikusi... bezalako aditzetarako / Para verbos como hacer, comer, ver...

• Nik (hura): dezaket (Yo puedo hacerlo)
• Hark (hura): dezake (Él/Ella puede hacerlo)
• Guk (hura): dezakegu (Nosotros podemos hacerlo)
• Zuk (hura): dezakezu (Usted puede hacerlo)
• Zuek (hura): dezakezue (Vosotros podéis hacerlo)
• Haiek (hura): dezakete (Ellos/as pueden hacerlo)

2. Aditz trinkoak

Orainaldia

• EGON (Estar): nago, zaude, dago, gaude, zaudete, daude.
• JOAN (Ir): noa, zoaz, doa, goaz, zoazte, doaz.
• ETORRI (Venir): nator, zatoz, dator, gatoz, zatozte, datoz.
• IBILI (Andar/Estar): nabil, zabiltza, dabil, gabiltza, zabiltzate, dabiltza.
• JAKIN (Saber): dakit, dakizu,

Literatura

1. Ilustrazioa

XVIII. mendean zehar, Ilustrazioaren oihartzunak heldu ziren Euskal Herrira. Ezaguna denez, Ilustrazioak arrazoiaren nagusitasuna goratu zuen, eta horren ondorioz, gizaki pentsalaria ekarri zuen erdigunera.

Mendearen azken herenean krisian sartuta zegoen Euskal Herriko egitura ekonomikoa. Krisialdi horri erantzuteko eta Frantziatik zetozen ideia ilustratuak zabaltzeko, 1765. urtean Euskalerriaren Adiskideen Elkartea sortu zuten “Azkoitiako Zalduntxoek”. Arlo askotako jakintzak hedatzea izan zuten helburu, arrazoia helduleku zutela.

Bestalde, hainbat mintegi sortu ziren:

• Bergarako Errege Mintegia: Askotariko jakintza arloak lantzen zituen, baina zientzietako gaiak ziren nagusi. Elhuyar anaiek mintegian jardun zuten eta

Sujunktiboa, indikatiboa edo ahalera diren moduan, aditz modu bat da, hain zuzen ere, gogo, borondate, desio, subjektibotasun eta aginduarekin zerikusi estua daukan modua.

Perifrastikoak erabiltzen dira SUBJUNTIBOAK adierazteko eta laguntzailea *edin eta *ezan

aditzen ez-ahalezko moduak erabiltzen dira, -KE gabeak, alegia ondoan

, -eN edo –eLA menderagiluekin (dadila; , dezala...)

a)[Bakea egon dadin] nahi dutà osagarri subjuntiboa + nahia adierazten duen aditza.

-(e)la atzizkia subjunktibozko aditzarekin elkarrekin ere joan daiteke.

Perpausak horrelako egitura izango lukeà [[perpausa…[aditza+subjunktiboa] ]-(e)la]

a)[Klasera joan nadila] agindu dit amakà honetan agindu edo eskarizko kutxua duen esaldi honetan, [subjunktibo + -(e)la] perpaus...

Atsotitzak

• Beste lekuetan ere txakurrak oinutsik ibiltzen dira.

  (Gauzak ez direla beti errazak izaten, baina leku guztietan arazoak daude.)

• Bost zentimoko pupua eta hamar zentimoko trapua.

  (Askotan arazo txikiek irtenbide garestiagoa behar dutela uste dugu; baina benetan ez da hainbesteko arazoa izaten.)

• Errementariaren etxean zotza nagusi.

  (Azalpena: Norbera bere arloan aditua izan arren, batzuetan bere inguruan ez ditu bere ezagutzak erabiltzen.)

• Geroa, alferraren leloa.

  (Norbaitek egin beharrekoak egin beharrean beste zerbait egitea nahiago duenean, geroago egiteko uzten du, eta gehienetan etorkizunean egin gabe gelditzen da.)

• Gogoa den tokian, aldaparik ez.

  (Egiten ari garena gustuko dugunean eta gogoz egiten dugunean, errazago egiten ditugu ekintzak,

Hitz eta Esamoldeak

Akitu

nekatu, leher egin, abaildu, lur jota, unatu

Aditzen

entzuten

Afera

arazoa, auzia

Ahalegintzen

saiatzen

Ahaideen

senideen

Algara

barre handiak, karkaiak, barre oihua

Amaraun

armiarma-sarea

Amarru

engainu, azpijoko, iruzur

Amatatu

itzali, iraungi, isiotu

Amorru

gorroto, haserre bizi, sumin, ernegu

Anabasa

nahasketa, nahaspila

Antzina

aspaldi, behiala

Aipatu

esan, aitatu

Arrastoa

aztarna, lorratza

Atzeman

harrapatu, aurkitu

Atzinean

aurrean

Axola

arduratu, inporta

Bazter

ertz, alde, alderdi, inguru, zonalde

Behaztopatu

estropezu egin

Begirunea

errespetu, estimua, adeitasuna

Bebarruak

ataria, ezkaratza

Burutik egin

erotuta, zoratuta, burutik joanda

Erran

esan

Erruki

gupidaz

Erdietsi

eskuratu, lortu

Etekin

irabazi, mozkin

Gaiztotu

txartu, okertu

Gauzatu

egin, burutu

Goibeltzen

tristatu,

Baliabide Literarioak

• Onomatopeia: din-don.
• Aliterazioa: letra baten errepikapena.
• Sinonimia: ideiak azpimarratzeko sinonimoak pilatzea.
• Asindetoa: bizitasuna lortzeko, juntagailuak kentzea.
• Anafora: esaldi hasierak errepikatzea.
• Paralelismoa: egitura sintaktikoa errepikatzea.
• Konparaketa: antza duten bi elementu, bata erreala eta bestea irreala, elkarren artean parekatzea.
• Metafora: elementu erreala gertuko duen irreal batekin berdintzea.
• Metonimia: nolabaiteko erlazioa izanda, hitz baten ordez bestea erabiltzea.

Bizenta Mogel (1782-1854)

Ipuin onak.

Pierre Topet "Etxahun" (1786-1862)

Olerki autobiografikoak

Etxahunen bizitza gaitzat duten kantuak dira: Ahaide delezius huntan, Bi berset dolorüsik, Mündian malerusik, Ürx'aphal bat...

Olerki satirikoak

Askoren...