Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Sarrera: Primo de Riveraren diktadura

Primo de Riveraren diktadura 1923an hasi eta 1931ra arte luzatu zen etapa politikoa izan zen. Diktadura honek Alfontso XIII.aren babesa izan zuen, eta babes horrek erregearen ospea eta fidagarritasuna kaltetu zituen. Berrezarkuntza eta Alfontso XIII.aren erregetza 1931n amaitu ziren, urte hartako udal-hauteskundeetan indar errepublikarrek irabazi zutenean.

2. Diktaduraren hasiera, etapak eta ezaugarriak

Militarrek Espainiari egonkortasuna eta ohorea itzultzeko aitzakiarekin hartu zuten boterea. Primo de Riverak ordenaren berrezarletzat aurkeztu zuen bere burua, hain zuzen ere, Annualgo Hondamendiaren inguruko ikerketa-txostena (Picasso espedientea) Parlamentuan aurkeztu behar zen momentuan.

Oposizioa gero...

98ko Hondamendia

Espainia egoera ekonomiko ezegonkorrean zegoen, eta azken kolonien galerak krisia areagotu zuten. Mende hasieran Hego Amerikako koloniak galdu bazituen ere, Kubak, Puerto Ricok, Filipinak eta Karolinek oraindik mantentzen ziren.

Kubako gatazka eta independentziaren aldeko mugimenduak

Kubak “sei urteko demokratikoan” hasi zuen bere egoera kolonialarekin amaitzeko lehen gerra, hamar urteko gatazka deiturikoa. Alfontso XII.aren erregealdian, autonomista eta independentista taldeak sortu ziren:

• Autonomistak: Irlaren autonomia handitzea eta Espainiako gainerako probintzietako eskubide berberak nahi zituzten.
• Independentistak: Espainiako gobernuaren kontrako gerra abiatu zuten.

Gobernuek eskakizun hauek ez zituzten kontuan hartu, eta...

1.1 Independentzia Gerra: Jose I.aren gobernua

D: 1808ko maiatzeko altxamenduek gerra eragin zuten. Gerra Espainia osoan hedatu zen bost urtez, eta suntsipena eta hondamendia handia ekarri zuen. Independentzia Gerra izan zen, herrikoa, baina ez iraultzailea; Espainiako barruko gerra eta, aldi berean, nazioarteko gatazka izan zen.

Hasiera eta lehen gertakariak (1808)

Napoleonek uste zuen Espainia azkar eta erraz okupatuko zuela, baina ez zen horrela izan. Bailén guduan (1808) espainiarrak frantsesak garaitu zituzten, eta horrek Jose I.a Madriletik alde egitera behartu zuen. Hala ere, 1808ko abenduaren 2an Napoleonek 150.000 soldadurekin Madrilen sartu eta berriz Jose I.a errege jarri zuen.

Bestalde, 1808ko abuztuan armada ingeles bat iritsi zen...

Cádizko Konstituzioa eta Independentzia Gerra

1812ko Konstituzioa ulertzeko, lehenik Independentzia Gerra gogoratu behar da. 1808an Napoleonen armadak Espainia inbaditu zuenean, Madrilen herri-matxinada handia piztu zen eta frantsesen aurkako borroka azkar zabaldu zen herrialde osoan. Fernando VII.a Baionara eraman eta tronutik kendu zutenez, agintea hutsik geratu zen, eta herriak hartu zuen erresistentziaren ardura. Horretarako, batzorde lokal eta probintzialak sortu ziren, gerraren antolaketa gidatzeko.

Hasieran espainiarrak garaile izan ziren zenbait borroketan, baina handik gutxira Napoleonek soldadu gehiago bidali eta hirien kontrola hartu zuen. Hala ere, herriak ez zuen etsitu, eta gerrilla taktiken bidez borrokan jarraitu zuen. Gerra...

Aurrekariak

Aurrekariak:
Frantziako Iraultzaren ondorioz, monarkia absolutuak arriskuan jarri ziren. Espainiak Frantziarekin gerra egin zuen Luis XVI.a hil ondoren, baina galdu eta Basileako Ituna sinatu behar izan zuen. Hortik aurrera, Manuel Godoy ministroak Espainia Frantziaren aliatu izatera behartu zuen.

Fontainebleauko Itunak (1807) frantses armadei Espainiatik pasatzen uzten zien Portugal inbaditzeko, baina Napoleonen maniobra bat izan zen Espainia bera okupatzeko.

Aranjuezeko matxinada (1808)

Herriek Godoyren eta frantsesen aurkako haserrea lehertu zuten, eta Fernando VII.a babestu zuten. Ondoren, Napoleonek Karlos IV.a eta Fernando VII.a Baionara eraman eta biak abdikatzera behartu zituen → Jose Bonaparte Espainiako errege bihurtu zen....

