Gobernua: Faraoia

Antzinako Egipton faraoia botere absolutuaren jabe zen. Aberastasunez inguraturik bizi zen jauregi handietan, eta ehunka zerbitzari eta esklabo zituen. Egiptoarrak faraoiak jainkotzat hartzen zituzten; guztiak belaunikatzen ziren haien aurrean. Debekatuta zegoen haiei aurpegira begiratzea edo gorputza ukitzea. Faraoi bat hiltzen zenean, semeetako batek hartzen zuen haren lekua; horrela 31 dinastia sortu ziren. Emakumeek ez zuten ohiko lanbidean faraoi gisa jarduten, baina zenbait erreginek modu aktiboan eta garrantzitsuan hartu zuten parte politikan. Egiptoko inperio hain handia izanik, funtzionario talde baten laguntza behar izan zuten faraoiek haren administraziorako; hauek Egiptoko talde pribilegiatuak ziren.

Nobleak

Nobleak:

Frankismoaren krisia (1970eko hamarkada)

Frankismoaren krisia 1970eko hamarkadan azkartu zen, arrazoi ekonomiko, politiko eta sozialengatik:

• Ekonomia: 1973ko petrolioaren krisiak kolpe gogorra eman zion Espainiari: turismoa eta inbertsioak jaitsi, langabezia igo eta gatazka sozialak areagotu ziren.
• Politika: Erregimenak aldaketa demokratikoak ukatzen zituen bitartean, oposizioak indarra hartu zuen. Langile mugimenduak, ikasle protestak eta nazionalismoak (Euskal Herrian eta Katalunian) berpiztu ziren.
• Gertaera giltzarriak: ETAk Carrero Blanco hil zuen 1973an, erregimenaren egonkortasuna hautsiz.
• Eliza: Vaticanoko II. Kontzilioaren ondoren, Elizaren sektore batzuk erregimenetik aldendu ziren. Añoveros auziak (1974) tentsioa areagotu zuen.

Ondorioz,...

Estatuaren Lege Organikoa (1967)

Testuaren Kokapena eta Jatorria

Aztergai dugun testua Estatuaren Lege Organikoaren zati bat da. Testua kokatze aldera, jatorriari, edukiari eta formari dagokienez, testu historikoa da (lehen mailako iturria), politikoa eta juridikoa (legea). Egilea Gorte frankistak izan ziren, hala ere, Franco bera har daiteke egile nagusitzat.

Legearen Helburua eta Argitalpena

Testua publikoa da, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu zen eta nazioari zuzendu zitzaion. Legearen helburu nagusia hau izan zen: frankismoak jada emandako legeak bateratzea, konstituzio moduko bat idazteko asmotan. Lege Organikoa 1967ko urtarrilaren 11n argitaratu zen, Gorteetan onartu ostean.

Estatuaren Lege Organikoaren Analisia

Testuaren analisian,...

Testuaren Aurkezpena

Aztergai dugun testua, Europar Mugimenduaren Kongresuak Munichen hartutako Erabakiaren (1962-06-08) zati bat da. Testua kokatze aldera, jatorria, edukia eta formaren aldetik, testu historikoa da (lehen mailako iturria), politikoa eta zirkunstantziala.

Egilea eta Hartzaileak

Egilea, Municheko Europar Mugimenduaren Kongresuan batu ziren Espainiako 118 ordezkariak izan ziren. Hain zuzen, frankismoaren aurkako barneko 80 ordezkari bildu ziren eta kanpoko 38 ordezkari.

Municheko Erabakiaren hartzaileak, berriz, Espainiako eta Europako herritarrak izan ziren; halaber, erregimen frankistaren agintari politikoak hartzailetzat hartu behar dira. Beraz, testu publikoa da.

Dokumentuaren Helburua

Dokumentuaren helburu nagusia zera izan zen:...

II. Azterketa eta analisia

Testuak honako ideia nagusiak jasotzen ditu:

• Preso politikoen askapena: 1933tik aurrera, politika-delituengatik kondenatutako pertsonen askatasuna lortzea.
• Konstituzioaren babesa: Fronte Popularrak konstituzioaren printzipioak berrezarri nahi ditu, sistema demokratikoa egonkortzeko.
• Ekonomia-neurriak:
  • Nekazaritza-erreforma: Lurren nazionalizazioa baztertuz, nekazarien bizi-baldintzak hobetzea.
  • Finantza-erreformak: Bankuen nazionalizazioa baztertuz, finantza-sistema erreformatzeko beharra.
• Langileen eskubideak: Bizi-baldintzak hobetzea, sozialisten langile-kontrolaren ideia baztertuz.
• Errepublikaren helburuak: Klase-borroka saihestu eta askatasun demokratikoan oinarritutako sistema bat sortzea.

