Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Federico Echeverriaren 1893ko Hitzaldia: Bizkaiko Industrializazioa eta Protekzionismoa

Federico Echeverriaren 1893ko abenduaren 9ko hitzaldiak Bizkaiko industrializazioaren testuinguru historikoa eta garai hartako eztabaida ekonomiko-politikoak islatzen ditu. Testua lehen mailako iturria da, Echeverriak Bilbon egindako meeting batean enpresarien aurrean emandako hitzaldiaren zati bat da. Bertan, Bizkaiko industriaren etorkizuna babesteko protekzionismoaren aldeko defentsa irmoa egiten du, Espainiak Alemaniarekin sinatu nahi zituen merkatal itunek Bizkaiko eta Espainiako industriari kalte larriak ekar zitzaketela argudiatuz.

Echeverriaren Argudio Nagusiak eta Merkataritza Itunen Arriskua

Hitzaldi honetan, Echeverriak argi uzten du Bizkaiko industriak,...

Frankismoaren Oinarri Ideologiko eta Sozialak (1939-1975)

Frankismoa, Francisco Franco buru zuen diktadura, 1939an Espainiako Gerra Zibila amaitu eta Franco hil zen arte, 1975era arte luzatu zen. Frankismoa ez zen soilik agintaldi pertsonal bat izan, baizik eta ideologia, politika eta gizarte sistema oso bat eraiki zuen.

Frankismoaren Iraupena eta Botere Zentralizazioa

Francok botere guztiak bere eskuetan zentralizatu zituen: Estatuko, gobernuko eta alderdi bakarreko (FET y de las JONS) buruzagia zen, eta bere politika tradizionalismo katolikoan eta kontzeptu militarrean oinarritu zen. Gerra Zibilaren ondoren, Espainiako Estatua guztiz suntsituta geratu zen, bai ekonomian bai giza-galeretan. Francok Errepublikaren aztarnak desagerrarazi nahi izan...

Biurteko Erreformista (1931-1933)

Azañaren gobernuak erreforma sakonak egin zituen Errepublika berriaren oinarriak finkatzeko, nahiz eta oposizio handia jasan.

Erreformak

• Erlijio-politika: Eliza eta Estatua banandu ziren; dibortzioa legeztatu zen eta Elizaren finantzaketa bertan behera utzi zen.
• Nekazaritza-erreforma: 1932ko legeek lurjabe handien aurka egin zuten, baina ez ziren behar bezala aplikatu; anarkisten matxinadak piztu ziren.
• Autonomia-Estatutuak: Kataluniak bere estatutua lortu zuen (1932), baina Euskal Herrian porrot egin zuten hainbat saiakera.
• Erreforma militarra: Armada murriztu zen eta errepublikarenganako leialtasuna eskatzen zen.
• Hezkuntza-erreforma: Analfabetismoaren aurka borrokatzeko, 7.000 eskola berri sortu ziren.
• Lan arloko

Testuen Sailkapena eta Analisia

13. Testua: Clara Campoamorren Hitzaldia

• Mota: Lehen mailakoa, narratiboa.
• Edukia: Politiko-soziala.
• Egilea: Clara Campoamor.
• Hartzailea: Espainiako herritarrak.
• Testuingurua: Monarkia erori eta Bigarren Errepublika ezarri ondoren egindako hitzaldia.

14. Testua: Frente Popularraren Manifestua

• Mota: Lehen mailakoa, narratiboa (manifestua).
• Edukia: Politiko-ekonomikoa.
• Egilea: Koalizioa osatzen duten indar politiko eta sindikalak.
• Hartzailea: Publikoa (El Socialista egunkaria).
• Testuingurua: 1936ko hauteskundeetarako programa.

Testuaren Analisia: Frente Popularraren Sorrera

1936ko hauteskundeetarako Frente Popular koalizioa sortu zen. Alderdi nagusiak errepublikarrak eta sozialistak izan ziren, Azañak gidatuta. Adostutako puntu...

Lehen Mundu Gerra (1914-1918) historiako gatazka beliko handienetakoa izan zen, mundu osoan eragin handia izan zuena.

Gerraren Kausak eta Hasiera

XIX. mendean, potentzia kolonialek lehengaiak eta eskulan merkea lortu nahi zituzten. Inperialismo horien arteko lehiak Gerra leherrarazi zuen.

Sarajevoko Atentatua eta Gerraren Leherketa

Europako estatuen artean tentsio handiak zeuden hainbat lekutan: Marokon eta Bosnian, esaterako.