Restaurazioa eta liberalismoa (1875–1890)

• 1875: Berrezarkuntza edo errestituzioa
• 1875–1885: Alfontso XII.aren erregealdiaren hasiera
• 1875: Alderdi kontserbadorearen sorrera (Cánovas)
• 1875–1881: Alderdi kontserbadorearen gobernua
• 1876: Foruen abolizioaren legea
• 1876: 1876ko Konstituzioa
• 1878: Hauteskunde-legea (gizonezko sufragio zentsitarioa)
• 1878: Zanjongo bakea
• 1878: Kontzertu ekonomikoak
• 1880: Alderdi Liberal Unionistaren sorrera (Sagasta)
• 1881–1883: Alderdi liberalaren gobernua
• 1883–1885: Alderdi kontserbadorearen itzulera
• 1885: Alfontso XII.aren erregealdiaren amaiera
• 1885: Maria Kristinen erreginordetzaren hasiera
• 1885: Pardoko ituna
• 1885–1890: Gobernu liberalaren jarduerak
• 1890: 1890eko hauteskunde-legea (gizonezko sufragio unibertsala)

Foruak

1.7. Borboien Absolutismoa eta Espainiako Ondorengotza Gerra

1700. urtean, Karlos II.a hil zen ondorengorik gabe, baina testamentuan Anjouko Filipe, Borboiko etxekoa, izendatu zuen oinordeko. Borboitarren presentziak Frantzian eta Espainian nahigabea eta beldurra eragin zituen Europako hainbat potentziatan: Austria, Portugal, Savoia, Erresuma Batua, Probintzia Batuak eta Prusia. Potentzia horiek Frantziaren nagusitasuna Europan sendotuko zelakoan zeuden. Horrela hasi zen 1701ean Ondorengotza Gerra.

Gerran bi alde nagusi zeuden:

• Anjouko Filiperen aldekoak: Borboiko etxekoak, Frantziako Luis XIV.aren biloba, Frantzia eta Gaztela.
• Karlos Habsburgoko artxidukearen aldekoak: Austria, Probintzia Batuak, Erresuma Batua, Portugal, eta Espainian Aragoiko

1. Despotismoa, Monarkia Absolutua eta Despotismo Ilustratua

Monarkia Absolutua erregeak botere guztiak (legegilea, betearazlea eta judiziala) bereganatzen dituen gobernu-sistema da. Bertan, erregearen hitza da legea, eta bere agintea Jainkoaren borondatezkoa dela aldarrikatzen da. Filmean, despotismo absolutua hasierako eszenetan islatzen da, Christian VII.aren gobernuak herriaren beharrak aintzat hartu gabe hartzen zituen erabakietan.

Bestalde, Despotismo Ilustratua monarkia absolutuaren aldaera bat da, non monarkak, Ilustrazioaren ideiak onartuz, erreinuaren onurarako neurriak ezartzen dituen, baina herriaren parte-hartzerik gabe. Honek "Dena herriarentzat, baina herririk gabe" leloarekin egiten du bat. Filmean, Struensee gortera iristen denean...

Stalinen Diktadura Pertsonala eta Errepresioa

Stalinen agintaldia Sobietar Batasunean trantsizio eta errepresio garaia izan zen, bai barne-politikan bai arlo ekonomikoan. Bere lidergoa 1928an hasi eta 1953an amaitu zen, haren heriotzarekin. Aldi horretan, diktadura pertsonal bat ezarri zuen eta estatu osoaren kontrola eskuratu zuen.

Stalinen diktadura alderdiaren diktaduratik diktadura pertsonalera igaro zen. Beldurra eta errepresioa izan ziren bere boterearen oinarri nagusiak. Bere garaian, Moskuko prozesuak (1936–1938) ezarri zituen, non milaka pertsona atxilotu, deportatu edo hil zituzten. 1937. urtea izan zen errepresioaren urterik odoltsuena.

Errealismo Sozialista eta Kultura

Gainera, arte eta kulturaren alorrean errealismo sozialista ezarri...

Inperialismoa eta deskolonizazioa

Inperialismoa

Inperialismoa: XIX. mendearen bigarren erditik aurrera, bigarren industria iraultzak ekarritako garapen ekonomikoek ahalbidetutako hedapen kolonialista berria. Europako potentziek, bereziki Frantziak eta Britainia Handiak, izan zituzten protagonismoa.

Deskolonizazioa

Deskolonizazioa: Europar inperioen Asiako eta Afrikako kolonien independentzia ahalbidetu zuen prozesu historikoa, 1945ean hasitakoa. Herrialde gehienek 1975erako independentzia eskuratu zuten arren, oraindik kolonia batzuk geratzen dira. Deskolonizaziorako bideak: negoziazio-prozesuak, gerra eta gatazkak.

Neokolonialismoa

Neokolonialismoa: Bigarren Mundu Gerra ostean, kolonia izandako herrialdeek independentzia eskuratu ondoren izaten...