III. Iruzkin historikoa

Testu...

1962ko Municheko Kongresua

Testuingurua eta bilera

1962an, Espainiako eta erbesteratutako errepublikanoen hainbat talde demokratiko bildu ziren Munichen, erregimena demokrazian oinarritzea eskatzeko. Municheko kongresura politika esparruko 118 kide bertaratu ziren, komunistak izan ezik.

Helburuak eta eskaerak

Espainian erregimenaren garapen aldia hasi zen. Frankismoaren asmoa nazioarteko bakartzetik aldentzea eta Europara gerturatzea zen. 1962ko otsailaren 9an, Europako Ekonomia Erkidegoarekin bat egitea eskatu zuten. Munichen bildu zen oposizio demokratikoak Espainiako egoera politikoa salatu eta demokrazia ezartzea eskatu zuen, hitzarmenaren bidez.

Gizarte mugimenduak eta grebak

Kongresua egin zenean, langile mugimendua une gorenean zegoen eta...

Testua: Vicente Blasco Ibáñez-en El Intruso (1904)

Testuaren kokapena eta sailkapena

Jatorriaren aldetik testu hau bigarren mailako informazio-iturria da, gertaerak liburua argitaratu baino lehenagokoak direlako. Eleberri baten atala da eta formari dagokionez narratiboa da, El Intruso eleberriaren pasarte bat, hain zuzen ere. Eleberri honek gai soziala lantzen du, kutsu politikoarekin. Egilea bakarra da: Vicente Blasco Ibáñez, Valentziako idazlea (1867–1928), regenerazionismoaren mugimenduko kidea eta errepublikarra izan zen. Hartzailea publikoa da, eta helburua ere publikoa izatea da. 1904an Valentziako hirian idatzi zuen. Asmoa Bizkaiko meatzariek jasaten zituzten bizi-baldintzak ezagutzera eman eta salatzea da. Une historikoari dagokionez,...

Gerra osteko krisi ekonomikoa

Gerra Zibila amaitu ondoren, Espainiako ekonomia larriki kaltetuta zegoen. Demografia galera handiak eta suntsiketa nabarmena izan ziren, eta ekonomia guztiz makalduta geratu zen. Nekazaritza eta abeltzaintza izan ziren gehien kaltetutako sektoreak, eta industria-arloan ekoizpena nabarmen jaitsi zen, materialen eta energiaren falta zela eta. Inbertsioak, kanpo-merkataritza eta kontsumoak behera egin zuten, eta errentaren batez besteko maila %28 jaitsi zen.

Autarkia eta estatuaren esku-hartzea

Frankismoaren hasieran, erregimenak politika ekonomiko interbentzionista eta autarkikoa ezarri zuen, helburu nagusia burujabetza lortzea eta nazioarteko isolamendua saihestea izan zela. Politika honen bidez, estatuak ekonomian...

Gerra Zibilaren Aurrekariak eta Hasiera (1936)

Testuingurua hobeto ulertzeko, atzera egingo dugu denboran. Gerra Zibila 1936an hasi zen, eta testu hau Gerra amaitzear dagoen momentuan kokatzen da.

Fronte Popularraren Gobernua eta Erreformak

1936ko hauteskundeetan Fronte Popularraren koalizioak irabazi zuen, eta gobernua eratu zuten. Hauek, biurteko erreformak berriz martxan jarri nahi zituzten. Neurri nagusiak hauek izan ziren:

• Amnistia orokorra eman zitzaien presoei (euskaldun eta kataluniar asko zeuden preso).
• 1934an kaleratutako langile guztiak berriz ere karguan hartzea behartu zuten.
• Kataluniako autonomia berrezarri zuten.
• Nekazaritzan erreformak eman ziren, lurrak banatuz eta nekazariek latifundioak okupatuz.
• Falangeak ilegalizatu egin zituzten.

Espainiako Gerra Zibila eta Ondorioak

Espainiako hainbat hiritan, altxatutakoen eta errepublikaren aldekoen artean enfrentamendua hasi zen, Gerra Zibilari hasiera emanez. Espainia bitan zatitu zen: eremu bat nazionalen (edo "faxisten") esku geratu zen eta beste eremua errepublikazaleen (edo "gorrien") esku.

Gerra nazioartekoa bihurtu zen. Lehenengoek (nazionalek) Alemania nazi eta Italia faxistaren laguntza jaso zuten, Espainian zeuden meategi batzuen ustiakuntzaren truke. Errepublikazaleek, berriz, Brigada Internazionalen eta SESBren laguntza jaso zuten, Espainiako bankuko urrearen kontura.

Momentu honetan gerra amaitzear dago, Franco irabazten ari da eta estatu berria, diktadura, eratzen ari dira. 1939ko apirilaren 1ean nazionalek irabazi eta...