1914ko ekainaren 28an, Austria-Hungariako tronuko oinordeko Franz Ferdinand hil zuten Sarajevon. Austria-Hungariak, Alemaniak babestuta, Serbiari eta Errusiari leporatu zien hilketa, eta ultimatum gogorra bidali zion Serbiari. Serbiak atzera bota zuen. Austria-Hungariako tropek Serbia inbaditu, eta gerra deklaratu zioten Errusiari,...

Espainiako Lehen Konstituzioaren Artikulu Garrantzitsuenak

Espainiako lehen konstituzioaren artikulu garrantzitsuenak aztertuko ditugu. Lehen mailakoa da, momentuan idatzita dagoelako. Izaera juridikoa du, Konstituzio idatzia delako. Gaia politikoa da (printzipio liberalak daudelako). Egileak Cadizen bildutako diputatuak izan ziren eta jasotzaileak Espainiako hiritarrak (bi hemisferioetakoak). Independentzia Gerra bitartean idatzi zen (bi botere zeuden momentuan). Cadiz aukeratu zen, Frantsesek konkistatu gabeko hirietako bat zelako, beste guztiak frantzesen menpe zeudelako. Autoreen asmoa Espainiarrei adieraztea zen zer nolako herrialdea izango zen (eskubide nahiz betebeharrak) gerra irabaziz gero, eta, bide batez, euren babesa lortzea.

Konstituzioaren

Sarrera

Hiru Gerra Karlista izan ziren XIX. mendean.

Lehen eta azken faseak

• Lehen gerra amaieran foruen auzia eztabaida politikoaren erdigunean egon zen, baina hirugarrenean karlisten porrotarekin erregimen foralaren amaiera behin betikoa izan zen. 1839ko urriaren 25eko Legea.

• Hirugarren Gerra Karlistaren amaieran, 1874an, Alfonso XIIk (Isabel II.aren semea) tronua eskuratu zuen. Gertakari honek katoliko eta kontserbadore askoren laguntza galtzea eragin zuen. Laguntzarik gabe, karlistek atzera egin behar izan zuten eta kide asko erbestera joan behar izan ziren.

• Gerra, hala ere, bi urte gehiago luzatu zen eta 1876ko otsailean amaitu zen. Zer adostu zen?

• Karlistek armak utzi zituzten eta euren ideiak bide politikoen bitartez defendatzeko konpromisoa

Berrezarkuntza garaia (1875-1923)

Berrezarkuntza garaia 1875-1923 bitarteko epea da. 1868ko Iraultza Loriatsuaren ondoren, Isabel II.a erbesteratu eta Seiurteko demokratiko ezegonkorra hasi zen, Amadeo Saboiakoaren erregealdia eta I. Errepublikaren porrotarekin. Egoera honetan, Antonio Cánovas del Castillok dinastia borboitarra berrezartzea proposatu zuen, Isabel II.arekin negoziatuz Alfontso XII.a errege izateko. 1874an sinatutako Sandhursteko manifestuan monarkiaren berrezarkuntza programa ezarri zen, sistema kontserbadore eta katolikoa sortuz. Martinez Camposek emandako estatu kolpearen bidez Borboiak tronura itzuli ziren.

1876ko Konstituzioa eta txandakako sistema

Sistema egonkortzeko, 1876ko Konstituzioa onartu zen, zeina laburra eta malgua...

1. Berrezarkuntzako sistemaren sorrera

1.1. Sarrera

Seiurtekoarekin, desgobernu-sentsazioa piztu zen, eta gizarteko zenbait sektorek ordena sozial liberal-kontserbadorearen aurkako mehatxutzat jo zuten. Hori dela eta, Serrano jeneralaren diktaduran, goi- eta erdi-mailako klaseek monarkia berrezartzearen alde egin zuten. Hau prozesu korapilatsua izan zen, Cánovas del Castillok zuzenduko zuena, Alfontso XII.a boterea eskuratzeko.

1.2. Berrezarkuntza-prozesuaren jatorria

1874an, Cánovasek Sandhursteko Manifestua idatzi eta Alfontsok izenpetu zuen. Horretan, berrezarkuntza-proiektuaren ardatzak jasotzen ziren, esaterako, monarkia konstituzionalaren izaera irekia eta integratzailea, tradizio katolikoa eta askatasuna bateragarriak izatea beharrezkoa...