Hasiera / Apunteak / Hizkuntza eta literatura /

XX. mendeko euskal eleberrigintza: Txomin Agirre, Urretabizkia, Ugalde eta Atxaga

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua2,77 KB

Laburpena

Dokumentuak XX. mendeko euskal eleberrigintza garaikidea aztertzen du, bereziki Txomin Agirre, Martin Ugalde, Arantxa Urretabizkia eta Bernardo Atxagaren lanak. Gerra Zibilaren ondorengo testuingurua, euskal pizkundea eta eleberrien ezaugarri narratiboak (narratzailea, fokalizazioa, denbora eta espazioa) azaltzen ditu. Ikasleak autore eta obra nagusiak eta kontzeptu teorikoak ulertuko ditu.

Funtsezko puntuak

  • Txomin Agirrek Garoa (1912), Kresala eta Auñamendiko Lorea idatzi zituen, kristautasuna, euskalzaletasuna eta abertzaletasuna oinarri hartuta.
  • 1876an Guda Karlista amaitu zen eta foruak galdu ziren, eta horrek euskal abertzaletasunaren eta sozialismoaren sorrera ekarri zuen.
  • Frankismoak, erbesteak eta zentsurak euskal testuen garapena oztopatu zuten; 1956tik aurrera belaunaldi berriek euskal kulturari bultzada eman zioten.
  • Arantxa Urretabizkiaren Zergatik Panpox (1979) eleberrian emakumeen ahotsa agertzen da lehen aldiz, feminismoarekin uztartuta.
  • Bernardo Atxagaren Obabakoak (1988) short story cycle egitura du eta Espainiako Literatura Sari Nazionala jaso zuen.
  • Stream of consciousness (barne-bakarrizketa) pentsamendu eta sentimendu desordenatuak islatzeko metodoa da.

Frogatu zeure burua

Garoa (1912) eta Txomin Agirre

1876an, Guda Karlista amaitu eta foruen galera gertatu zen. Horrek politika eraberritzea eta alderdi modernoen agerpena ekarri zuen: euskal abertzaletasunaren eta sozialismoaren sorrera. XX. mende hasieran, industrializazioak ekonomia hobetu zuen, baina immigrazioa dela eta, euskarak indarra galdu zuen gaztelaniaren eta frantsesaren aurrean. Horren aurrean, euskal pizkundea sortu zen.

Txomin Agirre apaiz eta idazleak, Garoa, Kresala eta Auñamendiko Lorea eleberriak idatzi zituen. Bere ideologia hiru ardatzetan oinarritzen zen: kristautasuna, euskalzaletasuna eta abertzaletasuna.

Analisi teknikoa

  • Pertsonaiak: Lauak, bilakaerarik gabeak (deskribapen esentzialista).
  • Narratzailea: Orojakile iruzkingilea, heterodiegetikoa (kanpo fokalizazioa).
  • Denbora: Lineala, prolepsiekin.
  • Espazioa: Irekiak eta itxiak, panoramikoak.

Itzulera baten istorioa (1989)

Gerra Zibilaren ondoren, frankismoak, erbesteak eta zentsurak euskal testuen garapena oztopatu zuten. 1956tik aurrera, belaunaldi berriek euskal kulturari bultzada eman zioten. Martin Ugaldek, bere eleberrietan, gerraren ondorioak eta erbestearen drama islatu zituen.

Analisi teknikoa

  • Narratzailea: 1. pertsonan, barne-fokalizazioa (barne-diegetikoa).
  • Denbora: Lineala, analepsiekin (atzera-pausuak).

Zergatik Panpox (1979)

Arantxa Urretabizkiaren eleberri honek euskal literatura garaikidea eraberritu zuen. Lehen aldiz, emakumeen ahotsak eta esperientziak agertzen dira, topikoetatik aske. 70eko hamarkadako esperimentazioaren testuinguruan, narratzailearen ahotsa feminismoarekin uztartu zuen.

Analisi teknikoa

  • Narratzailea: Barne-bakarrizketa (autodiegetikoa), subjektibotasunean oinarritua.

100 Metro (1976)

Trantsizio garaian kokatua, eleberri modernoa eta urbanoa da. Euskal gatazka lehen aldiz modu esplizituan agertzen da, Europako korronte literarioekin bat eginez.

Obabakoak (1988)

Bernardo Atxagaren lanik ezagunena da, Espainiako Literatura Sari Nazionala jaso zuena. Short story cycle egitura du, ipuingintza modernoa egonkortuz. Obaba herriaren unibertso fantastikoa eraikitzen du.

Kontzeptu teorikoak

  • Fokalizazioa: Kanpo (heterodiegetikoa) edo barne (barne-diegetikoa).
  • Ohiturazko eleberria: Gizarte giro jakin bat idealizatzen du (Txomin Agirre).
  • Stream of consciousness: Barne-bakarrizketa, pentsamendu eta sentimendu desordenatuak islatzeko metodoa.

Deskargatu

PDF Word HTML

Ohiko galderak

Zein da Txomin Agirreren Garoa eleberriaren urtea?

Garoa 1912an argitaratu zen. Txomin Agirre apaiz eta idazlea izan zen, eta bere ideologia kristautasunean, euskalzaletasunean eta abertzaletasunean oinarritzen zen.

Zer dakar Obabakoak eleberriak?

Obabakoak (1988) Bernardo Atxagaren lanik ezagunena da, eta Espainiako Literatura Sari Nazionala jaso zuen. Short story cycle egitura du eta Obaba herriaren unibertso fantastikoa eraikitzen du.

Zer da fokalizazioa?

Fokalizazioa narratzaileak istorioa nola ikusten duen adierazten du. Kanpo (heterodiegetikoa) edo barne (barne-diegetikoa) izan daiteke.

Frogatu zeure burua

Berrikuspen-txartelak

Sakatu txartel bat erantzuna ikusteko.

Testa

1. Zein eleberri idatzi zuen Txomin Agirrek?
2. Zein urtetan amaitu zen Guda Karlista eta galdu ziren foruak?
3. Zein eleberrik agertzen ditu emakumeen ahotsak lehen aldiz?
4. Zein sari jaso zuen Obabakoak eleberriak?
5. Zer da stream of consciousness?
6. Zein eleberri kokatzen da trantsizio garaian?

AA bidez dokumentutik sortutako galderak: egiaztatu erantzunak testuarekin.