Euskal hezkuntza eta soziolinguistika: paisaia linguistikoa, gune soziolinguistikoak eta translanguaging

Zer da "Paisaia linguistikoa"?

Paisaia linguistikoa espazio publikoan agertzen diren hizkuntzen multzoa da. Hizkuntza baten estatusaren eta indar sozialaren adierazle objektiboa da.

Euskadiko paisaia linguistikoan euskararen eta gaztelaniaren arteko oreka ez da simetrikoa; euskararen presentziaren ikusgarritasunak zuzenean eragiten dio hizkuntzaren prestigioari eta herritarren erabilerari. Euskal eskola sistemak paisaia linguistiko hori normalizatu nahi du, euskara gizartearen alor guztietan ikusgai egon dadin eta euskara gizarte-hizkuntza bizia izan dadin, herritarren arteko harremanak hobetuz eta euskararen presentzia indartuz.

Zer dira Gune Soziolinguistikoak?

Gune soziolinguistikoak udalerriak euskaldunen portzentajearen arabera sailkatzen dituzten tresna teknikoak dira. Bi mutur bereizten dira:

• 1. gunea: % 93 baino euskaldun gutxiago.
• 4. gunea: % 80 baino euskaldun gehiago.

Sailkapen honek eragin erabakigarria du hezkuntzan: ikastetxe batek gune erdaldun batean edo euskaldun batean jardun, bere Hizkuntza Proiektuak eta metodologiak erabat desberdinak izan behar dira. Gune bakoitzaren errealitateak proiektu pedagogiko zehatza eskatzen du, ikasleen beharrak asebetez.

Natiboa eta Euskaldun Zaharra

Dokumentuak argi bereizten ditu bi kontzeptu hauek:

• Natiboa: Etxean lehen hizkuntza gisa jasotzen den hiztunari dagokio.
• Euskaldun zaharra: Ez da etiketa teknikoa, Euskal Herriko errealitate soziologikoaren parte baizik; euskaldun zaharra izateak ez du automatikoki esan nahi natiboa denik.

Bereizketa hau garrantzitsua da hezkuntzan ikasleen profila zehazterakoan, natiboak eta euskaldun zaharrak ez baitira modu berean euskalduntzen. Profil bakoitzari arreta pertsonalizatua eman behar zaio.

Politika eta Hezkuntzaren egonkortasuna

Euskal hezkuntza sistemaren ahulgune nagusietako bat eremu politikoaren aldakortasuna da. Hezkuntza-erreformak indarrean dagoen gobernuaren araberakoak dira, eta horrek sistemaren egonkortasuna kaltetzen du.

Finlandian, aldiz, hezkuntza-politikak adostasunez eta epe luzera planifikatzen dira. Euskal Herrian "Hezkuntzaren aldeko akordioak" bide hori jorratu nahi du, legeen gainetik egonkortasun bat bermatzeko, hezkuntzako aldaketak ez daitezen politizatu.

Zer da "Translanguaging" orekatua?

Translanguaging-a elkarrizketa berean bi hizkuntzak erabiltzea da. Bi mota daude: situazionala eta pedagogikoa.

Ikastetxeetan, arriskua da hizkuntza hegemonikoak euskara zapaltzea; horregatik, "translanguaging orekatua" proposatzen da. Baldintzak dira:

• "Arnasguneak" bermatzea.
• Hizkuntza gutxituan egingo den hori beste hizkuntzan itzuliko ez dela sentiaraztea ikasleei.

Horrela, euskara erabiltzeko beharra eta kontzientzia metalinguistikoa pizten da, bi hizkuntzen gaitasuna sustatuz eta elebitasun gehitzailea bermatuz.